ΑΠΟΨΕΙΣ

Ατλαντες και εγκυκλοπαίδειες

Υπάρχουν στιγμές στη διάρκεια της ημέρας που μπορούν να γίνουν μικροϊστορία και, μετά, να μεταφραστούν στο μεγάλο κάδρο της Ιστορίας που αλλάζει. Στην αποθήκη του πατρικού, έπεσε το βλέμμα μου πάνω στην πολύτομη εγκυκλοπαίδεια. Αυτήν τη θυμόμουν ότι βρισκόταν εκεί μέσα στη σκοτεινή σιωπή της, αλλά δεν θυμόμουν πως ένα μέτρο μακριά βρίσκονταν και κάποιοι παλιοί άτλαντες. 

Δεν είμαι βέβαιος πως ένας νέος της εποχής μας γνωρίζει πως ο άτλαντας (ή ο άτλας όπως λέγαμε παλιά) είναι ένα βιβλίο με χάρτες, ούτε είμαι βέβαιος πως ένας χάρτης κρίνεται πλέον απαραίτητος στην όποια εγκυκλοπαιδική μόρφωση των παιδιών. Ας δεχθούμε όμως πως ένας άτλαντας ή ένα λήμμα σε μια εγκυκλοπαίδεια μπορεί να προσφέρει μια κάποια συγκίνηση ή ότι έστω αναγνωρίζουμε την πολιτισμική σημασία να γνωρίζει κάποιος με ποιες χώρες συνορεύει η Γερμανία ή το Μεξικό ή τέλος πάντων να ξέρει μέσες άκρες ποιος ήταν ο Ισαάκ Νεύτων ή η Μαρία Κιουρί. Τα είδα όλα σε μια έκλαμψη του χρόνου και αστραπιαία ένιωσα πόσο έχουμε απομακρυνθεί.

Οι ιστορικοί και γεωγραφικοί χάρτες που εξέδιδε ο Δημήτρης Λουκόπουλος, με κατάστημα στην παλιά Στοά Νικολούδη, στο κέντρο της Αθήνας, είναι συνυφασμένοι με μια εκπαιδευτική μνήμη που αγγίζει πολλές γενιές. Τους φυλλομετρούσα στο ημίφως της αποθήκης και είχα την αίσθηση (αλλά και την πεποίθηση) πως κρατούσα κειμήλια μιας ορισμένης διαδρομής. Γνώριζα πως εξακολουθούν και κυκλοφορούν καθώς η εταιρεία συνεχίζει, είχα όμως την εντύπωση πως είναι πλέον άλλη η δύναμη της επίδρασής τους. 

Μαζί με όλη αυτήν την απροσδόκητη συνάντηση με αυτά τα έντυπα – αποθετήρια μνήμης, ένιωσα πως η τεχνολογία δεν έχει φτάσει την αισθητική εμπειρία που δίνει η επαφή με ένα τέτοιο εκδοτικό επίτευγμα. Δίπλα στους χάρτες του Λουκόπουλου, εμφανίστηκε και η θαυμάσια αμερικανική έκδοση του παγκόσμιου άτλαντα, του εκδοτικού οίκου Rand McNally, που από τα μέσα του 19ου αιώνα ειδικευόταν σε εκδόσεις χαρτών και ταξιδιωτικών οδηγών. Αυτό που είχα στα χέρια μου ήταν μια έκδοση της δεκαετίας του ’50 και πολύ θα ήθελα να βρεθεί ένας έντυπος χάρτης της εποχής μας που να πλησιάζει έστω και λίγο σε ακρίβεια, τελειότητα και ομορφιά.

Ολες αυτές οι σκέψεις ξεπήδησαν απρόσμενα στη διάρκεια μιας μικρής ανασκαφής σε μια συνηθισμένη αποθήκη. Από πάνω μου απειλούσε με το βάρος της η πολύτομη εγκυκλοπαίδεια που είχε υπάρξει πιστή συνοδοιπόρος σε ατελείωτα διαβάσματα. Εκλεισα το φως, τράβηξα την πόρτα και βγήκα πάλι στον 21ο αιώνα.