ΑΠΟΨΕΙΣ

Ρευστότητα, αλλά και νέα δεδομένα

Είναι αλήθεια ότι μεταπολεμικά τουλάχιστον, δηλαδή τα τελευταία 75 χρόνια, ποτέ ο κόσμος δεν βρέθηκε αντιμέτωπος με τόση ρευστότητα, αβεβαιότητα, ανασφάλεια και έλλειψη συνοχής, τόσο στις σχέσεις μεταξύ χωρών όσο και στο εσωτερικό κάθε χώρας. Ισως γιατί ποτέ στην ίδια 75ετία τα περίφημα «γεγονότα» που ανέκαθεν αποτελούσαν τον παράγοντα «Χ» στις εξελίξεις, δεν ήταν τόσο εκτός πρόβλεψης και ελέγχου, όπως σήμερα. Με συνέπεια, πολλές κυβερνήσεις, ειδικά στην Ευρώπη, να αισθάνονται από αμήχανες έως αδύναμες στην προσπάθειά τους να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των καιρών.

Κύρια υπαίτια γι’ αυτή την κατάσταση είναι φυσικά η πανδημία (και οι παρενέργειές της) που η ξαφνική εμφάνισή της, η επιθετικότητα, η φονικότητα, η επιμονή και η ευελιξία με την οποία εξελίσσεται, ανέτρεψαν τη ροή των πραγμάτων, διαψεύδουν προσδοκίες και ακυρώνουν σχεδιασμούς σε ολόκληρη την οικουμένη. Χωρίς μάλιστα να είναι ακόμη ευκρινής η επιστροφή κάποιας κανονικότητας, έστω και αν αναμένεται πολύ διαφορετική από εκείνη που ξέραμε πριν ξεσπάσει το κακό. Γιατί στο μεταξύ έγινε πιο φανερές η επικοινωνιακή και πολιτική επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η δυναμική του λαϊκισμού με διάφορες μορφές στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, ενώ σηματοδοτούνται σοβαρές εξελίξεις στη διεθνή σκηνή, με την έναρξη νέου γύρου «Ψυχρού Πολέμου» εμπλουτισμένου με νέες παραμέτρους από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, μεταξύ άλλων. Στα άλλα μπαίνει και η πρωτοβουλία για συμφωνία σχετικά με καθιέρωση ελάχιστου συντελεστή φορολόγησης των πολυεθνικών παγκοσμίως.

Μέσα όμως στην αίσθηση περί ρευστότητας, αστάθειας και των συναφών, έχουν αναδειχθεί ορισμένα δεδομένα που χαρακτηρίζουν κατ’ αρχήν το διεθνές σκηνικό. Σχετικά με την πανδημία και ενώ εξασθενεί η προσδοκία της τιθάσευσής της μέχρι το καλοκαίρι, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι γύρω από τα εμβόλια και τους εμβολιασμούς παίζονται πολιτικά και εταιρικά παιχνίδια, που προκαλούν καθυστερήσεις στη θωράκιση των πληθυσμών. Ιδίως το «αλαλούμ» με το AstraZeneca ήλθε να προστεθεί στις ενδείξεις και αποδείξεις ότι το όνειρο της ευρωπαϊκής συνοχής και κοινής στάσης απέναντι σε διάφορες καταστάσεις είναι ακόμη μακρινό. Από την άλλη πλευρά, πάντως, εδραιώθηκε διεθνώς ως δεδομένη η διαπίστωση ότι μόνο τα δημόσια συστήματα υγείας μπορούν να προσφέρουν περίθαλψη και προστασία στις κοινωνίες, όταν ενσκήπτουν οι θεομηνίες!

Δεδομένο και αισθητό είναι επίσης το ψυχροπολεμικό κλίμα στις σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας – Κίνας. Τα οικονομικά και γεωπολιτικά διακυβεύματα είναι τεράστια. Η εγκατάλειψη της πολιτικής Τραμπ και η δραστηριοποίηση της Ουάσιγκτον σε μήκη και πλάτη της διεθνούς σκακιέρας στα οποία έδειχνε τάσεις αποστασιοποίησης συνοδεύεται από σαφή απαίτηση στοίχισης πίσω της όλων των ευρωπαϊκών χωρών και ιδιαίτερα της Γερμανίας. Τυπικά και επίσημα, οι ευρωπαϊκές χώρες δέχθηκαν με ανακούφιση την επάνοδο των ΗΠΑ στα διεθνή πράγματα και δεν αμφισβητούν την ηγεσία τους στο πλαίσιο του δυτικού κόσμου, αλλά δεν αποκλείεται να υπάρξουν τριβές στη συνέχεια, εάν δοκιμαστούν εθνικά συμφέροντα. Η περίπτωση του Nord Stream 2 θα δείξει πολλά…

Στο δεδομένο της επαναδραστηριοποίησης των ΗΠΑ και του νέου ψυχροπολεμικού κλίματος στις αμερικανορωσικές και αμερικανοκινεζικές σχέσεις περιλαμβάνεται η δυσαρέσκεια που προκαλεί ο Ερντογάν στους δυτικούς με τη συμπεριφορά του γενικώς. Κυρίως εξαιτίας της προσέγγισης και της συνεργασίας που αναπτύσσει με τη Μόσχα σε εξοπλισμούς και σε άλλα μέτωπα, αλλά και του αντιδυτικισμού που εκπέμπει το καθεστώς του, μαζί με τον μεγαλοϊδεατισμό και τις αντίστοιχες προκλητικές ενέργειες στις περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και των Βαλκανίων. Είναι και αυτό ένα νέο δεδομένο διεθνούς σημασίας, που τουλάχιστον προς το παρόν ευνοεί την Ελλάδα, αφού και η Ευρώπη δείχνει να προσαρμόζεται στην αυστηρή στάση των ΗΠΑ προς την Τουρκία.

Και στην Ελλάδα, ωστόσο, προέκυψαν νέα δεδομένα ή επιβεβαιώθηκαν κάποια παλιά. Νέο δεδομένο είναι το γεγονός ότι η διάρκεια και η ένταση της πανδημίας έχουν κλονίσει τη σιγουριά που ένιωθε η κυβέρνηση, και μαζί με αυτήν την εμπιστοσύνη που ενέπνεε. Με αποτέλεσμα να ενεργεί με σπασμωδικότητα και να υποχωρεί εύκολα σε πιέσεις. Ταυτόχρονα όμως ισχύουν τα γνωστά δεδομένα. Δηλαδή ότι α) η πλειοψηφία της αντιπολίτευσης επενδύει μόνιμα στο ψέμα και στον λαϊκισμό και β) ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας επιδεικνύει έλλειψη κοινωνικής ευθύνης με καθημερινές εκδηλώσεις απειθαρχίας, αμφισβήτησης της λογικής, έκφρασης κακόπιστης γκρίνιας και προβολής απαιτήσεων.