ΑΠΟΨΕΙΣ

Για μια επένδυση στο μέλλον

Η εβδομάδα που πέρασε επιβεβαίωσε ότι η πολιτική του Ερντογάν –της «επίθεσης σε όλα τα μέτωπα»– έχει οδηγήσει σε πολλαπλά αδιέξοδα. Η τουρκική κυβέρνηση αντιμετωπίζει πολύπλοκα προβλήματα με ολοένα λιγότερα εφόδια. Η συγκυρία ευνοεί την Ελλάδα, η οποία έχει κινηθεί δυναμικά για να ενισχύσει τις σχέσεις της με άλλες χώρες, για να εντάξει την τουρκική επιθετικότητα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο και για να δείξει πολιτική και στρατιωτική αποφασιστικότητα. Καθώς εντείνονται τα προβλήματα της Τουρκίας, θα ήταν πολύ χρήσιμο για τις μελλοντικές σχέσεις των δύο χωρών να επιδείξει η Ελλάδα και την «ήπια δύναμη» που δεν επέτρεπε η αυξανόμενη τουρκική προκλητικότητα. Κάποια στιγμή ο Ερντογάν θα βρεθεί εκτός εξουσίας· όμως, ο έντονος ισλαμοεθνικισμός που υπέθαλψε θα παραμείνει ισχυρός παράγοντας στην τουρκική κοινωνία, και η Τουρκία θα παραμείνει γείτονας της Ελλάδας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό η Ελλάδα να δείξει ότι στηρίζει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία, ότι προσβλέπει σε ειρηνική σχέση στη βάση του διεθνούς δικαίου και του αμοιβαίου συμφέροντος. Εάν η αλαζονεία του Ερντογάν δεν του το επιτρέπει, υπάρχουν αρκετοί προοδευτικοί άνθρωποι στην Τουρκία που θα θελήσουν να απαλλαγούν από τις καθηλώσεις του παρελθόντος. Και αυτοί που σήμερα βρίσκονται στη φυλακή ή στην εξορία, κάποια στιγμή θα επανέλθουν.

Τα κύρια γεγονότα των τελευταίων ημερών δείχνουν το μέγεθος των προβλημάτων της Τουρκίας. Χθες αναμενόταν ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν να ανακοινώσει ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τη γενοκτονία των Αρμενίων. Οσο συμβολική και αν φαίνεται αυτή η κίνηση, είναι βαρύτατο πλήγμα για την Τουρκία, η οποία αρνείται την ευθύνη για πάνω από έναν αιώνα. Η ήττα χρεώνεται στον Ερντογάν και στη συγκρουσιακή πολιτική του. Ουσιαστικό πλήγμα για το μέλλον της χώρας του, όμως, είναι η αποκοπή από το πρόγραμμα ανάπτυξης των αεροσκαφών F-35, η οποία ανακοινώθηκε επισήμως από τις ΗΠΑ αυτή την εβδομάδα. Καθώς η συνεργασία στο πρόγραμμα των F-16 οδήγησε στην ενίσχυση των πολιτικών και στρατιωτικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών, η ζημία στην Τουρκία είναι σαφέστατη. Η πολυεθνική άσκηση «Ηνίοχος» στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή αεροσκαφών των ΗΠΑ, Ισραήλ, Γαλλίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων κ.ά., ενισχύει αυτή την αίσθηση. Επίσης, η δίκη της κρατικής Halkbank για την παραβίαση των κυρώσεων εναντίον του Ιράν αναμένεται να αρχίσει στη Νέα Υόρκη στις 3 Μαΐου· είναι πιθανό να αποκαλυφθεί η ανάμειξη του στενού κύκλου του Ερντογάν, ο οποίος θεωρεί τον κίνδυνο τόσο μεγάλο που είχε πιέσει επανειλημμένως τον Τραμπ να βρει τρόπο να σταματήσει τη δικαστική έρευνα. Η εκτόνωση στα σύνορα Ρωσίας – Ουκρανίας αφαιρεί και ένα χαρτί με το οποίο ο Ερντογάν θα μπορούσε να ζητήσει ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ, υποσχόμενος στήριξη στην Ουκρανία, με την οποία η Τουρκία ήδη διατηρεί καλές σχέσεις.

Πιθανώς όλα αυτά να συζητήθηκαν στο τηλεφώνημα μεταξύ Μπάιντεν και Ερντογάν την Παρασκευή. Το γεγονός ότι ήταν η πρώτη τους επαφή αφότου ορκίστηκε ο Μπάιντεν, πριν από τρεις μήνες, δείχνει το επίπεδο των σχέσεων, κάτι που δεν περνάει απαρατήρητο στην τουρκική κοινή γνώμη. Μέσα στην ίδια εβδομάδα, η τουρκική λίρα συνέχισε να χάνει αξία, ενώ ο πληθωρισμός συνέχισε να ανεβαίνει και εντείνονταν οι επικρίσεις εναντίον του Ερντογάν για την αυταρχική πολιτική που προκαλεί και επιδεινώνει τα προβλήματα. «Πού είναι τα 128 δισ. δολάρια;» απαιτεί η αντιπολίτευση, αναφερόμενη στο κόστος της μάταιης προσπάθειας στήριξης της λίρας. Δημοσκόπηση έδειξε ότι η πλειοψηφία διαφωνεί με την απόσυρση της χώρας από τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης για την προστασία των γυναικών. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης συσπειρώνονται εναντίον του Ερντογάν.
Την Παρασκευή, η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου προειδοποίησε ότι οι σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας βρίσκονται «σε ιστορικά χαμηλό σημείο». Ζήτησε «να αποφασιστεί η επίσημη διακοπή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων εάν δεν ανατραπεί το αρνητικό κλίμα». Σε αυτό το κλίμα θα διεξαχθεί η πενταμερής συζήτηση για το Κυπριακό αυτή την εβδομάδα. Εάν η ελληνική πλευρά δείξει εδώ και σε κάθε φόρουμ ότι, πέρα από τα συμφέροντα του ελληνισμού, στηρίζει και τον πόθο των Τουρκοκυπρίων και των Τούρκων για δημοκρατία και ευημερία, θα κάνει μια σοβαρή επένδυση στο μέλλον των Ελλήνων και των Τούρκων.