ΑΠΟΨΕΙΣ

Κίνητρα επιστροφής στην περιφέρεια

Σε κάθε χωριό που σταματούσα έκανα την ίδια ερώτηση στους ντόπιους: «Πόσοι κάτοικοι είστε εδώ;». Η απάντηση ήταν σχεδόν πανομοιότυπη: «Κάθε χρόνο και λιγότεροι. Οι περισσότεροι είναι ηλικιωμένοι και παιδιά δεν υπάρχουν». 

Δεν έχει σημασία πού ήταν αυτά τα χωριά. Η κατάσταση είναι παρόμοια σε όλη την Ελλάδα. Η περιφέρεια της χώρας ερημώνει και σε 10-15 χρόνια από σήμερα τα περισσότερα χωριά θα είναι γεμάτα μόνο στα νεκροταφεία. Το μεγάλο πρόβλημα της δημογραφικής συρρίκνωσης της χώρας χτυπάει πρώτα από όλα τα μικρά χωριά της περιφέρειας όπου δεν υπάρχουν νέες γεννήσεις. Εκεί θα σταματήσει πρώτα να χτυπάει η καρδιά της Ελλάδας, δημιουργώντας ένα ακόμα –περισσότερο από ό,τι ήδη είναι– υδροκέφαλο κράτος με πολλαπλά προβλήματα. Ξέρω πως όσα λέω δεν είναι η πρώτη φορά που τα διαβάζετε. Ακούγονται σχεδόν κοινότοπα.  Το πρόβλημα είναι γνωστό και καταγεγραμμένο πολλές φορές. Η ερώτηση είναι εάν υπάρχει κάποια λύση. Σίγουρα, ακόμη και να υπάρχει δεν είναι εύκολη. Το πρόβλημα είναι πολύ βαθύ και έχει να κάνει και με τις αλλαγές στον τρόπο ζωής σε σχέση με τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, όπου η Ελλάδα ήταν μία κατ’ εξοχήν αγροτική χώρα. Ο πήχυς στη μέση ελληνική οικογένεια έχει ανέβει μαζί με το βιοτικό επίπεδο και σε πολλές περιπτώσεις οι ανάγκες αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν στην ελληνική ύπαιθρο. Η επιλογή της μεγάλης πόλης είναι μονόδρομος. Και το ερώτημα είναι πώς μπορείς να αντιστρέψεις μία κατάσταση που τις τελευταίες δεκαετίες δείχνει να μην έχει επιστροφή; Πώς μπορείς να πείσεις ένα νέο ζευγάρι πως η ζωή σε ένα μικρό χωριό ή μια κωμόπολη μπορεί να είναι το ίδιο καλή –ίσως και ποιοτικότερη– από ό,τι στην Αθήνα ή σε μία μεγάλη πόλη; Δεν είναι ούτε εύκολο ούτε μπορεί να γίνει αυτόματα. Η στενάχωρη εικόνα που αντίκρισα με έβαλε στη διαδικασία να ψάξω. 

Τις τελευταίες δεκαετίες καμία κυβέρνηση δεν έχει επιχειρήσει συντονισμένα να δώσει κίνητρα μετεγκατάστασης στην ελληνική περιφέρεια. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζεται μάλλον αδιάφορα. Η φάση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα αυτή τη στιγμή θα μπορούσε να ευνοήσει μία τέτοια πολιτική. 

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μιλήσει για μεταστροφή του μοντέλου της ελληνικής οικονομίας με τα χρήματα που θα έρθουν από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η τηλεργασία μπορεί να αλλάξουν εντελώς τα δεδομένα. Ούτως ή άλλως, η υγειονομική κρίση κατέγραψε μία πρώτη τάση επιθυμίας επιστροφής στην περιφέρεια. Τα τρία αυτά στοιχεία εάν δουλευτούν με επιπλέον κίνητρα μπορεί να οδηγήσουν στην επιστροφή στην περιφέρεια και να δώσουν μία νέα ζωή στα ελληνικά χωριά.