ΑΠΟΨΕΙΣ

Νοέμβριος 1944, η μάχη του Κιλκίς

Νομίζω πως λίγοι γνωρίζουν ότι η μάχη που έγινε στο Κιλκίς στις 4 Νοεμβρίου 1944, μεταξύ των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και ενός συνονθυλεύματος δωσιλογικών και αντικομμουνιστικών ομάδων ήταν η δεύτερη πιο πολύνεκρη μάχη που διεξήχθη επί ελληνικού εδάφους μετά τη μάχη Κιλκίς – Λαχανά στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο (19-21 Ιουνίου 1913).

Οταν τα γερμανικά στρατεύματα εγκατέλειψαν την Ελλάδα, οι ένοπλοι συνεργάτες τους καθώς και διάφορες αντικομμουνιστικές ομάδες επιζητούσαν να παραδοθούν στις βρετανικές δυνάμεις. Ο ΕΛΑΣ είχε αναγνωρισθεί και από την ελληνική κυβέρνηση εθνικής ενότητας και από το συμμαχικό στρατηγείο Μέσης Ανατολής ως συμμαχικός στρατός και, ως εκ τούτου, όλες αυτές οι δωσιλογικές και αντικομμουνιστικές δυνάμεις θα έπρεπε να παραδοθούν σε αυτόν.

Οι ηγέτες όμως αυτών των ομάδων –με δεδομένες τις σφαγές στην Πελοπόννησο που ακολούθησαν την αποχώρηση των Γερμανών– δεν είχαν καμιά εμπιστοσύνη στον ΕΛΑΣ. Ετσι, συγκέντρωσαν τις δυνάμεις τους σχεδόν από όλη τη Μακεδονία στην πόλη του Κιλκίς, περιοχή όπου είχαν ισχυρή παρουσία οι Πόντιοι αντικομμουνιστές οπλαρχηγοί. Ο συνολικός αριθμός αυτών των δυνάμεων προσέγγιζε, αν δεν ξεπερνούσε, τους 7.500 άντρες, ενώ στην πόλη είχαν συρρεύσει και γυναικόπαιδα από χωριά που θεωρούνταν «εθνικιστικά».

Απέναντι σε αυτό το ετερόκλητο στράτευμα ο ΕΛΑΣ παρέταξε μια ανάλογη αριθμητικά δύναμη με σημαντικά ισχυρότερη δύναμη πυρός. Η ηγεσία της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας έδωσε τόση σημασία στην επικείμενη μάχη, ώστε επιστράτευσε και το ιππικό της Θεσσαλίας του ΕΛΑΣ.

Οι εχθροπραξίες ξεκίνησαν στις 6.30 τα χαράματα και έληξαν με συντριβή των αμυνομένων πριν από τις 5 το απόγευμα. Είναι απορίας άξιο πώς μια δύναμη περίπου 7.500 μαχητών, που αγωνίζονταν για την ίδια τη ζωή τους, υπέκυψε μέσα σε λίγες ώρες σε ισάριθμη δύναμη επιτιθέμενων. Μάλιστα και η αναλογία των νεκρών μεταξύ των αμυνομένων και των επιτιθέμενων προκαλεί και αυτή ενδιαφέρον. Οι αμυνόμενοι είχαν περίπου 2.000 νεκρούς, επί του πεδίου, και οι επιτιθέμενοι Ελασίτες κάτω από 150.

Οι εκτελέσεις, που επακολούθησαν, των αιχμαλώτων από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ κράτησαν τρεις ημέρες. Εκτελέστηκαν, σύμφωνα με τους πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς, πάνω από 4.000 άνδρες των δωσιλογικών και αντικομμουνιστικών οργανώσεων. Οπως έγραψε χαρακτηριστικά ο καπετάν Κικίτσας, «σε αυτές τις στιγμές το χυμένο αίμα παραμερίζει κάθε λογική και οι άνθρωποι ενεργούν σαν πληγωμένα αγρίμια».