ΑΠΟΨΕΙΣ

Ο Ντε Κλερκ, ο Μαντέλα και το θαύμα

Ο Φρεντερίκ Βίλεμ ντε Κλερκ (F. W. de Klerk), ο οποίος πέθανε στο Κέιπ Τάουν χθες σε ηλικία 85 ετών, συνεργάστηκε με τον Νέλσον Μαντέλα για να επιτύχουν την ειρηνική μετάβαση εξουσίας στη Νότιο Αφρική, έπειτα από δεκαετίες διακρίσεων, καταστολής και αντίστασης. Με τη χώρα σε δίνη μίσους και βίας, λίγοι περίμεναν ότι ο πρόεδρος του λευκού καθεστώτος και ο αρχηγός του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC) θα μπορούσαν να βρουν κοινό έδαφος, να δημιουργήσουν μια πολυπολιτισμική δημοκρατία με ένα φιλελεύθερο σύνταγμα και ισχυρούς θεσμούς. Τα πολλά σημερινά προβλήματα της Ν. Αφρικής (βία, ανεργία, διαφθορά, ανισότητα, χαμηλή παραγωγικότητα, υπονόμευση των θεσμών κ.ά.) υπογραμμίζουν το θαύμα που επιτεύχθηκε μεταξύ της απελευθέρωσης του Μαντέλα το 1990 και των δημοκρατικών εκλογών του 1994.

Η ιστορία του Μαντέλα, η πολιτική μεγαλοφυΐα και οι σπάνιες ανθρώπινες αρετές του είναι γνωστές· δικαίως αναγνωρίζεται ως μεγάλος ηγέτης της εποχής. Ο αγώνας του, και των συντρόφων του, όμως, θα ήταν ακόμη πιο δύσκολος εάν ο Ντε Κλερκ δεν έκανε το αδιανόητο – παρέδωσε τα ηνία της εξουσίας, με όλη την κρατική και στρατιωτική ισχύ, σε ένα λαό με τον οποίο η κυβέρνηση και η φυλή του βρίσκονταν σε πόλεμο για δεκαετίες. Οσο και αν σήμερα ο Ντε Κλερκ κατηγορείται από πολλούς για το ότι δεν μπόρεσε να ελέγξει τη βία των τελευταίων χρόνων του απαρτχάιντ, όσο και αν άλλοι κατηγορούν τον Μαντέλα ότι άφησε πολλά προνόμια στους λευκούς, και οι δύο πήραν μεγάλα ρίσκα μέσα σε ένα επικίνδυνο, απρόβλεπτο περιβάλλον για να έρθουν σε έντιμο συμβιβασμό, να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο πολίτευμα. Ο Ντε Κλερκ εθεωρείτο προδότης από πολλούς Αφρικάνερ που δεν ήθελαν να παραδώσουν την εξουσία.

Οι δύο μοιράστηκαν το Νομπέλ Ειρήνης το 1993, και τον επόμενο χρόνο ο τελευταίος λευκός πρόεδρος υπηρέτησε ως αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση του πρώτου μαύρου προέδρου. Δεν έλειπαν οι εντάσεις μεταξύ τους, καθώς και οι δύο εκπροσωπούσαν τους λαούς τους και ήταν και οι ίδιοι ισχυροί χαρακτήρες. Υπήρχε, όμως, μια αμοιβαία εκτίμηση. Γνώριζαν ότι μαζί είχαν επιτύχει το ασύλληπτο για τη χώρα τους. Μαζί έδειξαν την τόλμη, την αποφασιστικότητα, την ταπεινότητα και τη γενναιοδωρία που υπερβαίνουν και τις μεγαλύτερες διαφορές.