ΑΠΟΨΕΙΣ

Δημοκρατίες κατά αυταρχισμού

Η Σύνοδος για τη Δημοκρατία που θα συγκαλέσει ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν στις αρχές Δεκεμβρίου θα είναι η τελευταία μεγάλη πρωτοβουλία του πρώτου έτους της διακυβέρνησής του. H υποστήριξη της δημοκρατίας εναντίον του αυταρχισμού είναι μία από τις θεμελιώδεις αρχές της προεδρίας του. Αλλά όπως συμβαίνει και με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες του, συγκεντρώνει τα πυρά των προοδευτικών εντός και εκτός του κόμματός του, που θα την ήθελαν πιο φιλόδοξη.

Με προσκεκλημένες 109 χώρες, η σύνοδος ήταν μια προεκλογική προτεραιότητα του Μπάιντεν, ο οποίος φιλοδοξεί να τοποθετήσει ξανά τις ΗΠΑ επικεφαλής του δημοκρατικού κόσμου, να αντιμετωπίσει τον αυταρχισμό. Οι βετεράνοι Αμερικανοί πρέσβεις Νταν Φριντ και Ρόουζ Τζάκσον επισημαίνουν με άρθρο τους στο Atlantic Council ότι μια μεγάλη δήλωση υποστήριξης των δημοκρατικών αρχών έχει αξία, αλλά η έμφαση πρέπει να δοθεί στη διαδικασία του εκδημοκρατισμού, ως μηχανισμού που προάγει το γενικό καλό. Αυτός ο ορισμός επιτρέπει τη συμμετοχή και χωρών με ασθενέστερους θεσμούς και χαμηλότερες δημοκρατικές επιδόσεις από τις φιλελεύθερες δημοκρατίες, κάτι που ήδη προκαλεί επικρίσεις: Η λίστα των προσκεκλημένων περιλαμβάνει όχι μόνο τη στρατηγικά σημαντική Ινδία, η οποία αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα ως η πολυπληθέστερη δημοκρατία του κόσμου, αλλά και τη Βραζιλία του Μπολσονάρο και την Ινδονησία του Ντουτέρτε, προκαλώντας εύλογες ενστάσεις λόγω του αυταρχισμού των δύο λαϊκιστών ηγετών.

Ομοίως, περιλαμβάνει την Πολωνία παρά την ανελεύθερη στροφή της τελευταίας, καθώς τις τελευταίες ημέρες η χώρα αποτελεί το θέατρο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού της Δύσης με τη Ρωσία. Χωρίς αμφιβολία, η λίστα περιλαμβάνει χώρες με δημοκρατικές προκλήσεις, που η κυβέρνηση Μπάιντεν ελπίζει να προσεγγίσει διά της πειθούς και των παραινέσεων – όπως το θέτουν οι δύο πρέσβεις, η προσέγγισή της «βασίζεται στις δεσμεύσεις και όχι στις προϋποθέσεις». Σε αυτές δεν συγκαταλέγεται η Τουρκία, αφού ο πρόεδρος Ερντογάν αντιδρά σε κάθε προσπάθεια προσεταιρισμού του για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ετσι, από τη λίστα λείπουν μόνο τα πλέον αυταρχικά καθεστώτα, από την κομμουνιστική Κίνα στα κατ’ επίφασιν δημοκρατικά συστήματα όπως το ανελεύθερο καθεστώς της Ρωσίας που καταπιέζει την αντιπολίτευση.

Στο τελευταίο άρθρο της στο περιοδικό The Atlantic, η Αν Απλμπαουμ προειδοποιεί πως οι αυταρχικοί ηγέτες κερδίζουν έδαφος, καθώς συνεργάζονται μεταξύ τους για να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα ανεξαρτήτως του ιδεολογικού πλαισίου του καθενός. Και θεωρεί ότι η απάντηση της κυβέρνησης Μπάιντεν θα πρέπει να προχωρήσει από τα λόγια στα έργα, ζητώντας από τις αμερικανικές εταιρείες να σταματήσουν να συνεργάζονται μαζί τους.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος φιλοδοξεί η σύνοδος να καταλήξει σε δεσμεύσεις για μεταρρυθμίσεις που θα του επιτρέψουν, τον Δεκέμβριο του 2022, να παρουσιάσει τη δημοκρατική πρόοδο σε μια νέα σύνοδο, με τη συμμετοχή και της κοινωνίας των πολιτών. Ως έμπειρος πολιτικός, ο κ. Μπάιντεν έχει μια πραγματιστική προσέγγιση που αντιλαμβάνεται την πολιτική ως την τέχνη του εφικτού – ή του συμβιβασμού. Οταν επιχειρείς να την ασκήσεις επί δημοκρατικών αρχών, βέβαια, το αποτέλεσμα είναι κατώτερο του ιδεατού, αλλά και ενδεικτικό των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο δημοκρατικός κόσμος σήμερα.