ΑΠΟΨΕΙΣ

Η νέα ηθική των μουσείων

Τα κύρια άρθρα των εφημερίδων αποφασίζονται στην κεντρική ημερήσια σύσκεψη. Ξεψαχνίζεται η επικαιρότητα, εγχώρια και διεθνής, αναλύονται τα μεγάλα θέματα, γίνεται συζήτηση, ανταλλαγή απόψεων, υπάρχουν διαφωνίες, αντιπαραθέσεις, καμιά φορά και ένταση. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας, στην οποία συμμετέχουν η διεύθυνση, οι αρχισυντάκτες και οι υπεύθυνοι των τμημάτων, έχει διαμορφωθεί η πρώτη σελίδα, έχουν επιλεγεί τα βασικά θέματα και το κύριο άρθρο, που εκφράζει την άποψη της εφημερίδας και γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Πολύ θα ήθελα να βρισκόμουν στη σύσκεψη της εφημερίδας Times του Λονδίνου πριν από λίγες ημέρες, όταν συζητήθηκε το κεντρικό άρθρο με θέμα τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Τι οδήγησε την εμβληματική εφημερίδα, δεύτερη σε κυκλοφορία στη Βρετανία με σχεδόν 400.000 φύλλα ημερησίως, να κάνει μια τόσο μεγάλη στροφή υπέρ του ελληνικού αιτήματος; Ποια ήταν τα επιχειρήματα που διατυπώθηκαν, υπήρξαν ενστάσεις ή οι περισσότεροι τάχθηκαν με θέρμη υπέρ της επανένωσης;

«Για περισσότερο από 50 χρόνια καλλιτέχνες και πολιτικοί υποστήριξαν ότι τόσο θεμελιώδη τεχνουργήματα για την πολιτιστική ταυτότητα ενός έθνους πρέπει να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Το μουσείο και η βρετανική κυβέρνηση, με την υποστήριξη των Times, αντιστάθηκαν στις πιέσεις», γράφει η εφημερίδα, κάνοντας την αυτοκριτική της. Και συνεχίζει: «Ομως οι καιροί και οι συνθήκες αλλάζουν. Τα Γλυπτά ανήκουν στην Αθήνα. Τώρα πρέπει να επιστρέψουν».

Οι δημοσιογράφοι των Times αφουγκράζονται την κοινή γνώμη όταν κάνουν λόγο για «καιρούς που αλλάζουν». Αντιλαμβάνονται ότι τα επιχειρήματα με τα οποία η κυβέρνηση και το Βρετανικό Μουσείο απορρίπτουν, εδώ και δεκαετίες, το ελληνικό αίτημα έχουν εξασθενήσει, η ιστορία της διεκδίκησης επανένωσης των Γλυπτών βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή και η ελληνική πλευρά έχει πλέον πολλούς συμμάχους και μέσα στη Βρετανία. Βλέπουν, όμως, και τη μεγάλη εικόνα.

Διεθνώς γίνεται μεγάλη συζήτηση και στο επίκεντρο του προβληματισμού μπαίνει το αν πρέπει τα μουσεία να συνεχίσουν να φιλοξενούν έργα που ανήκουν σε άλλες χώρες. Επιπλέον, εξετάζεται ο τρόπος που τα έργα αυτά αποκτήθηκαν, με κάποια μουσεία να έχουν ήδη προχωρήσει σε επιστροφές αρχαιοτήτων αναγνωρίζοντας ιστορικά λάθη.

Την ίδια στιγμή, μεγάλοι οργανισμοί όπως το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης δείχνουν αυξημένη ευαισθησία για τις πηγές από τις οποίες χρηματοδοτούνται, χωρίς να διστάζουν μάλιστα να αποκαθηλώσουν μεγάλους χορηγούς.

Η περίπτωση των Γλυπτών του Παρθενώνα είναι μοναδική, καθώς αφορά συστατικά μέλη ενός αρχιτεκτονήματος. Εντούτοις, η γενικότερη συζήτηση για μια νέα ηθική των μουσείων δημιουργεί μια εξαιρετικά ευνοϊκή συγκυρία.