ΑΠΟΨΕΙΣ

Η χιονοστιβάδα των Βαλκανίων

Η απόσχιση της Κριμαίας απειλεί να αποσταθεροποιήσει την ετοιμόρροπη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και να βάλει σε νέες περιπέτειες τα δυτικά Βαλκάνια, που πασχίζουν να βρουν την ηρεμία τους. Οι ηγέτες της πιο ισχυρής από τις δύο οντότητες που συγκροτούν το κράτος, της Σερβικής Δημοκρατίας –η άλλη είναι η κροατομουσουλμανική ομοσπονδία–, διακηρύσσουν την προοπτική δημοψηφίσματος για την παραμονή ή όχι της σερβικής συνιστώσας στο κράτος-μόρφωμα.

Ο πρόεδρος της «Ρεπούμπλικα Σρπτσκα», Μίλοραντ Ντόντικ, δήλωσε πρόσφατα σχολιάζοντας τις εξελίξεις στην Κριμαία ότι το δημοψήφισμα για την απόσχιση θα οργανωθεί οπωσδήποτε και εξήγησε: «Βλέπουμε τι συμβαίνει στην Ιταλία, ότι η Σκωτία γρήγορα θα προχωρήσει σε δημοψήφισμα, ότι κάτι συμβαίνει στην Καταλωνία. Για τη Σερβική Δημοκρατία αυτές είναι κεφαλαιώδεις εμπειρίες. Θυμώσει δεν θυμώσει κάποιος, εμείς παρακολουθούμε τι γίνεται στον κόσμο και θα εργαστούμε για την εφαρμογή των καλύτερων εμπειριών όταν έρθει ο καιρός γι’ αυτό». Η αντιπολίτευση πιέζει να γίνει άμεσα δημοψήφισμα, στα πρότυπα της Κριμαίας. Σε κάθε περίπτωση το ζήτημα της απόσχισης, που υπήρχε εν υπνώσει στην ατζέντα της σερβικής πολιτικής ηγεσίας από την ίδρυση του κράτους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, τον Δεκέμβριο του 1995, τίθεται πλέον ανοιχτά στον δημόσιο διάλογο προβληματίζοντας τη διεθνή κοινότητα. «Το Σύνταγμα δεν επιτρέπει την απόσχιση οντότητας και το γεγονός αυτό δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο ιστορικής συζήτησης.

Οι απειλές για μονομερή αλλαγή της συνταγματικής τάξης της χώρας και η ιστορία για διεξαγωγή δημοψηφίσματος ώστε να αμφισβητηθούν τα θεμέλια του Ντέιτον εξυπηρετούν μόνο την εμβάθυνση της διχοτόμησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης», διαμήνυσε στους ηγέτες των Σέρβων ο ύπατος εκπρόσωπος του ΟΗΕ στο Σεράγεβο, Αυστριακός Βαλεντίν Ιντζκο. Ο διεθνής παράγοντας θεωρεί πως οι Σέρβοι δεν θα υλοποιήσουν άμεσα την απειλή. Εκτιμά ότι περισσότερο επισείουν τον μπαμπούλα του δημοψηφίσματος ώστε να αποτρέψουν την όποια μεταβολή της συνθήκης του Ντέιτον, που τους κατοχυρώνει μεγάλη αυτονομία, παρά θα τολμήσουν να προχωρήσουν σε ένα τέτοιο εγχείρημα, το οποίο μπορεί να προκαλέσει και πάλι ανάφλεξη στα δυτικά Βαλκάνια. Κανείς όμως δεν μπορεί και να τους εμποδίσει πρακτικά να το κάνουν, με δεδομένο ότι ως κράτος η Βοσνία-Ερζεγοβίνη συντηρείται τεχνητά στη ζωή και στην πραγματικότητα η Σερβική Δημοκρατία λειτουργεί ως ξεχωριστό κράτος, αγνοώντας τους υποτυπώδεις και αδύναμους κεντρικούς θεσμούς. Τι θα συμβεί εάν οι Σέρβοι αποσχιστούν; Θα ενσωματωθούν στη μητέρα Σερβία; Και αν πράξουν το ίδιο και οι Κροάτες με το Ζάγκρεμπ, τότε οι Βόσνιοι θα μείνουν μόνοι για να συγκροτήσουν το δικό τους αμιγώς μουσουλμανικό κράτος; Πώς θα το δεχθεί αυτό η Δύση; Γιατί να μη φύγουν τότε και οι μουσουλμάνοι του Σαντζάκ και οι Αλβανοί του Πρέσεβο από τη Σερβία, οι Σέρβοι της Κράινα από την Κροατία ή οι Ούγγροι από τη Βοϊβοντίνα, και να αρχίσει έτσι να κυλάει και πάλι η χιονοστιβάδα στα Βαλκάνια;