ΑΠΟΨΕΙΣ

Πορεία προς το άγνωστο, με οδηγό τον Ερντογάν

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εκπλήρωσε τον στόχο του να γίνει ο πρώτος πρόεδρος της Τουρκίας ο οποίος εκλέγεται με λαϊκή ψήφο. Ενώ εξελέγη πρωθυπουργός τρεις φορές, και μέσα σε 12 χρόνια άλλαξε συθέμελα τη χώρα του, ο ίδιος παρουσίασε τον προχθεσινό θρίαμβο (απέσπασε το 51,96% των ψήφων στον πρώτο γύρο) ως αναγέννηση της Τουρκίας. «Σήμερα είναι η ημέρα όπου η Τουρκία αναγεννάται από τις στάχτες της και μια νέα Τουρκία οικοδομείται», είπε παραλληλίζοντας την αρχή της προεδρίας του με την ίδρυση του τουρκικού κράτους από την τέφρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τον Κεμάλ Ατατούρκ το 1923. Οποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, το σίγουρο είναι ότι η Τουρκία μπαίνει σε αχαρτογράφητα νερά – στην εσωτερική πολιτική σκηνή, στην κοινωνία αλλά και στις σχέσεις της με τον κόσμο.

Ο Ερντογάν θα διαδεχθεί τον Αμπντουλάχ Γκιουλ όταν λήξει η θητεία του στην προεδρία στις 28 Αυγούστου. Εως τότε, ο Ερντογάν πρέπει να παραιτηθεί από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) και από την πρωθυπουργία. Το κόμμα θα εκλέξει τον νέο αρχηγό του (ο οποίος θα είναι και ο νέος πρωθυπουργός) στις 27 Αυγούστου. Ο Γκιουλ -εκ των συνιδρυτών του ΑΚΡ- δήλωσε χθες ότι θα επιστρέψει στο κόμμα, χωρίς, όμως, να διευκρινίζει εάν θα διεκδικήσει την αρχηγία. Βουλευτικές εκλογές θα διεξαχθούν τον Ιούνιο του 2015, οπότε είναι κορυφαίας σημασίας η επιλογή του νέου αρχηγού του κόμματος όσον αφορά την απήχησή του στο εκλογικό σώμα αλλά και τη σχέση του με τον πρόεδρο.

Εδώ βρίσκονται τα μεγάλα ερωτήματα: πώς θα λειτουργήσει το σημερινό πολίτευμα με έναν δυναμικό πρόεδρο, εφόσον ο Ερντογάν απέτυχε στην προσπάθειά του να μετατρέψει τη χώρα από προεδρευόμενη σε προεδρική Δημοκρατία; Ποια θα είναι η σχέση του νέου προέδρου με τις άλλες εξουσίες, όπως τη δικαστική, τα σώματα ασφαλείας, την κεντρική τράπεζα, με τον Τύπο; Εως τώρα, ο αυταρχισμός του Ερντογάν, όπως και οι καταγγελίες για εμπλοκή του σε σκάνδαλα διαφθοράς, δεν πτόησαν τους ψηφοφόρους. Ως πρόεδρος, χωρίς να είναι μέλος του ΑΚΡ, εάν συνεχίσει να συγκρούεται με τους θεσμούς, ίσως το κόμμα βρεθεί να πληρώνει το τίμημα στις εκλογές. Από την άλλη, εάν ο Ερντογάν προωθήσει την αναθεώρηση του Συντάγματος, αυτή θα εξασφαλίζει τις αναγκαίες ισορροπίες μεταξύ εξουσιών; Εως τώρα, ο Ερντογάν δεν έδειξε να δέχεται τέτοια «εμπόδια» στην πορεία του. Για να αλλάξει το Σύνταγμα χρειάζονται 367 ψήφοι στη Βουλή (από σύνολο 550), ενώ σήμερα το ΑΚΡ διαθέτει μόνο 313. Θα μπορέσει ο νέος ηγέτης να κερδίσει περισσότερες έδρες απ’ ό,τι ο Ερντογάν ή θα αναγκαστεί ο νέος (και υποτίθεται υπερκομματικός) πρόεδρος της Δημοκρατίας να πάρει μέρος στην εκλογική εκστρατεία;

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στην περιοχή, ακολουθώντας δική της στρατηγική. Η αντιπαράθεση με το Ισραήλ και η στήριξη για τους Παλαιστινίους, καθώς και οι στενότεροι δεσμοί που αναπτύσσει με την Κίνα και τη Ρωσία κάνουν τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ να ανησυχούν για την τυχόν διαρροή στρατιωτικών μυστικών. Οι ανεξέλεγκτες καταστάσεις στη Συρία και στο Ιράκ οδηγούν στη δημιουργία κουρδικού κράτους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την Τουρκία. Ο νέος πρόεδρος θα μπορέσει να εξασφαλίσει την εσωτερική ενότητα ώστε να οδηγήσει τη χώρα του μέσα από τις φλόγες;