ΑΠΟΨΕΙΣ

Τα Φέργκιουσον της Ευρώπης

Οι πολυήμερες ταραχές στο Φέργκιουσον του Μιζούρι έχουν ανακινήσει τις τελευταίες εβδομάδες, όπως ήταν απολύτως αναμενόμενο, μια ιδιότυπη συζήτηση για τα αίτιά τους. Η φυλετική εξήγηση είναι πάντα η πρώτη που αναδεικνύουν οι ειδικοί, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι απλοί παρατηρητές. Αλλωστε, τα στοιχεία που υπάρχουν μπορούν εύκολα να αποτελέσουν βάση στήριξης μιας τέτοιας άποψης. Από την απογραφή του 2012 φαίνεται ότι στο Φέργκιουσον το χρώμα καθορίζει και την οικονομική κατάσταση. Οι λευκοί έχουν μέσο όρο ηλικίας τα 48,5 έτη, οι μαύροι τα 28,7. Εκ των λευκών, το 85,6 % έχει ιδιόκτητη κατοικία, σε αντίθεση με το 45,7% των μαύρων. Επίσης, το μέσο ετήσιο εισόδημα των λευκών κατοίκων είναι 51.571 δολάρια ετησίως και των μαύρων 29.779.

Φαινομενικά, λοιπόν, το πρόβλημα μοιάζει φυλετικό. Και εν μέρει -όπως τονίζουν αρθρογράφοι στον αμερικανικό Τύπο- υποδαυλίζεται από την ανεξέλεγκτη αστυνομική βία. Κατά καιρούς και στο παρελθόν έχουν συμβεί παρόμοια περιστατικά. Επειτα από σύντομα ξεσπάσματα βίας, οι κοινότητες επιστρέφουν στην κανονικότητα της προηγούμενης ζωής τους, η οποία συνεχίζεται ίδια και απαράλλαχτη. Ωστόσο, η αντιμετώπιση των γεγονότων στο Μιζούρι ως απλών φυλετικών ταραχών (που αναμφισβήτητα εν μέρει είναι) αφαιρεί μέρος της συνολικής οπτικής που φαίνεται να έχει η κατάσταση στο σύνολο του δυτικού κόσμου.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στη Γλασκώβη, στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης για την απόσχιση ή μη της Σκωτίας από το Ηνωμένο Βασίλειο, εξελίσσεται μια παράλληλη συζήτηση, πολύ παλιότερη, για τις τεράστιες διαφορές που υφίστανται ανάμεσα στις μελαγχολικές, φτωχές γειτονιές της ανατολικής πλευράς (East End) με τις πιο ευκατάστατες της δυτικής. Ο μέσος όρος ηλικίας των ανδρών στην περιοχή είναι πέντε χρόνια χαμηλότερος από τον εθνικό (της Σκωτίας), ενώ το East End της Γλασκώβης περιγράφεται ως η «πρωτεύουσα των επιδομάτων» του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς από αυτά ζουν σχεδόν οι εννέα στους δέκα κατοίκους της περιοχής και δη το 85% των ενηλίκων που βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία.

Εν ολίγοις, η οικονομική κρίση, ποικίλοι πολιτισμικοί παράγοντες, ακραίες ιδεολογίες και η συσσώρευση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού σε πρώην βιομηχανικά κέντρα (όπως η Γλασκώβη, το Λίβερπουλ, το Μάντσεστερ) εντείνουν ένα πρόβλημα το οποίο στον δυτικό κόσμο είναι υπαρκτό και δισεπίλυτο: αυτό της περιθωριοποίησης ολοένα και μεγαλύτερων τμημάτων της κοινωνίας.

Το φαινόμενο έχει αρχίσει ήδη να γίνεται εμφανές στην Ελλάδα και ακόμη περισσότερο στην Αθήνα. Η πρωτεύουσα ενός κράτους χωρίς βιομηχανική παραγωγή δεν μοιάζει, βεβαίως, με τα κουφάρια που ορθώνονται στο Ντιτρόιτ, το Σικάγο, το Νιουκάστλ. Ωστόσο, τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν έχουν την ίδια αφετηρία. Και η απάντησή τους είναι επιτακτική, καθώς πιθανή αποτυχία διευρύνει την επιρροή των καταστροφικών ιδεολογιών.