ΑΠΟΨΕΙΣ

Η δύσκολη ενηλικίωση

Ο γνωστός Γάλλος εκδότης Pierre Bordas, από τις εμβληματικές μορφές των γαλλικών γραμμάτων, έλεγε σοφά ότι «η χρεοκοπία είναι η ενηλικίωση του αστού». Κρίνοντας από δεκάδες ιστορίες επιχειρηματικής πτώχευσης στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης (μία εξ αυτών ήταν και του πατέρα μου), θα έλεγα ότι σε ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο το ρητό ισχύει: βιώνει κανείς μια τρομερή πτώση στον γκρεμό. Μετά την κατακρήμνιση, σηκώνεται και μαθαίνει να περπατά από την αρχή, έχοντας διαφορετική θέση στην κοινωνία. Με τη θωράκιση μιας εμπειρίας σαν και αυτή, σίγουρα αποκτά μηχανισμούς επιβίωσης. Αναγνωρίζει νωρίς τις κακοτοπιές, με τίμημα τη χαμένη αθωότητα. Πρωτίστως, αυτό που κερδίζει ο κακοπαθημένος είναι η συνειδητοποίηση των λαθών, το δώρο της αυτοκριτικής.

Τι συμβαίνει όμως όταν η κατάρρευση είναι συλλογική; Και όταν το μεγαλύτερο μέρος του κοινωνικού συνόλου την αποδίδει σε λόγους που δεν έχουν τόσο σχέση με την πραγματικότητα όσο με χάρτινους τίγρεις και φανταστικούς εχθρούς; Δυστυχώς ελλοχεύει ο κίνδυνος να χάσουμε τη χρυσή ευκαιρία να εντοπίσουμε και να διορθώσουμε τις ρίζες του προβλήματος. Να μην καθρεπτιστούμε στον πόνο αλλά στον ναρκισσισμό της ήττας. Να κατασκευάσουμε θεωρίες συνωμοσίας. Να πιστέψουμε ότι η «αυτοκτονία» είναι μια πράξη αντίστασης και ηρωισμού.

Ουδείς μπορεί να ισχυριστεί σήμερα ότι οι Ευρωπαίοι δεν έκαναν τεράστια λάθη. Επικίνδυνα, με τραγικές συνέπειες. Αλίμονο όμως αν πέντε χρόνια μετά, το μόνο που έχουμε να ψελλίσουμε είναι ότι αυτοί φταίνε για τη σημερινή μας κατάσταση. Η χρεοκοπία δεν μας βοήθησε να ενηλικιωθούμε, διότι οι ηγέτες μας επιδεικνύουν απίστευτη ανωριμότητα ακόμα και την ύστατη ώρα.

Αρνήθηκαν να πάρουν το μάθημα της πραγματικότητας. Λειτούργησαν δημαγωγικά, παρασύροντας στην ψευδαίσθηση χιλιάδες πολίτες. Δεν τόλμησαν να μιλήσουν με τη γλώσσα της αλήθειας και καλλιεργούσαν συνεχώς τη ρητορική των «κακών ξένων» που μισούν τη χώρα και θέλουν να την πετάξουν χωρίς λόγο έξω από την ευρωπαϊκή οικογένεια.

Σε έναν λαό με χαμηλή αυτοεκτίμηση και μορφωτικό επίπεδο, φόβο για το μέλλον και ροπή στον συναισθηματισμό, αυτό το αφήγημα έπιασε τόπο. Αντί της αυτοκριτικής, ενισχύθηκε ο εθνικισμός, αντί της συναίνεσης και της λογικής, η αντίσταση στους «τυράννους» (οι οποίοι ήταν οι εταίροι μας όσο μας έδιναν πακτωλούς χρημάτων).

Το συμπέρασμα μας ξαναγυρίζει στη ρήση του Bordas. Θα περάσουμε στην ενηλικίωση θέλοντας και μη. Μόνο που αυτό θα γίνει ατομικά και όχι συλλογικά. Ο καθείς με τα τραύματα, τους φόβους, την ανασφάλεια θα ξαναβρεί τον βηματισμό. Και όσο πιο γρήγορα πληθύνουν αυτές οι μονάδες, τόσο ταχύτερα θα μπορέσουμε να ξανασταθούμε στα πόδια μας ως κράτος.