ΑΠΟΨΕΙΣ

Η «χαμηλή φωνή» της μεταμόρφωσης

Η ​​σύγκριση σε αυτήν την περίπτωση είναι με το μέρος μας: το πρώτο εορταστικό τριήμερο (Παρασκευή 17/06 – Κυριακή 19/06) της νέας Tate Modern πέρασαν τις πόρτες του λονδρέζικου Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης 143.000 επισκέπτες. Το τετραήμερο (23 – 26/06) που άνοιξε για το κοινό το Κέντρο Πολιτισμού Iδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) 115.000 άνθρωποι έσπευσαν να δουν από κοντά τα νέα κτίρια της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και της Εθνικής Βιβλιοθήκης, να περιπλανηθούν στο πάρκο και στο κανάλι, να παρακολουθήσουν συναυλίες, εκδηλώσεις και διάφορες δράσεις. Το Λονδίνο και η Αθήνα, δύο μη συγκρίσιμες πόλεις, διασταυρώθηκαν στιγμιαία και στάθηκαν ισότιμα η μία δίπλα στην άλλη με αφορμή νέα κτίρια πολιτισμού.

Η Tate Modern εγκαινιάστηκε το 2000 στις όχθες του Τάμεση, αλλάζοντας τη φυσιογνωμία του Λονδίνου, συμβάλλοντας στην πορεία του σε μια νέα εποχή. Από φέτος αυξήθηκαν οι χώροι του κατά 60% με την αρχιτεκτονική υπογραφή των Ελβετών Ζακ Χέρτζογκ και Πιερ ντε Μερόν και 260 εκατ. λίρες. Η επέκταση της Tate με σκελετό από μπετόν, επένδυση από τούβλο και υπέροχα ανοίγματα με θέα την πόλη, δεν δίνει ούτε στιγμή την αίσθηση του χαοτικού ή του δαιδαλώδους. Οι εκθέσεις που φιλοξενεί είναι ο οδηγός και ο διαρκής (επανα)προσανατολισμός, ένα «λεξιλόγιο» με εικόνες, ένας διάλογος σε εξέλιξη ανάμεσα στους επισκέπτες, στην τέχνη και στην πόλη.

«Πολλοί άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν την αξία της ομορφιάς και ότι η τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Η ζωγραφική, η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος μπορούν να εισχωρήσουν στη συνείδηση, έχουν τη δυνατότητα να μεταμορφώνουν τους ανθρώπους, να τους κάνουν καλύτερους. Δεν δημιουργούν υποχρεωτικά καλλιτέχνες αλλά ανθρώπους. Καλύτερους δικηγόρους, καλύτερους επιστήμονες, καλύτερους πολιτικούς. Η τέχνη προσθέτει ένα μικρό φως στα μάτια των ανθρώπων που μπορείς να το αναγνωρίσεις». Η άποψη του Ρέντσο Πιάνο, αρχιτέκτονα των κτιρίων του ΚΠΙΣΝ (όπως διατυπώνεται στο «Γεύμα» του με την «Κ» 12/12/2010), πήρε μορφή και σχήμα από γυαλί και ατσάλι, πάνω στο οποίο καθρεφτίζονται το κανάλι του πάρκου, το φως και τα χρώματα της αττικής γης.

«Είναι ο άνθρωπος που πλάθει τα κτίρια, αλλά είναι τα κτίρια που με τον καιρό πλάθουν τον άνθρωπο», είχε πει ο Ουίνστον Τσώρτσιλ. «Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι πόλεις μοιάζουν με τους κατοίκους τους και οι κάτοικοι με τις πόλεις τους», σχολιάζει ο Ρέντσο Πιάνο. «Οι Γενοβέζοι, για παράδειγμα, είναι πολύ εσωστρεφείς, σιωπηλοί. Και η πόλη είναι εσωστρεφής, σχεδόν μυστηριακή. Υπάρχει μια συμμετρία ανάμεσα στα κτίρια και στους ανθρώπους. Ο ένας δημιουργεί τον άλλον. Δεν ξέρεις ποιος έρχεται πρώτος: οι άνθρωποι ή τα κτίρια! Ο αρχιτέκτονας πρέπει να μπορεί να ακούει τους ανθρώπους. Αυτό είναι θεμελιώδες. Μπορεί να μου πείτε ότι και ο λογοτέχνης είναι το ίδιο. Ο αρχιτέκτονας, όμως, πρέπει να μπορεί να συλλέγει τις καλές φωνές. Ξέρετε καμιά φορά μιλούν 20 άνθρωποι μπροστά σου και μόνον ένας έχει ενδιαφέρον. Αυτός με την πιο χαμηλή φωνή».

Πόσο θα μεταμορφωθούν η Αθήνα και οι κάτοικοι με το ΚΠΙΣΝ δεν μπορεί κανείς να υποθέσει με βεβαιότητες, ευχολόγια ή αρνητικές και απαισιόδοξες προφητείες. Ούτως ή άλλως, η διαδικασία είναι αργή και αθόρυβη. Η «φωνή» της μεταμόρφωσης είναι «χαμηλή».

«Η Αθήνα θα είναι αλλιώς έπειτα από αυτό το έργο. Θα φύγει στο μέλλον…» έχει προβλέψει ο Ρ. Πιάνο.

Η πόλη υπέφερε και συνεχίζει να υποφέρει, με αυξομειώσεις, από το 2008. Μέσα στα τελευταία αυτά οκτώ χρόνια αναπτύχθηκαν δυνάμεις και σχέσεις καταστροφικές και δημιουργικές με την ίδια ένταση. Η Αθήνα βιώνει έναν ιδιότυπο πόλεμο. Το τετραήμερο στο ΚΠΙΣΝ έμοιαζε με ανακωχή. Η μοίρα του πάρκου και των δύο κτιρίων είναι κοινή. Η ροή ανάμεσα στον υπαίθριο χώρο, στις αίθουσες της Λυρικής Σκηνής και της Βιβλιοθήκης πρέπει να είναι συνεχής και αλληλοτροφοδοτούμενη. Είναι ένα ενιαίο σώμα. Για να παραμείνει ζωντανό, πρέπει όλα τα όργανα να λειτουργούν συντονισμένα.