ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

Η καραντίνα, ο Ρουσσώ, η επιστροφή σε μια παρθένα φύση, αλλά γεμάτη με πρίζες για τα κινητά μας

i-karantina-o-roysso-i-epistrofi-se-mia-parthena-fysi-alla-gemati-me-prizes-gia-ta-kinita-mas-2377449

Κύριε διευθυντά
Ως ανήκων στις υπερ-ευπαθείς ομάδες από απόψεως ηλικίας και μόνο, γιατί από απόψεως υγείας και ιδιοσυγκρασίας μάλλον στις εμπαθείς, ακόμα και περιπαθείς, λογίζομαι, υποχρεώθηκα και εγώ να εγκλειστώ μέσα στο σπίτι μου τοις Πολιτικής Προστασίας ρήμασι πειθόμενος, ώστε να μην προσβληθώ και εγώ από τον θανατηφόρο  κορωνοϊό.

Εναλλάσσοντας μόνο δυο φορεσιές, ύστερα από την εκάστοτε σχολαστική απολύμανσή τους όλο αυτό το διάστημα, πηγαίνοντας πρωί πρωί στο μίνι μάρκετ να αγοράσω στα γρήγορα τα ελάχιστα απαραίτητα για την επιβίωσή μου και κάνοντας μερικές βόλτες γύρω από το τετράγωνο του σπιτιού μου για να ξεμουδιάσω, ξανακλεινόμουν ερμητικά στο σπίτι μου και το έριχνα στο διάβασμα, τη μουσική, τον στοχασμό και τον ύπνο.

Μου έλειπαν βέβαια οι παρέες, το θέατρο, οι ζωντανές συναυλίες, τα ταξίδια και τα άλλα συναφή, αλλά κάθε πρωί που έβλεπα τον εαυτό μου στον καθρέφτη του μπάνιου, χαμογελούσα ευτυχής, γιατί ήμουν ακόμα ζωντανός και υγιής, ενώ άκουγα από το ραδιόφωνο το κακό που γινόταν σε όλο τον κόσμο από την πανδημία. Αλήθεια, πόσο λίγα πράγματα χρειάζεται στην πραγματικότητα ο άνθρωπος για να είναι ικανοποιημένος και ευτυχής και πόσο μας χρησιμεύουν όλα αυτά τα αμέτρητα και περιττά που μας προσφέρει αφειδώς και καθημερινά η καταναλωτική μας κοινωνία;

Ετσι το μυαλό μου ξαναγυρίζει στον Ζαν Ζακ Ρουσσώ (J. J. Rousseau – 1712-1778). Ο μεγάλος αυτός Γάλλος φιλόσοφος του 18ου αιώνα έγραφε ότι η ανθρωπότητα στα πρώτα της βήματα βρισκόταν σε μια ευτυχισμένη κατάσταση, που όμως ανατράπηκε τόσο από την πρόοδο και την τεχνολογία, όσο και από την κοινωνικοποίηση της ζωής. Η ιστορική εξέλιξη, με λίγα λόγια, κάνει τον άνθρωπο κατά τον Ρουσσώ όλο και περισσότερο δυστυχισμένο. Και συνεχίζει, γράφοντας ότι η άσχημη αυτή εξέλιξη θα μπορούσε να αναχαιτισθεί, αν ο άνθρωπος αναλογιζόταν και μόνο τον πρωτόγονο εαυτό του και το ευτυχισμένο παρελθόν του. Ομως, για τον σκοπό αυτό απαιτείται κάποια σοβαρή εκπαίδευση και αρκετή κουλτούρα. Πώς θα πραγματοποιηθεί αυτό, το αναπτύσσει στο περίφημο έργο του «Αιμίλιος».

Ο φιλόσοφος αυτός υποστήριζε ότι οι ανθρώπινες ανάγκες είναι ελάχιστες αριθμητικά και το μόνο που χρειάζεται πραγματικά ο άνθρωπος είναι τροφή και προστασία από τα στοιχεία της φύσης. Ολα τα υπόλοιπα προκύπτουν μόνο και μόνο από την τάση του ανθρώπου να συγκρίνει πάντα τον εαυτό του με τον συνάνθρωπό του και να νομίζει ότι υστερεί, αν δεν έχει όλα αυτά που έχουν όλοι οι άλλοι γύρω του. Αυτό, άλλωστε, διδάσκει και η κοινωνική ψυχολογία. Οι άνθρωποι αποτυγχάνουν, όχι επειδή δεν μπορούν να ικανοποιήσουν κάποιο σύνολο επιθυμιών, αλλά κυρίως εξαιτίας του χάσματος που υπάρχει και μεγαλώνει συνεχώς μεταξύ των νέων επιθυμιών και της εκπλήρωσής τους. Από εκεί πηγάζει και το στρες. Σαν τον συλλέκτη, που αντί να είναι ικανοποιημένος από τον πλούτο της συλλογής του, αισθάνεται όλο και περισσότερο δυστυχής από τις ελλείψεις της! Τι πρέπει να γίνει κατά τον Ρουσσώ, του οποίου η σκέψη γίνεται ολοένα και πιο επίκαιρη; Ο άνθρωπος, λέει, θα πρέπει να βγει από τον κυκεώνα της σύγχρονης τεχνολογίας και απαλλαγμένος από τον φαύλο κύκλο των επιθυμιών, που ο ίδιος δημιούργησε, να ξαναγυρίσει στη φύση. Εκεί, παύοντας πια να είναι κοινωνικός, δεν θα συγκρίνει τον εαυτό του με άλλους και δεν θα ζει στον τεχνητό κόσμο του φόβου, του άγχους, των ελπίδων, των προσδοκιών που κατασκευάζεται από την κοινωνία. Ετσι θα νιώσει, επιτέλους, ελεύθερος και ευτυχής.

Μπορεί, άραγε, να επιτευχθεί αυτό; Λίγο δύσκολο. Και όταν σκέπτομαι ότι μπορεί ξαφνικά να μου κοπεί το ηλεκτρικό ρεύμα ή να μου χαλάσει το κινητό μου, με πιάνει τρόμος…

Γ. Α. Κουρμουσης, Αθήνα