ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

Ο Σεφέρης, οι ασπάλαθοι, η έξοχη γελοιογραφία

Κύριε διευθυντά
Εξαιρετικό το σκίτσο/γελοιογραφία του Δημήτρη Χαντζόπουλου στην έγκριτη εφημερίδα σας (7/4/21), σχετικό με την καταπάτηση των δασικών χαρτών, εμπνευσμένο από το γνωστό ποίημα του Γ. Σεφέρη «Επί Ασπαλάθων…» (Τετράδιο Γυμνασμάτων, Β΄), το κύκνειο άσμα της όλης ποιητικής του δημιουργίας, που δημοσιεύθηκε την επομένη της κηδείας του (22/9/71). Αφορμή για τη γραφή του στάθηκε μια επίσκεψη του ποιητή, την ημέρα του Ευαγγελισμού, στο θεσπέσιο Σούνιο. Το ποίημα, με σαφή πολιτική διάσταση, βασίζεται αποκλειστικά σ’ έναν αρχαίο μύθο που μας παραδίδει ο Πλάτων στην Πολιτεία (Χ 614 κ.ε.). Είναι ο περίφημος πλατωνικός μύθος που αναφέρεται στο μυθικό επεισόδιο της σκληρής και παραδειγματικής τιμωρίας του τυράννου Αρδιαίου από την Παμφυλία. Η μετάβαση στον αρχαίο μύθο γίνεται συνειρμικά. Ο κίτρινος θάμνος, που αποτελεί τον τίτλο του ποιήματος, γίνεται σύμβολο ποιητικό και οι αγκαθεροί ασπάλαθοι προσλαμβάνουν ιδιαίτερη λειτουργικότητα, υποδηλώνοντας τέλεια την τραγικότητα της περικοπής. Οι τελευταίοι επιλογικοί στίχοι, με μορφή γνωμικού διστίχου:

Ετσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του ο Παμφύλιος Αρδιαίος, ο πανάθλιος Τύραννος, ως επίσημη κατακλείδα του ποιήματος, εκφράζουν παραστατικά τον αποτροπιασμό και την απέχθεια του ποιητή για την τυραννία, φορέα κάθε φαύλης εξουσίας. Ο σκληρός κολασμός και η συντριβή των δυνάμεων που δυναστεύουν την πολιτική ζωή του τόπου μας είναι η μόνη λύση για τον εξαγνισμό και την κάθαρση. Αντίθετος στο τυραννικό καθεστώς, ως πνευματικός άνθρωπος, εκδηλώνει την αντίδρασή του με τα κείμενα. Γράφει πρώτα τις «Γάτες τ’ Αϊ-Νικόλα», έπειτα τη γνωστή Δήλωση, δημόσια και δυναμική καταγγελία της δικτατορίας, όπου κορυφώνεται η πολιτική του μαρτυρία, και, τέλος, το «Επί Ασπαλάθων…» το αποκορύφωμα της ποιητικής του δημιουργίας, όπου με τόνο προειδοποιητικής απειλής, προκαθορίζει τη φοβερή τύχη των τυράννων με την αμείλικτη τιμωρία στη θέση που τους αξίζει: στα ερεβώδη δώματα του Αδη, στα Τάρταρα.