ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

Κωλοτούμπες και με τις λέξεις

kolotoympes-amp-nbsp-kai-me-tis-lexeis-2224617

Κύριε διευθυντά
Με αφορμή δύο άρθρα του κ. Π. Μπουκάλα για γλωσσικά λάθη στον δημόσιο λόγο, παρακαλώ να μου επιτραπεί να διατυπώσω κάποιες παρατηρήσεις για τη χρήση της σύγχρονης νεοελληνικής, όπως έχει διαμορφωθεί και διαμορφώνεται συνεχώς στις δεδομένες συνθήκες της ελληνικής κοινωνίας.

Λέγοντας σύγχρονη νεοελληνική εννοώ τη γλώσσα που υπερβαίνει το ξεπερασμένο πια δίπολο καθαρεύουσα – δημοτική και αποτελεί την έκφραση της διαλεκτικής σχεδόν συνθέσεως των δύο μορφών της σύνολης ελληνικής γλώσσας, δηλ. της λόγιας και της λαϊκής, που διατρέχει την ιστορία της γλώσσας μας από τα προεπαναστατικά τουλάχιστον χρόνια ώς τις μέρες μας.

Ο κ. Μπουκάλας σε άρθρο του (25/11) με τίτλο «Διετάχθει κυβίσθησις» συνδυάζει το ανορθόγραφο «διετάχθει» από ανακοίνωση του κ. Καμμένου, με το λανθασμένο «κυβίσθησις» από δημοσίευμα της «Εστίας» και τα αποδίδει στην τάση να χρησιμοποιηθεί λίγη καθαρεύουσα για λόγους εντυπωσιασμού, όπως λέει. Κατά τη γνώμη μου είναι δύο λάθη διαφορετικής τάξεως· το πρώτο οφείλεται σε αγραμματοσύνη και υιοθέτηση της εύκολης λύσης: στη δημοτική στα ρήματα γράφουμε «ει» εκεί όπου γράφαμε «η», χωρίς να γνωρίζουμε τα στοιχειώδη, ότι δηλ. είναι άλλο η οριστική του παθητικού αορίστου ελύθη, διετάχθη κ.λπ. και άλλο η υποτακτική να μιλήσει, να φύγει κ.ά. Το δεύτερο λάθος, η «κυβίσθησις», σωστά αποδίδεται σε μια αυξανόμενη τάση χρήσεως λογιοτέρων διατυπώσεων χωρίς γνώση των κανόνων του απαιτητικού λεξιλογίου, όπως θα έλεγε και ο κ. Μπαμπινιώτης. Γι’ αυτό και διαβάζουμε ακόμα και σε σοβαρές στήλες «δεν επιδέχεται διόρθωσης» αντί «δεν επιδέχεται διόρθωση», «αιτείται ασύλου» αντί «αιτείται άσυλο» και απλούστερα «ζητεί άσυλο».

Τελειώνοντας, θέλω να σταθώ στη χρήση της γενικής ενικού των παλαιών τριτοκλίτων· η γραμματικής της δημοτικής διδάσκει διπλοτυπία: η πόλη, της πόλης και πόλεως, διάθεση, διάθεσης και διαθέσεως κ.λπ. Και ενώ στον προφορικό λόγο οι δύο τύποι εναλλάσσονται σχεδόν ισότιμα, στον γραπτό λόγο η κυριαρχία του τύπου «της πόλης» είναι συντριπτική, σε σημείο που κάποιος αδαής θα θεωρούσε τον τύπο «της τάξεως» οιονεί απαγορευμένο και πάντως ακατάλληλο προς χρήση, ακόμη και εκεί όπου τα συμφραζόμενα και η λογιότερη διατύπωση επιβάλλουν λογιότερη κατάληξη αντί των «εν μέσω κρίσης», «χρήζει βελτίωσης», «περί συζήτησης» κ.ά.

Αυτόν τον «σεβασμό» για τις απαιτήσεις των εκάστοτε συμφραζομένων παρατηρούμε στα γραπτά του κ. Μπουκάλα, όταν ειρωνεύεται τη χρήση της ανύπαρκτης λέξης «κυβίσθησις» αντί της πανάρχαιης «κυβιστήσεως» (30/11) ή όταν στις 6/12 αποδοκιμάζει την οικογενειοκρατία, η οποία όπως λέει «μετατρέπει τις δημοκρατίες σε κληρονομικά αριστοκρατικά καθεστώτα που καταπατούν ως εκ της συστάσεώς τους την ισότητα των πολιτών».

Είναι τελικά η οικείωσή μας με τον τεράστιο πλούτο, λεξιλογικό, γραμματικό, συντακτικό, της ελληνικής και η ένταξή του στη σύγχρονη γλώσσα που της δίνει ζωντάνια και εκφραστικότητα και στην οποία μπορούν να συνυπάρχουν και η κυβίστηση και το διετάχθη –με ήτα βεβαίως–, ανάκριση, το ήρθη, η απαγόρευση απόπλου, η συζήτηση περί αναπτύξεως, ακόμα και το υπουργείο Παιδείας και Διά Βίου Μαθήσεως.

Γεωργιος Καλογιαννης, Φιλόλογος