ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Μόνη στη μάχη με την κρίση η κυβέρνηση

Η ελληνική οικονομία θυμίζει σαπιοκάραβο σε θύελλα, αλλά αυτό δεν εμποδίζει τον καπετάνιο να επιδίδεται στις γνωστές κακές συνήθειες του πολιτικού συστήματος. Αυτό που έχει ζωτική ανάγκη ο τόπος είναι επεξεργασμένη και συνεκτική ρεαλιστική πολιτική. Η συναίνεση είναι δευτερεύον στοιχείο. Διευκολύνει την επίλυση προβλημάτων υπό την προϋπόθεση ότι υφίσταται πολιτική για την επίλυσή τους.

Η συναίνεση θα είχε κρίσιμη σημασία εάν η αντιπολίτευση ακολουθούσε τακτική έμπρακτης μετωπικής αντιπαράθεσης. Εάν, δηλαδή, πυροδοτούσε λαϊκές κινητοποιήσεις, που θα εμπόδιζαν την εφαρμογή της κυβερνητικής πολιτικής. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν συμβαίνει. Ούτε μπορεί ούτε φαίνεται να το επιδιώκει. Ακόμα και οι συνδικαλιστικές αντιδράσεις είναι περιορισμένες. Στην πραγματικότητα, ο Κώστας Καραμανλής και οι υπουργοί του έχουν σχετικά ελεύθερο το έδαφος. Σε αυτές τις συνθήκες, η συναίνεση είναι μάλλον ασήμαντο ζήτημα. Το κρίσιμο έλλειμμα βρίσκεται αλλού.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, συναίνεση μπορεί να προκύψει μόνο στη βάση συγκεκριμένων προτάσεων. Και πάλι σε κάποιον βαθμό. Πρώτον, επειδή και μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων υπάρχουν πραγματικές διαφορές για τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης. Δεύτερον, επειδή κανένα αντιπολιτευόμενο κόμμα δεν είναι διατεθειμένο να αυτοχειριασθεί, μετατρεπόμενο σε «ουρά» της κυβέρνησης, ή δημιουργώντας μία τέτοια εντύπωση στην κοινή γνώμη.

Σε προεκλογική περίοδο

Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για το ΠΑΣΟΚ, που βλέπει τις δημοσκοπήσεις να του δίνουν σταθερό προβάδισμα και βεβαίως δεν έχει συμφέρον να ρίξει σωσίβιο στη Ν.Δ. Ειδικά τώρα που έχουμε εισέλθει ατύπως, αλλά ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο. Τον Ιούνιο θα διεξαχθούν οι Ευρωεκλογές. Το αποτέλεσμά τους θα διαμορφώσει το κλίμα εν όψει της μάχης για την εξουσία, που κατά πάσα πιθανότητα θα πραγματοποιηθεί την άνοιξη 2010.

Οι «πράσινοι» έχουν τη θεσμική δυνατότητα να επιβάλλουν προσφυγή στις εθνικές κάλπες λόγω της εκλογής Προέδρου Δημοκρατίας και θα την εκμεταλλευθούν. Δεν θα το κάνουν στην μάλλον απίθανη περίπτωση, που οι δημοσκοπήσεις δείξουν ανατροπή του εκλογικού συσχετισμού δυνάμεων.

Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι δεν ζήτησε από την αντιπολίτευση λευκή επιταγή, αλλά τη συναίνεσή της στα γνωστά έξι σημεία. Μία απλή ανάγνωσή τους, όμως, καταδεικνύει ότι πρόκειται αποκλειστικά και μόνο για επικοινωνιακό ελιγμό. Θα επρόκειτο για πραγματική πολιτική πρωτοβουλία εάν ο Κώστας Καραμανλής είχε καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις και ζητούσε συναίνεση ή ανοχή επ’ αυτών.

Τα περιβόητα έξι σημεία, όμως, είναι ένα κράμα από αυτονόητα, ευχές και γενικολογίες. Τουλάχιστον το ΠΑΣΟΚ δεν διαφωνεί ότι πρέπει να τηρούνται οι κοινοτικοί κανόνες, ότι το δημόσιο χρέος και τα ελλείμματα είναι υψηλά και πρέπει να μειωθούν, ότι πρέπει να περισταλούν οι σπατάλες, ότι χρειάζονται ειδικές δράσεις στον τουρισμό κι ότι η συγκυρία δεν επιτρέπει πλειοδοσία παροχών.

Η αξιωματική αντιπολίτευση δεν έδωσε την συναίνεσή της, επειδή δεν εμπιστεύεται τον πρωθυπουργό. Δικαιολογημένα φοβήθηκε ότι εάν έλεγε ναι, η κυβέρνηση θα προχωρούσε στη λήψη επώδυνων μέτρων, καθιστώντας συνυπεύθυνο το ΠΑΣΟΚ. Εάν οι «πράσινοι» αντιδρούσαν, το Μαξίμου θα τους κατηγορούσε ότι παραβίασαν τη δέσμευσή τους και απέδειξαν την ανευθυνότητά τους. Τον τελευταίο καιρό, άλλωστε, οι «γαλάζιοι» δεν χάνουν ευκαιρία να μιλούν για υπεύθυνη κυβέρνηση κι ανεύθυνη αντιπολίτευση. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για το κυρίαρχο προεκλογικό ρητορικό μοτίβο της Ν.Δ.

Οι δημοσκοπήσεις

Σε συνθήκες οξύτατης οικονομικής κρίσης, η συναίνεση είναι μία λέξη που ακούγεται θετικά στα αυτιά των πολιτών, οι οποίοι έχουν βαρεθεί τους άγονους κομματικούς καβγάδες. Ο πρωθυπουργός το εκμεταλλεύθηκε για να στριμώξει τον αντίπαλό του. Στη μάλλον απίθανη περίπτωση, που ο Γιώργος Παπανδρέου έλεγε «ναι» θα περιέπιπτε σε κατάσταση πολιτικής ομηρίας. Τώρα που τήρησε αρνητική στάση, ο κυβερνητικός μηχανισμός προσπαθεί να τον εκθέσει στα μάτια της κοινής γνώμης σαν ανεύθυνο και εξουσιομανή.

Τέτοιου είδους ελιγμοί, όμως, στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να δημιουργήσουν πρόσκαιρες εντυπώσεις. Δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν ουσιαστικά τον συσχετισμό δυνάμεων. Εάν κρίνουμε από τις δημοσκοπήσεις, οι πολίτες δεν θεωρούν τον Γιώργο Παπανδρέου αξιόπιστη εναλλακτική λύση στο πρόβλημα της εξουσίας. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, επικράτησε η επιθυμία τους να φύγει η κυβέρνηση Καραμανλή από την εξουσία. Η τάση αυτή δεν πρόκειται να αλλάξει με επικοινωνιακά τερτίπια.

Σ’ αυτή την πολύ δύσκολη συγκυρία, ο Ελληνας πρωθυπουργός, όπως κάθε πρωθυπουργός, θα κριθεί από τον τρόπο, που θα αντιμετωπίσει την κρίση. Το κακό γι’ αυτόν είναι ότι η κρίση βρήκε την κυβέρνησή του όχι απλώς φθαρμένη, αλλά βαρύτατα τραυματισμένη. Θα ήταν διαφορετικό το κλίμα και μεγαλύτερες οι πολιτικές δυνατότητες, εάν η κρίση είχε ενσκύψει π.χ. το 2005. Σήμερα, τα περιθώρια κινήσεών του είναι συρρικνωμένα και επιπροσθέτως βρίσκεται εν όψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Ολα δείχνουν ότι το κεντρικό κριτήριο του «γαλάζιου» αρχηγού είναι η παραμονή στην εξουσία. Κυνηγώντας, όμως, ένα -σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις- δυσπρόσιτο στόχο, ακυρώνει τις όποιες δυνατότητες έχει να αναλάβει αποτελεσματικές πολιτικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης. Με τον τρόπο αυτό, ο Κώστας Καραμανλής δεν χάνει μόνο την ευκαιρία να κάνει ό,τι δεν έκανε στα εύκολα χρόνια της πρωθυπουργίας του. Ταυτοχρόνως, καθιστά και το όνειρο μιας νέας εκλογικής νίκης απατηλό.

Φαινόμενα αποδιάρθρωσης

Σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις, οι επόμενοι μήνες θα είναι πολύ δύσκολοι. Η διεθνής κρίση αναδεικνύει τις αδυναμίες της οικονομίας, παροξύνει υπαρκτά κοινωνικά προβλήματα και δημιουργεί νέα. Τα ορατά διά γυμνού οφθαλμού φαινόμενα αποδιάρθρωσης των κρατικών μηχανισμών, σε συνδυασμό με την έξαρση της εγκληματικότητας, ροκανίζουν περαιτέρω την πολιτικοεκλογική επιρροή της Ν.Δ.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ενισχύεται το σύνδρομο της αρνητικής ψήφου, σε βαθμό που καθίσταται ολοένα και πιθανότερο οι Ευρωεκλογές να μετατραπούν κατά κάποιον τρόπο σε δημοψήφισμα εναντίον της κυβέρνησης, όπως επιδιώκει το ΠΑΣΟΚ. Εάν συμβεί αυτό, το παιχνίδι θα έχει χαθεί οριστικά για τους «γαλάζιους». Το πλήγμα δεν θα σβήσει μόνο τις λίγες ελπίδες για αντιστροφή του κλίματος. Το σημαντικότερο είναι ότι θα καταστήσει δύσκολη την επιβίωση της κυβέρνησης μέχρι την άνοιξη του 2010. Αυτός είναι ο λόγος που αυτές οι Ευρωεκλογές έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι συνήθως έχουν οι Ευρωεκλογές.