ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Decumanus Maximus: Εξι αιώνες ιστορίας της βυζαντινής Θεσσαλονίκης κάτω από το μετρό

11s1metrothessalonikis-thumb-large

Σε μία μαραθώνια, ολονύχτια συνεδρίαση, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποφάσισε το πρωί της Πέμπτης με 13 ψήφους υπέρ και δυο κατά, την απόσπαση και επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων του Decumanus Maximus στον σταθμό Βενιζέλου, προκειμένου να προστατευτούν τα ευρήματα από τις εργασίες κατασκευής του σταθμού μετρό.

Η κεντρική ρωμαϊκή λεωφόρος Decumanus Maximus – μετέπειτα Μέση οδό και σημερινή Εγνατία οδό – συνέδεε τα σημεία όπου σήμερα κατασκευάζονται οι κεντρικοί σταθμοί «Βενιζέλου» και «Αγία Σοφία». 

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro0

Κάτω από τον υπό κατασκευή σταθμό Βενιζέλου, σε βάθος 6 μέτρων αποκαλύφθηκε τμήμα της decumanus maximus (κύρια οδός με κατεύθυνση εξ Ανατολών προς Δυσμάς), που διασταυρώνεται με μια cardo, κάθετη ρωμαϊκή οδό, με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο. 

Η Decumanus Maximus διέσχιζε την καρδιά της Θεσσαλονίκης τον 6ο αιώνα μ.Χ.

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro1
Ψηφιακή αναπαράσταση του Decumanus Maximus, από το FB του αρχιτέκτονα και υποψηφίου Δημάρχου Πειραιά Νίκου Μπελαβίλα

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως περισσότερους από 5.000 τάφους – μερικοί εκ των οποίων περιείχαν εξαιρετικά χρυσά στεφάνια – μοναδικά μνημειακά κτιριακά συγκροτήματα με ψηφιδωτά δάπεδα, μαρμάρινες και γύψινες διακοσμήσεις, ίχνη και υπολείμματα από εργαστήρια και καταστήματα, ένα τετράπυλο, ίχνη κιονοστοιχίας, μαρμάρινες κατασκευές και σχεδόν 3.000 ευρήματα, τα οποία συμπυκνώνουν έξι αιώνες ιστορίας της βυζαντινής Θεσσαλονίκης.

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro2

Το αρχαιολογικό συγκρότημα της Βενιζέλου είναι ό,τι πιο σημαντικό έχει βρεθεί στη Θεσσαλονίκη . Η ανακάλυψη ήταν τόσο μεγάλη, που καθυστέρησε ολόκληρο το έργο για χρόνια ενώ χαρακτηρίστηκε από ιστορικούς ως η «Βυζαντινή Πομπηία». 

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro3

Η πόλη που σχεδιάστηκε στα πεδινά της τμήματα με ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα διατηρήθηκε και στους ρωμαϊκούς χρόνους.  Δρόμοι, κάθετοι μεταξύ τους διαμορφώνουν οικοδομικές νησίδες με κτίσματα οικιστικής και εργαστηριακής χρήσης. Εκεί χτυπούσε η καρδιά του εμπορίου. Στον 4ο αιώνα μ.Χ οι μαρμαρόστρωτοι δρόμοι πλαισιώνονται από κιονοστήρικτες στοές. Εκατέρωθεν αυτών ανεγείρονται μεγάλα κτηριακά συγκροτήματα με πολυτελή ψηφιδωτά δάπεδα, εντοίχιο γραπτό διάκοσμο, ορθομαρμαρώσεις και opus sectile.

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro4

Την ίδια εποχή , βορείως του decumanus στη συμβολή με τον cardo της οδού Αγίας Σοφίας κατασκευάζεται κρηναίο οικοδόμημα/νυμφαίο. Κατά τον 6ο αιώνα ο μαρμαρόστρωτος decumanus διαπλατύνεται, τα παλαιοτερα οικοδομήματα ισοπεδώνονται και στα κεντρικά σταυροδρόμια  διαμορφώνονται πλακόστρωτες πλατείες.  Οι επιβλητικές αρχιτεκτονικές διαμορφώσεις του δημόσιου χώρου-πλατείες, στοές και κρήνες/νυμφαία -στην πορεία των κεντρικών οδών αποτελούν την τελευταία μνημειακή εικόνα της ύστερης αρχαιότητας.

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro5

Στο Βυζάντιο, η δεύτερη πόλη μετά την Κωνσταντινούπολη σφύζει από ζωή. Η ανασκαφική αποκάλυψε τμήματα της βυζαντινής αγοράς κατά μήκος της κεντρικής οδού, της λεγόμενης Λεωφόρου ή Μέσης των Βυζαντινών. Η κεντρική χαλικόστρωτη οδός των βυζαντινών χρόνων στο ίχνος του παλαιότερου decumanus maximus είχε μέσο πλάτος 5,5 έως 6,5 μ. 

Οικοδομικές νησίδες από λασπόκτιστα κτήρια κατέλαβαν τον δημόσιο χώρο, τα πεζοδρόμια και τις στοές της ύστερης αρχαιότητας. Πλινθόκτιστες κατασκευές, κλίβανοι, πάγκοι εργασίας μαζί με εργαλεία, μήτρες κατασκευής κοσμημάτων, ημιτελή κεραμικά, μαρτυρούν την λειτουργία εργαστηρίων και καταστημάτων της αγοράς όπου κατασκεύαζαν κοσμήματα , είδη μεταλλοτεχνίας, υαλουργίας, κεραμικά κ.α σε  όλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου.

decumanus-maximus-exi-aiones-istorias-tis-vyzantinis-thessalonikis-kato-apo-to-metro6