ΚΟΡΩΝΟΙΟΣ

Από τον «Γανυμήδη» στην BioNTech και στην ελπίδα

Ο ιδρυτής της γερμανικής εταιρείας βιοτεχνολογίας BioNTech και καθηγητής Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς, Ουγκούρ Σαχίν, με τη σύζυγό του και διευθύντρια ιατρικών υπηρεσιών στην ίδια εταιρεία, Οζλέμ Τουρετσί. Και οι δύο είναι παιδιά Τούρκων μεταναστών στη Γερμανία.

O Ουγκούρ Σαχίν (γεννήθηκε στο Ισκεντερούν) και η Οζλέμ Τουρετσί (μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη) αποτελούν ενσάρκωση της πετυχημένης ένταξης στη γερμανική κοινωνία παιδιών με «αφετηρία μετανάστη». Οταν δημιούργησαν το κέντρο καινοτομίας στο Μάιντς (υποστηρίχθηκαν με 40 εκατ. ευρώ από τη γερμανική κυβέρνηση), είχαν ήδη λάβει κεφάλαια από την αγορά ύψους 115 εκατ. ευρώ (venture capital) για την πρώτη από τις δύο εταιρείες του ζεύγους, τον «Γανυμήδη», που είχε ιδρυθεί το 2001. Λίγο-πολύ επρόκειτο για έναν «πόλο τεχνοβλαστών» του Πανεπιστημίου του Μάιντς. Ο Σαχίν ίδρυσε την BioNTech το 2008, όχι μακριά από το νοσοκομείο της πόλης. Οι δύο εταιρείες ενώθηκαν σε ένα νέο cluster για «εξατομικευμένες θεραπείες του ανοσοποιητικού» στο κέντρο έρευνας της πόλης.

Στον «Γανυμήδη» αναπτύχθηκαν αντισώματα για την αντιμετώπιση και θεραπεία του καρκίνου του στομάχου και του οισοφάγου. Τα τεστ από τη χρήση του σκευάσματος έδειξαν διπλασιασμό της ζωής σε όσους είχαν βαριά ασθένεια. Η ανακάλυψη αυτή έγινε αφορμή να πουληθεί ο «Γανυμήδης» αντί 422 εκατ. ευρώ, ενώ σχεδόν τα διπλάσια θα καταβληθούν από την ιαπωνική εταιρεία Astellas, ανάλογα με την εμπορική πορεία του φαρμάκου…
Ο Σαχίν, που είναι καθηγητής Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς, έχει κατοχυρώσει συνολικά 60 πατέντες που έχουν σχέση με την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου. Το Μάιντς έγινε η Μέκκα της ανοσοθεραπείας στον καρκίνο, όχι τυχαία. Δεκαεπτά διεθνείς συναντήσεις έχουν γίνει στην πρωτεύουσα του μικροσκοπικού κρατιδίου της Ρηνανίας-Παλατινάτου, σε μια εποχή που έχουν αναπτυχθεί πάνω από 2.200 ανοσολογικές θεραπείες για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Αυτές επικεντρώνονται στο πώς ο οργανισμός συνολικά, με βάση το γονιδιακό προφίλ, αμύνεται, και λιγότερο στην αντίδραση κάθε οργάνου. Η Τουρετσί, ο Σαχίν και οι 1.400 σήμερα συνεργάτες τους κάνουν κάτι που ακούγεται απλό αλλά δεν είναι: χρησιμοποιώντας τον πανάκριβο εξοπλισμό τους, «τεμαχίζουν» τον κάθε όγκο σε επιμέρους όψεις του γενετικού του προφίλ (πάντα ο όγκος του ίδιου καρκίνου διαφέρει γενετικά από ασθενή σε ασθενή) και με αλγόριθμους προσδιορίζονται οι «στόχοι» της «επίθεσης», ώστε να ενεργοποιηθούν αντισώματα. Στη συνέχεια, διοχετεύεται η ουσία που δίνει το σήμα στα κύτταρα να αναπτύξουν τις άμυνές τους. Οι διαδικασίες αυτές παίρνουν τη μορφή εμβολίων.  

Στόχος της ΒioNTech είναι να μετατρέψει τον καρκίνο σε μια διαχειρίσιμη νόσο για μορφές όπως το μελάνωμα, τον καρκίνο της μήτρας, ορισμένους καρκίνους του πεπτικού συστήματος. Στον καρκίνο του δέρματος (μελάνωμα), ο εμβολιασμός ασθενών με ένα εμβόλιο της εταιρείας οδήγησε στην ανακοπή της νόσου μέσα σε 23 μήνες. Τον Φεβρουάριο του 2019 ο Σαχίν πήρε το γερμανικό βραβείο καρκίνου στη Χαϊδελβέργη για την ταχύτητα και την ακρίβεια με την οποία μετέτρεψε ευρήματα, «κομματάκια του παζλ» τα ονομάζει, σε θεραπευτικά αποτελέσματα. Στην αιτιολόγηση της βράβευσής του, οι Ούλριχ Φέστερμαν και Νόρμπερτ Πφάιφερ σημείωσαν ότι η δουλειά του Σαχίν περιγράφει «κατ’ εξοχήν τη μετάβαση από την έρευνα στο κλινικό αποτέλεσμα». Από αυτή την άποψη ο Γερμανοτούρκος καθηγητής, που έχει και κλινική εμπειρία ως γιατρός, βρίσκεται στο ίδιο μήκος κύματος με την Οζλέμ Τουρετσί, που πήγαινε ως παιδί με τον πατέρα της σε μικρά νοσοκομεία του κρατιδίου της Κάτω Σαξονίας –ο πατέρας της ήταν γιατρός– και ήθελε να βλέπει τους ανθρώπους που υπέφεραν «να γίνονται καλά».

Με «ταχύτητα φωτός»

«Στη βάση αυτής της τεχνολογίας, αρχίσαμε να προσπαθούμε να αναπτύξουμε το εμβόλιο, αλλά γνωρίζαμε ότι έπρεπε να είμαστε και γρήγοροι», λέει στην «Κ» ένας συνεργάτης του Σαχίν, ο οποίος θέλει να παραμείνει ανώνυμος. Το εγχείρημα ονομάσθηκε «Ταχύτητα του φωτός». Ο Σαχίν και η Τουρετσί, που είναι Chief Medical Officer στην ΒioNTech, είχαν διαβάσει στην αρχή του 2020 για τον καινούργιο ιό και τότε ο Σαχίν είχε προβλέψει ότι «την άνοιξη τα σχολεία θα έχουν κλείσει στη Γερμανία». Ο ιός διαδόθηκε με «ταχύτητα φωτός».

Στις 22 Απριλίου, όταν δηλαδή ο Σαχίν είχε προβλέψει ότι θα ήταν κλειστά τα σχολεία της χώρας λόγω κορωνοϊού, το Ινστιτούτο Πάουλ Ερλιχ έδωσε άδεια στην BioNTech να προχωρήσει στις κλινικές δοκιμές του εμβολίου. Το ινστιτούτο είναι αρμόδιο στη Γερμανία για να δίνει το πράσινο φως για την κυκλοφορία των εμβολίων. Η εταιρεία κατασκεύασε τέσσερις εκδοχές του εμβολίου για να τις δοκιμάσει σε 200 εθελοντές. Σύμφωνα με το ινστιτούτο, τα εμβόλια της εταιρείας του Μάιντς περιείχαν γενετικές πληροφορίες του ιού με σκοπό τον σχηματισμό πρωτεϊνών ενάντια στις οποίες σχηματίζει ο οργανισμός τις άμυνές του. Ενα από τα ζητήματα που εξετάζεται ακόμα είναι πόσον καιρό διαρκεί η ανοσία μετά τη χορήγηση του εμβολίου (με την ονομασία BNT162b2). Η εταιρεία βιοτεχνολογίας του Μάιντς συνεργάζεται με περισσότερους του ενός φαρμακευτικούς κολοσσούς για την έρευνα των αντισωμάτων, όπως η Sanofi και η Eli Lilly. Η χρηματοδότησή της έγινε δυνατή από τους αδελφούς Στίνγκμαν που πούλησαν πριν από 15 χρόνια την εταιρεία παραγωγής γενοσήμων φαρμάκων που είχαν, έναντι ενός τεράστιου ποσού, και ο Σαχίν τους έπεισε να βάλουν πολλά από τα χρήματά τους σε κάτι που ήθελε χρόνο, χρήμα και υπομονή…