ΚΟΣΜΟΣ

Η αβάσταχτη ελαφρότητα της Ρωσοφοβίας

Το θρίλερ έχει έναν μυστηριώδη πρωταγωνιστή, ονόματι Αλεξάντερ Λιτβινένκο. Είναι ο άνθρωπος που έφυγε από το κρύο του Γκόρκι Παρκ για να ακολουθήσει ομιχλώδεις διαδρομές στις όχθες του Τάμεση. Ο πρώην κατάσκοπος της KGB που θάφτηκε την περασμένη Πέμπτη στο νεκροταφείο Χάιγκεϊτ, όχι μακριά από τον Κάρολο Μαρξ, ύστερα από επιμνημόσυνη δέηση σε τζαμί του Λονδίνου, καθότι είχε ασπασθεί το Ισλάμ. Δίπλα στους θλιμμένους συγγενείς, ο δισεκατομμυριούχος εμιγκρέ Μπόρις Μπερεζόφσκι και ο εκπρόσωπος των Τσετσένων αυτονομιστών, Αχμέντ Ζακάγιεφ. Είχε προηγηθεί η δηλητηρίασή του από μια φονική ραδιενεργό ουσία, το πολώνιο – 210 και η μαρτυρική ασθένεια που τον αποσκελέτωσε μέσα σε 22 ημέρες. Ενδιαμέσως παρεμβάλλονται κυκλώματα της Μαφίας, σκοτεινές συναντήσεις σε γιαπωνέζικο ρεστοράν με το αναπόφευκτο σούσι, Ρώσοι και Ιταλοί κατάσκοποι, ανεξιχνίαστη δηλητηρίαση ενός πρώην πρωθυπουργού της Ρωσίας στο Δουβλίνο, κρατούμενοι στα Ουράλια, πράκτορες της Σκότλαντ Γιαρντ και του ΜΙ6 στη Μόσχα. Το παραμυθένιο σενάριο στερείται δράκου, αλλά εμπεριέχει αρκούδα -τη γνωστή, φοβερή, ρωσική αρκούδα που, ύστερα από μακρά χειμερία νάρκη, ακριβώς 15 χρόνια από τη διάλυση της ΕΣΣΔ, καραδοκεί και πάλι στις ανατολικές εσχατιές της Ευρώπης. Εν ολίγοις: ο Ζεράρ ντε Βιλιέ περνάει στα αζήτητα.

Μέχρι τις 23 Νοεμβρίου, την ημέρα που εξέπνευσε ο Λιτβινένκο -εξόριστος από το 2000, Βρετανός πολίτης και συνεργάτης του Μπερεζόσφκι- η υπόθεση περιοριζόταν στη σφαίρα του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος. Ενα εικοσιτετράωρο αργότερα, πραγματοποίησε κβαντικό άλμα στην πρώτη γραμμή της διεθνούς πολιτικής, καθώς βρετανικά μέσα ενημέρωσης δημοσιοποίησαν επιστολή με την οποία ο Λιτβινένκο εμφανίζεται να κατηγορεί από τον τάφο του τον Βλαντιμίρ Πούτιν ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας του. Γιατί η επιστολή δεν εμφανίστηκε νωρίτερα, στις 23 ημέρες που μεσολάβησαν από την αρχική αδιαθεσία μέχρι την εκπνοή του πρώην πράκτορα και ποιος εγγυάται το γνήσιό της;

Σκιές στον Πούτιν

Τα εύλογα ερωτήματα δεν εμπόδισαν τον Βρετανό πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ να διακηρύξει ότι «δεν θα υπάρξει οποιοσδήποτε διπλωματικός ή πολιτικός φραγμός στη διερεύνηση της υπόθεσης» και να στείλει λαγωνικά της Σκότλαντ Γιαρντ στη Μόσχα, ρίχνοντας βαριές σκιές υποψίας πάνω στον Πούτιν. Αρκετά μέσα ενημέρωσης δεν δίστασαν να μετατρέψουν την υποψία σε βεβαιότητα: ο Πούτιν του έκλεισε το στόμα γιατί «ήξερε πολλά». Τόσο απλά.

Ή μήπως όχι; Γιατί ο Πούτιν να εξοντώσει έναν πρώην ανθυποπραχτορίσκο, ο οποίος εργαζόταν σε μια υποδιεύθυνση της KGB και της διαδόχου της, FSB, για το οργανωμένο έγκλημα; Τι να φοβηθεί από τον Λιτβινένκο -ο οποίος ό,τι είχε να πει αφορούσε την εποχή Γέλτσιν και είχε βγει στη φόρα ήδη από το 1998- σε τέτοιο σημείο ώστε να εξοντώσει Βρετανό πολίτη επί βρετανικού εδάφους παραγνωρίζοντας τις πολιτικές συνέπειες; Τα σοβαρότερα δυτικά έντυπα έθεσαν αυτά τα ερωτήματα και συμπέραναν ότι ο Πούτιν όχι μόνο δεν είχε κανένα λόγο να βγάλει από τη μέση τον Λιτβινένκο, αλλά ήταν ο άνθρωπος που ζημιώθηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο από τον μυστηριώδη θάνατό του.

Δεύτερη θεωρία

Οπου επιστρατεύεται η δεύτερη, εναλλακτική θεωρία: δεν το έκανε ο Πούτιν, αλλά κάποιοι άνθρωποι του περιβάλλοντός του για να δημιουργήσουν ρήξη στις σχέσεις Ρωσίας – Δύσης με στόχο να πειθαναγκάσουν τον Ρώσο πρόεδρο να μείνει σώνει και καλά στην εξουσία μετά την εκπνοή και της δεύτερης προεδρικής θητείας του. Σύμφωνα με τους αναλυτές που είχαν την τόλμη να βάλουν την υπογραφή τους πάνω από αυτό το σενάριο, ο ηγέτης της μόνης χώρας που έχει πυρηνική ισοδυναμία με τις ΗΠΑ θα κατατρομάξει από τα δηλητηριώδη όπλα της δημοσιογραφικής τους φαρέτρας, θα αντιληφθεί ότι δεν θα μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερος στη Δύση μετά το τέλος της θητείας του και θα αναγκασθεί να οχυρωθεί πίσω από τα τείχη του Κρεμλίνου, προς τέρψιν των ανησυχούντων συνεργατών του!

Αλλά και αν πιστέψουμε αυτήν την εκδοχή, πως να δεχθούμε ότι η FSB δεν μπορούσε να εξαλείψει έναν άσημο πράκτορα με ένα αυτοκινητιστικό «δυστύχημα» που θα πέρναγε στα μονόστηλα και έπρεπε να τον δολοφονήσει με ένα υλικό που βγαίνει μόνο από καμιά τριανταριά από τα πιο προηγμένα ερευνητικά εργαστήρια του κόσμου; Και μάλιστα, με δόση πολωνίου αρκετά μεγάλη, ώστε να είναι μοιραία και αρκετά μικρή ώστε να γνωρίσει μαρτυρικό θάνατο, ύστερα από ταλαιπωρία 23 ημερών, αρκετά για να γίνει το θέμα πρώτη είδηση στα διεθνή μέσα ενημέρωσης;

Και εκβιασμοί

Ποιος και γιατί σκότωσε λοιπόν τον Λιτβινένκο; Την απάντηση πιθανόν να μην τη μάθουμε ποτέ, καθώς είναι πάρα πολλοί εκείνοι που, για πολύ διαφορετικούς λόγους, θα είχαν συμφέρον από τον θάνατό του. Τα σχετικά σενάρια αφθονούν. Ο βρετανικός «Ομπζέρβερ», επί παραδείγματι, πιθανολογούσε, την περασμένη Κυριακή, ότι ο Λιτβινένκο εκβίαζε Ρώσους μεγαλοεπιχειρηματίες ζητώντας μεγάλα ποσά για να κρατήσει το στόμα του κλειστό και εκείνοι φρόντισαν πράγματι να το κρατήσει, αν και με πιο οικονομικές μεθόδους. Μια εβδομάδα νωρίτερα, η ίδια εφημερίδα συνέδεε τη δολοφονία του με κλοπή πυρηνικών υλικών.

Οι «Τάιμς» του Λονδίνου, πάλι, περιέλαβαν στον κύκλο των υπόπτων τον Μπερεζόφσκι, όπως έκαναν και πολλές ρωσικές εφημερίδες, αναφέροντας ως πιθανά κίνητρα εκβιασμό από τον πρώην συνεργάτη του ή και πολιτική προβοκάτσια εναντίον του Πούτιν. Την τελευταία άποψη υποστήριξε και ο Γεγκόρ Γκαϊντάρ, ο πλέον φιλοδυτικός και φιλελεύθερος πρωθυπουργός που γνώρισε η μετακομμουνιστική Ρωσία, θύμα και ο ίδιος μυστηριώδους δηλητηρίασης στο Δουβλίνο.

Τι δεν συγχωρούν στον Πούτιν

Ασφαλώς, η κοινή γνώμη της Δύσης, ιδιαιτέρως μάλιστα η ευρωπαϊκή Αριστερά, έχει πολλούς λόγους να ασκεί αυστηρή κριτική στον Πούτιν. Η διαιώνιση των πιο ακραίων, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα κοινωνικών ανισοτήτων, η εκστρατεία κατεδάφισης του κοινωνικού κράτους στην Παιδεία και την Υγεία, η λογική του «κρατικού συμφέροντος» που αδιαφορεί για τις απώλειες αθώων ανθρώπων στην Τσετσενία, το Μπεσλάν ή το θέατρο της Μόσχας και η προσχώρηση στο δόγμα Μπους περί «προληπτικών πληγμάτων» είναι ορισμένα από τα πιο προφανή ζητήματα που δεν επιτρέπουν τον εξωραϊσμό της σημερινής Ρωσίας.

Δεν είναι, όμως, γι’ αυτούς τους λόγους που δέχεται πολεμική ο Ρώσος πρόεδρος. Εκείνο που δεν του συγχωρούν ισχυροί κύκλοι της Δύσης είναι η αναστύλωση του διαλυμένου, επί Γέλτσιν, ρωσικού κράτους, ο περιορισμός των «ολιγαρχών» που νέμονταν τον κοινωνικό πλούτο, η αποκατάσταση κρατικού ελέγχου στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Κυρίως δε, η προοπτική ενεργειακής γέφυρας Ευρώπης – Ρωσίας, που θα εξασθενίσει την εξάρτηση της Γηραιάς Ηπείρου στο ενεργεικό πεδίο από τη Μέση Ανατολή και στο πολιτικο – στρατιωτικό από τις ΗΠΑ. Ο,τι και να καταλογίσει κανείς στον Πούτιν, δεν είναι εκείνος που καλλιεργεί ατμόσφαιρα δεύτερου Ψυχρού Πολέμου στην Ευρασία.

Πάντα στη μόδα το δηλητήριο…

Αραφάτ, Κάστρο, Μαντέλα, Γιούσενκο έγιναν ήρωες σε υποθέσεις μυστηρίου

Θάλιο, σαρίν, ρισίνη, διοξίνη, άνθρακας, κυάνιο, γερμάνιο 68 και τώρα πολώνιο 210. Οι επίδοξοι εμπνευστές φονικών σχεδίων εκδίκησης, συγκάλυψης, παραπλάνησης και τρομοκρατίας έχουν σίγουρα ευρεία γκάμα επιλογών, με την Ιστορία να έχει αποδείξει προ πολλού ότι το δηλητήριο είναι πάντα της μόδας. Εάν ο πρώην πράκτορας Αλεξάντρ Λιτβινένκο είναι το τελευταίο θύμα σε μια ιστορία εκπληκτικής πλοκής -που της προσέδωσε πρωτίστως η ιδιαιτερότητα του φονικού όπλου-, πολλοί άλλοι ανώνυμοι και επώνυμοι, μεταξύ τους και ηγέτες όπως οι Νέλσον Μαντέλα, Φιντέλ Κάστρο και Γιασέρ Αραφάτ, έχουν βρεθεί πρωταγωνιστές σε ανεξιχνίαστες υποθέσεις δηλητηριάσεων.

Ρισίνη, το τέλειο όπλο

Αρκεί ο τρόπος δράσης των ουσιών αυτών για να εγγυηθεί -πέρα από βέβαιο μυστήριο- ανεμπόδιστο θάνατο, άφθονο χρόνο για την εξαφάνιση στοιχείων, μαρτύρων και υπόπτων. Μια μεγάλη υπόθεση πιθανής δηλητηρίασης που ξεχάστηκε χωρίς να διαλευκανθεί είναι αυτή του Γιασέρ Αραφάτ, ο οποίος πέθανε στις 11 Νοεμβρίου του 2004, εν μέσω κρίσιμων πολιτικών εξελίξεων κι ενώ «κάποιοι», σύμφωνα με τα λόγια της συζύγου του Σούχα, προσπαθούσαν «να τον θάψουν ζωντανό». Εκφράζοντας θλίψη για την άρνηση της Σούχα να επιτρέψει αυτοψία, ο προσωπικός ιατρός του Αραφάτ, δρ Ασράφ αλ Κουρντί, διακήρυξε στην εφημερίδα «Χααρέτς», το 2005, ότι όλοι οι γιατροί του κόσμου γνωρίζουν καλά «ότι αυτά τα συμπτώματα είναι συμπτώματα δηλητηρίασης». «Κορυφαίος Ισραηλινός ιατρός» συμφώνησε: «Πρόκειται για κλασική περίπτωση τροφικής δηλητηρίασης», που προκλήθηκε πιθανόν από ρισίνη. Η ρισίνη, τοξική ουσία χωρίς αντίδοτο, που παράγεται με τη βοήθεια των σπόρων του ρετσινόλαδου και εμποδίζει τη σύνθεση των πρωτεϊνών στο σώμα, θεωρείται από πολλούς το τέλειο όπλο. Η πιο γνωστή υπόθεση χρησιμοποίησής της ήταν αυτή του Βούλγαρου διαφωνούντος Γκεόργκι Μαρκόφ, ο οποίος δολοφονήθηκε το 1978 στο Λονδίνο, απ’ όπου και μετέδιδε ραδιοφωνικά προγράμματα, επικριτικά του βουλγαρικού κομμουνιστικού καθεστώτος. Μια σφαίρα από ρισίνη τον βρήκε στον μηρό και ο Γκεόργκι Μαρκόφ εγκατέλειψε τα εγκόσμια τρεις ημέρες μετά.

Θάλιο, τοξικό και διακριτικό

Το θάλιο, επίσης, θεωρείται ιδανικό μέσο εξάλειψης αντιπάλων, ως ιδιαίτερα τοξικό, αλλά και πολύ… διακριτικό. Είναι άχρωμο, άοσμο, δεν έχει γεύση, διαλύεται εύκολα, μπορεί να βασανίσει τον εχθρό προτού τον οδηγήσει στον θάνατο, προκαλώντας πόνους στα κόκκαλα, εμετούς, γαστρορραγίες κ.λπ. Απόπειρες με θάλιο εικάζεται ότι έχουν γίνει κατά του Νέλσον Μαντέλα, όταν ήταν φυλακισμένος την περίοδο του απαρτχάιντ στη Νότιο Αφρική, αλλά και κατά του Φιντέλ Κάστρο. Λένε ότι τουλάχιστον μία από τις συνολικά 638(!) προσπάθειες της CIA να σκοτώσει τον Φιντέλ επιχειρήθηκε με θάλιο. Η εν λόγω απόπειρα, όμως, δεν κατάφερε καν να εξαφανίσει τη θρυλική του γενειάδα, όπως ήλπιζαν μερικοί, δεδομένου ότι το θάλιο προκαλεί απώλεια τριχοφυΐας…

Ενα από τα πιο εντυπωσιακά εφέ, πάντως, επέτυχε η διοξίνη στο πρόσωπο του ήρωα της «πορτοκαλί επανάστασης» και νυν προέδρου της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιούσενκο. Ο κ. Γιούσενκο είναι ακόμη ζωντανός, αλλά το σκαμμένο δέρμα του και η πρησμένη μύτη θυμίζουν πάντα το βαρύ τίμημα που πλήρωσε για μια άκυρη, όπως αποδείχθηκε, επανάσταση κατά της φιλορωσικής πολιτικής της χώρας του.