ΚΟΣΜΟΣ

Ο ηρωικός κατάσκοπος Γρύπας «ζητάει» αναγνώριση

Η μυστηριώδης υπόθεση του τρόπου με τον οποίο ένας από τους σημαντικότερους κατασκόπους της Βρετανίας κατάφερε να εξάγει από τη ναζιστική Γερμανία τα μυστικά του πυρηνικού προγράμματος του Χίτλερ εξακολουθεί να φυλάσσεται ως επτασφράγιστο μυστικό στα αρχεία της βρετανικής υπηρεσίας εξωτερικής κατασκοπείας.

Η Σέρι Μπλερ, σύζυγος του πρώην Βρετανού πρωθυπουργού, καταβάλλει, νομικώς πλέον, προσπάθειες αναγνώρισης του Πολ Ρόσμπαουντ, ως του σημαντικότερου κατασκόπου της Βρετανίας κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε μία δικαστική υπόθεση-ορόσημο, που ίσως εξαναγκάσει την υπηρεσία να δώσει στη δημοσιότητα μεγάλο μέρος των αρχείων, υποστηρίζεται ότι ο ηρωικός ρόλος που διαδραμάτισε ο Ρόσμπαουντ -ο οποίος πέθανε το 1963- πρέπει να αναγνωριστεί.

Αν και εκατοντάδες φάκελοι της ΜΙ-5 έχουν δημοσιοποιηθεί από τα βρετανικά Εθνικά Αρχεία, ούτε ένας δεν δόθηκε οικειοθελώς στη δημοσιότητα από την υπηρεσία εξωτερικής κατασκοπείας, τη γνωστή ΜΙ-6. Η Σέρι Μπλερ εκπροσωπεί τους εν ζωή συγγενείς του Ρόσμπαουντ στην αίτησή τους να τους δοθούν τα έγγραφα που αφορούν τον πρόγονό τους. Προ τριετίας, δόθηκαν στη δημοσιότητα φάκελοι που αποκαλύπτουν τον ηρωισμό και τη γενναιότητα του Φρανκ Φόλεϊ, διοικητή του σταθμού της ΜΙ-6 στο Βερολίνο, πριν ξεσπάσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Φόλεϊ χρησιμοποίησε τη θέση του στη βρετανική πρεσβεία -ήταν υπεύθυνος για την έκδοση διαβατηρίων- για να διασώσει χιλιάδες Εβραίους από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ετσι βοήθησε και τον Πολ Ρόζμπαουντ να στείλει την Εβραία σύζυγό του Χίλντε και τη μοναχοκόρη τους Αγγέλα στη Βρετανία. Ομως, ο ίδιος, που εργαζόταν ως επιστημονικός συντάκτης σε εφημερίδα του Βερολίνου, παρέμεινε στη Γερμανία καθώς επέμενε ότι η νίκη κατά του ναζιστικού καθεστώτος θα έρθει εκ των έσω.

Γεννημένος στο Γκρατς το 1896, υπηρέτησε στον αυστριακό στρατό κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι εμπειρίες του ως αιχμαλώτου των Βρετανών τού προκάλεσαν θαυμασμό για τη Γηραιά Αλβιώνα.

Αφού ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στη Γερμανία, απέκτησε επαφές με τους πιο επιφανείς φυσικούς της χώρας, μεταξύ των οποίων και κάποιοι που προσπαθούσαν να κατασκευάσουν πυρηνική βόμβα. Ο Φόλεϊ αξιολόγησε τη θέση του στη ναζιστική επιστημονική κοινότητα και τον στρατολόγησε στην υπηρεσία της Βρετανίας. Με τον κωδικό «Γρύπας» παρέδωσε πληροφορίες στο Λονδίνο σχετικά με τα οπλικά προγράμματα του Χίτλερ. Από τις πρώτες του επιτυχίες ήταν η δημοσίευση στο περιοδικό Naturwissens chaften εργασιών του Χαν για την πυρηνική σχάση.

Το δημοσίευμα έδρασε ως κώδωνας κινδύνου για τους φυσικούς όλου του κόσμου, ενώ ο Αλβέρτος Αϊνστάιν προειδοποίησε με επιστολή τον Ρούσβελτ ότι οι Γερμανοί ξεκίνησαν πυρηνικό πρόγραμμα. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Ρόσμπαουντ έδωσε στους Βρετανούς πληροφορίες για τους πυραύλους V2 και τους ενημέρωσε για την ανεπιτυχή έκβαση του προγράμματος κατασκευής πυρηνικής βόμβας. Τα περισσότερα από τα κωδικοποιημένα μηνύματα του κατασκόπου περνούσαν μέσω των διάυλων της νορβηγικής και γαλλικής αντίστασης.

Τρεις εβδομάδες πριν από τη λήξη του πολέμου ο Ρόσμπαουντ επέστρεψε στη Βρετανία και ξεκίνησε νέα ζωή, ιδρύοντας τον εκδοτικό οίκο Pergamon Press.