ΚΟΣΜΟΣ

Η πολιτική Πετρέους στο τιμόνι της CIA

Τι πολιτική θα ακολουθήσει άραγε ο Ντέιβιντ Πετρέους ως διευθυντής της CIA, αφού εγκαταλείψει το Αφγανιστάν στα τέλη του μήνα; Τις αδρές γραμμές της πολιτικής του αποκάλυψε ο στρατηγός Πετρέους στην κατάθεσή του ενώπιον του Κογκρέσου στις 23 Ιουνίου. Αφού πέρασα μία εβδομάδα με την ομάδα του Πετρέους στην Καμπούλ, ίσως μπορέσω να δώσω μία εικόνα της πολιτικής αυτής.

Ο Πετρέους γνωρίζει ότι η αμερικανική υπηρεσία αντικατασκοπείας χρειάζεται ισχυρό ηγέτη, ικανό να εμπνεύσει τα στελέχη της, αλλά και να επιβάλει τη γνώμη του σε μία ενίοτε αλαζονική και ισχυρογνώμονα μυστική γραφειοκρατία. Γνωρίζει επίσης ότι η κουλτούρα της CIA ευνοεί την εσωστρέφεια, ενώ συνειδητοποιεί την ικανότητα της υπηρεσίας να μαγεύει τους διευθυντές που συμπαθεί και να υποσκάπτει όσους δεν αγαπά. Ο στρατηγός, όμως, έχει μακρά πείρα της ανάλογης κουλτούρας του στρατού και δεν φαίνεται να ανησυχεί για τα δηλητηριώδη βέλη που μπορεί να εκτοξευθούν προς το μέρος του.

Ο Πετρέους εκτιμά ότι για να πετύχει στη CIA θα πρέπει να λειτουργήσει περισσότερο σαν διευθύνων σύμβουλος πολυεθνικής επιχείρησης, παρά σαν διοικητής στρατιωτικής ιεραρχίας. Στον στρατό μπορείς να διατάζεις και να περιμένεις την εκτέλεση των διαταγών σου, ενώ ένας διευθυντής της CIA πρέπει να είναι ειδήμων της έμμεσης πειθούς.

Η κύρια αρετή του Πετρέους, από τη σκοπιά της CIA, είναι ότι ο στρατηγός επιθυμεί διακαώς να αναλάβει τη θέση αυτή. Οταν μίλησε για το μέλλον του με τον πρώην υπουργό Αμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Γκέιτς τον περασμένο Νοέμβριο, ο στρατηγός Πετρέους είχε δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν ενδιαφέρεται για παχυλά συγγραφικά δικαιώματα ούτε και επιχειρηματικές συμφωνίες, ανεξάρτητα από το πόσο προσοδοφόρες θα ήταν για τον ίδιο. Ηθελε να παραμείνει στα δημόσια πράγματα, ενώ αντιμετώπισε τον διορισμό του στη CIA σαν τεράστια πρόκληση, η οποία θα τον απασχολούσε για πολλά ακόμη χρόνια, εφόσον ο πρόεδρος Ομπάμα εξασφαλίσει την επανεκλογή του.

Η διοίκηση της CIA θα επιτρέψει μάλιστα στον Πετρέους να συνεχίσει την ενασχόλησή του με τους πολέμους σε Ιράκ και Αφγανιστάν, που όλοι περιμένουν να μετατραπούν σε παραστρατιωτικές αποστολές συλλογής πληροφοριών, μετά την αποχώρηση των μάχιμων δυνάμεων.

Οταν ο Πετρέους μίλησε για τη νέα του θέση κατά τη διάρκεια της κατάθεσής του για την έγκρισή του από το Κογκρέσο, η φωνή του διέφερε κάπως από εκείνη που είχαμε ακούσει στις παλαιότερες καταθέσεις του στρατηγού ενώπιον της νομοθετικής εξουσίας για το Ιράκ και το Αφγανιστάν. Στις πρώτες αυτές καταθέσεις, ο Πετρέους ακουγόταν σαν στοχοπροσηλωμένος ανώτατος αξιωματικός, γεμίζοντας τις τηλεοπτικές οθόνες με τα άφθονα απαστράπτοντα παράσημά του. Το ύφος του Πετρέους στη CIA θα είναι σίγουρα λιγότερο επίσημο, δίνοντας την ευκαιρία στον στρατηγό να επιδείξει την ευρεία μόρφωσή του. Η μόρφωση αυτή θα εξασφαλίσει ότι ο Πετρέους δεν θα υποπέσει στο σφάλμα της υπεραπλούστευσης, αντιμέτωπος με τα σύνθετα προβλήματα της Κεντρικής Ασίας και Μέσης Ανατολής.

Η αποστολή ενός διευθυντή της CIA δεν αφορά την πραγμάτωση δεδομένου επιχειρησιακού σχεδίου, αλλά την εκπόνηση ενός αξιόπιστου τέτοιου σχεδίου. Πολλά από τα θέματα που θα κληθεί να χειριστεί ο Πετρέους θα αποκαλυφθούν στο μέλλον: οι πολιτικές εξελίξεις σε Ιράν και Σαουδική Αραβία, η πρόοδος της Αραβικής Ανοιξης, το ξέσπασμα άλλων λαϊκών εξεγέρσεων και πάνω από όλα, το αίνιγμα της Κίνας. Για έναν αδηφάγο διανοούμενο σαν τον Πετρέους, το «γεύμα» προμηνύεται λουκούλλειο.

Ο στρατηγός αντιλαμβάνεται επίσης ότι τα στελέχη της CIA είναι «νευρικά», σύμφωνα με Αμερικανό γερουσιαστή, με την προοπτική διοίκησης της υπηρεσίας από στρατιωτικό «σούπερσταρ». Η υπηρεσία παραμένει τραυματισμένη από πολλά χρόνια δημόσιας κριτικής και χρειάζεται ηγέτη και όχι δεσμοφύλακα.

Ο Πετρέους διαβεβαίωσε την επιτροπή του Κογκρέσου ότι θα κρατήσει την πόρτα του γραφείου του ανοικτή στους υπαλλήλους της CIA, περιλαμβανομένων των διαφωνούντων και άλλων «εξεγερμένων». Σκοπεύει δε να συνεχίσει να απαντά στο προσωπικό του email (αφού έχει συμβουλευθεί τη νομική υπηρεσία της CIA) και προσφέροντας τη δέσμευση ενώπιον της επιτροπής ότι θα τρώει στο κυλικείο στα αρχηγεία της CIA στο Λάνγκλεϊ, παρότι στον στρατό ο Πετρέους δεν ήταν γνωστός για τέτοιες εκδηλώσεις δημοκρατικού πνεύματος.

Η πρόκληση για κάθε επικεφαλής υπηρεσίας πληροφοριών είναι να επιτύχει την αναγκαία διανοητική αποστασιοποίηση από τα στρατιωτικά σχέδια και τις απόψεις των συμβούλων του, ώστε να μπορέσει να προσφέρει ανεξάρτητες εκτιμήσεις στον πρόεδρο. Η διανοητική αυτή αποστασιοποίηση δεν θα είναι, όμως, εύκολη για έναν από τους πλέον εργασιομανείς και υπεύθυνους στρατιωτικούς διοικητές της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας. Οι καλύτεροι διευθυντές της CIA που γνώρισα, όπως ο Ρίτσαρντ Χελμς και ο Ουίλιαμ Κέισι στα πρώτα του χρόνια, είχαν την ικανότητα να σηκώνουν τους ώμους, εκφράζοντας την αδυναμία τους να δώσουν λύσεις όταν οι εσωτερικές πολιτικές διενέξεις οξύνονταν υπερβολικά. «Ας προχωρήσουμε σε άλλο θέμα», συνήθιζε να λέει ο Χελμς, όταν συνειδητοποιούσε ότι δεν μπορεί να επιλύσει κάθε πρόβλημα. Ο Πετρέους θα χρειαστεί αυτή την ικανότητα.

Ο Πετρέους αντιλαμβάνεται επίσης ότι η CIA δεν μπορεί να ικανοποιήσει κάθε προσδοκία κυβερνητικού στελέχους στην Ουάσιγκτον. Θα διαπιστώσει έτσι ότι μία μικρότερη, πιο ευέλικτη υπηρεσία είναι συνήθως αποτελεσματικότερη. Οι καλύτεροι διευθυντές της CIA πέτυχαν να πατάξουν τη μετριότητα που αναπτύσσεται σε μυστικοπαθείς και κλειστές υπηρεσίες, απαιτώντας αριστεία. Ελπίζω ο Πετρέους να το καταφέρει και αυτό.