ΚΟΣΜΟΣ

Αποψη: Ποια είναι τα κρίσιμα σημεία

apopsi-poia-einai-ta-krisima-simeia-2142919

Η απόφαση του Διαιτητικού Δικαστηρίου, που προβλέπεται ως μηχανισμός επίλυσης από τη Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας, αφορά την εξέταση της νομιμότητας των αξιώσεων και δραστηριοτήτων της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα επί των πόρων νησιωτικών σχηματισμών που περικλείονται από τη γραμμή των εννέα σημείων (nine-dash line). Η προσφυγή υποβλήθηκε μονομερώς από τις Φιλιππίνες. Η Κίνα δεν συμμετείχε στη διατύπωση της προσφυγής ούτε όρισε δικής της επιλογής διαιτητές, που ορίσθηκαν από τον πρόεδρο.

Η Κίνα με δήλωση έχει εξαιρέσει υποχρεωτικά από την εκδίκαση διαφορές σχετικά με οριοθετήσεις ή ιστορικούς τίτλους. Το Διαιτητικό Δικαστήριο, όμως, εξέτασε την υπόθεση, διότι έκρινε ότι το ζήτημα της οριοθέτησης διακρίνεται από το ερώτημα της προσφυγής των Φιλιππίνων, αν οι νησιωτικοί σχηματισμοί στη Νότια Σινική Θάλασσα παράγουν δικαιώματα επί θαλασσίων ζωνών. Ετυχε κριτικής διότι αφήνει έκθετα σε προσφυγή κράτη που έχουν εξαιρέσει διαφορές οριοθέτησης. Το Διαιτητικό Δικαστήριο:

1. Κρίνει ως αβάσιμες αξιώσεις της Κίνας στην περικλειόμενη περιοχή (nine-dash line) εντός της ΑΟΖ των Φιλιππίνων. Ιστορικά δικαιώματα αλιείας και εξόρυξης υδρογονανθράκων που επικαλείται η Κίνα, που δεν ήταν αποκλειστικά, ούτε είχαν τύχει της συναίνεσης άλλων κρατών, μετά τη νέα Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας και τη θέσπιση ΑΟΖ Φιλιππίνων, δεν έχουν ισχύ.

2.  Καθορίζει τα δικαιώματα της Κίνας σε θαλάσσιες ζώνες έως το προβλεπόμενο από το δίκαιο θάλασσας όριο από τις ακτές της, δηλαδή τα 200 ν.μ. υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.

3.  Ως προς τις διεκδικήσεις νησιωτικών σχηματισμών, όσοι ευρίσκονται κάτω από τη στάθμη της θάλασσας (ύφαλοι, σκόπελοι, ατόλες) δεν υπάγονται σε κυριαρχία ούτε διεκδικούν θαλάσσιες ζώνες, εξαιρώντας φυσικούς σκοπέλους που εντός των χωρικών υδάτων αποτελούν σημεία βάσης μέτρησης των ζωνών. Οι άνω της στάθμης της θάλασσας στη μεγίστη πλήμμη σχηματισμοί είναι ή βράχοι που δικαιούνται μόνο χωρικά ύδατα, ή νησιά που δικαιούνται όλες τις θαλάσσιες ζώνες. Με αυτή τη διάκριση, το Mischief Reef αποτελεί σκόπελο, εντός, όμως, της ΑΟΖ των Φιλιππίνων. Τα δε Spratly δεν συνιστούν νησιά –δεν επαρκεί ο λόγος ότι χρησιμοποιούνταν ως κατάλυμα Κινέζων και Ιαπώνων ψαράδων– και δεν δικαιούνται υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.

4. Οι κατασκευές τεχνητών νησιών στη νότια Σινική Θάλασσα δεν νομιμοποιούνται, έχοντας δε προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στο περιβάλλον των κοραλλιογενών υφάλων παραβιάζονται περιβαλλοντικές διατάξεις προστασίας και διατήρησης του οικοσυστήματος.

5. Τέλος, διαπιστώνεται ότι η Κίνα δεν ενήργησε με καλή πίστη έναντι της διαδικασίας επίλυσης.

Πρώτη φορά ερμηνεύεται η διάταξη περί βράχων της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας. Εκτυλίσσοντας το νομικό σκεπτικό και την ερμηνεία του διαιτητικού οργάνου αντλούνται θετικά συμπεράσματα ως προς τα ενδιαφέροντα της Ελλάδας για μικρά νησιά/βράχους. Αυτό που θα μπορούσε να καταστήσει έναν βράχο νησί με δικαιώματα υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, πέρα από την αντικειμενική δυνατότητα να συντηρεί μόνιμη ανθρώπινη διαβίωση ή οικονομική ζωή εξ ιδίων, είναι η σταθερή κοινότητα πληθυσμού, αποκλείοντας τις περιπτώσεις εκείνες διαβίωσης προσωπικού εντεταλμένου υπηρεσίας. Αν ένας νησιωτικός σχηματισμός δεν κατοικείται, δεν σημαίνει μη δυνατότητα κατοίκησης. Αν κατοικείτο ή είναι εστία οικονομικής δράσης συνάγεται δυνατότητα κατοίκησης. Κάτοικοι γειτονικών νησιών με οικονομική δραστηριότητα σε βράχο δεν απαιτείται να κατοικούν εκεί για να εκπληρώνεται η προϋπόθεση της οικονομικής ζωής του.

Η προϋπόθεση να συντηρείται διαβίωση απαιτεί ότι ο πληθυσμός είναι (οικονομικά) αυτάρκης, ότι υπάρχει διάθεση των αναγκαίων προς διαβίωση αγαθών, ότι δεν εξαρτάται από εξωτερική υποστήριξη. Το διαιτητικό θεωρεί αντίθετη στο δίκαιο θάλασσας επέμβαση με τεχνητά μέσα ώστε βράχος να γίνει κατοικήσιμος.

Είναι μια απόφαση που δυσαρεστεί την Κίνα, αλλά προσφέρει θετικά στοιχεία επί της ερμηνείας της διάταξης περί βράχων.

*Ο κ. Πέτρος Λιάκουρας είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Παν. Πειραιώς – Διευθυντής του εργαστηρίου «Διαπραγμάτευσις».