Ο browser σας είναι παλιάς τεχνολογίας!

Αναβαθμίστε τον για να δείτε σωστά αυτό το site. Αναβαθμίστε τον browser σας τώρα!

×

«Παίζοντας» με σωματίδια στο CERN

Η «Κ» ακολούθησε τους Ελληνες δασκάλους που συμμετείχαν σε πρόγραμμα επιμόρφωσης στο διάσημο ερευνητικό κέντρο.

Scroll Down

ΕΠΙΣΤΗΜΗ 11.09.2016 • ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ CERN: ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ENRI CANAJ MONTAZ: ΓΩΓΩ ΜΠΕΜΠΕΛΟΥ

CERN, Γενεύη. «Αόριστο αλλά συναρπαστικό», γράφει στην πίσω όψη του το μπλουζάκι που φοράει ο Βρετανός φυσικός Μικ Στορ, ένας από τους παλαιότερους φυσικούς του CERN. Η φράση ανήκει στον επόπτη του Τιμ Μπέρνερς Λι, όταν το 1989 ο τότε νεαρός ερευνητής του CERN τού παρέδωσε το σχεδιάγραμμα για τη δημιουργία αυτού που γνωρίζουμε ως World Wide Web, του παγκόσμιου ιστού, το οποίο είναι τυπωμένο στην μπροστινή όψη του Τ-shirt. «Ο επόπτης δεν είπε στον Τιμ ότι το πρότζεκτ δεν μπορεί να γίνει ούτε να σταματήσει να ασχολείται. Του έδωσε χώρο και τον ενθάρρυνε. Όποτε συναντώ εκπαιδευτικούς αντικαθιστώ τη λέξη “επόπτης” με τη λέξη “δάσκαλος” γιατί αυτό κάνει κάθε καλός δάσκαλος. Ενθαρρύνει και καθοδηγεί τους μαθητές του να κάνουν αυτό που σκέφτονται και όχι μόνον αυτό που πρέπει να τους διδάξει», λέει στην «Κ» ο Μικ Στορ.

Υπαίθριο γλυπτό στο CERN, πάνω στο οποίο χαράχτηκαν μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις, μεταξύ των οποίων και το Πυθαγόρειο Θεώρημα.

Ο άνθρωπος που έχει ξεναγήσει σπουδαίες προσωπικότητες στο CERN, από τον αστροναύτη Μπαζ Ολντριν μέχρι τον Κόφι Ανάν, ετοιμάζεται για άλλη μια βόλτα μαζί με τους Ελληνες εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που πέρασαν μια εβδομάδα στο μεγαλύτερο εργαστήριο σωματιδιακής φυσικής του κόσμου. Το πείραμα CMS του CERN διοργάνωσε το νέο, πιλοτικό, πρόγραμμα επιμόρφωσης «Παίζοντας με τα πρωτόνια» ώστε να έρθουν σε επαφή δάσκαλοι με τη φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων και να μεταφέρουν την εμπειρία και τις γνώσεις που απέκτησαν στους μαθητές και τους συναδέλφους τους.

Ο καιρός είναι ζεστός και η διαδρομή από το αεροδρόμιο της Γενεύης μέχρι την πύλη του ερευνητικού κέντρου διαρκεί λίγα λεπτά. Το απόγευμα η κίνηση αυξάνεται από τους εργαζομένους που επιστρέφουν στη Γαλλία, μάς λέει ο υπεύθυνος του προγράμματος, Αγγελος Αλεξόπουλος, καθώς επιβιβαζόμαστε σε ένα από τα αυτοκίνητα πόλης του CERN.

Οι εγκαταστάσεις του κέντρου μοιράζονται μεταξύ Ελβετίας και Γαλλίας, με τον υπόγειο επιταχυντή LHC να διαγράφει μια κυκλική διαδρομή 27 χιλιομέτρων και στις δύο χώρες. Kαθώς πλησιάζουμε αντικρίζουμε το Globe of Science & Innovation, την εντυπωσιακή ξύλινη σφαίρα των 27 μέτρων που συμβολίζει τη Γη και είναι ο πρώτος σταθμός για κάθε επισκέπτη.

Το Globe of Science & Innovation.

Λίγα μέτρα μακριά βρίσκεται το «ΙdeaSquare», ένας χώρος μοντέρνου βιομηχανικού ντιζάιν με μικρά εργαστήρια και αίθουσες διαλέξεων, όπου οι δάσκαλοι περνούν αρκετές ώρες της ημέρας με διαλέξεις και εργαστήρια για το σύμπαν και τα σωματίδια της ύλης.

«Αυτό που θέλουμε να μεταδώσουμε είναι ότι η επιστημονική έρευνα και ανακάλυψη δεν είναι κάτι γραμμικό και δεδομένο. Για εμάς είναι ένα πιλοτικό πρόγραμμα που δημιουργήθηκε με την αμέριστη συνδρομή πολλών ερευνητών και αποδεικνύει πως είναι εφικτή η μετάδοση σύνθετων επιστημονικών εννοιών ακόμη και σε παιδιά δημοτικού», τονίζει ο κ. Αλεξόπουλος.

Για ανοιχτούς ορίζοντες

Ο θεωρητικός φυσικός του CERN Τζον Έλις ήταν ανάμεσα στους επιστήμονες που στα μέσα της δεκαετίας του ’90 πρότειναν την επιμόρφωση καθηγητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και από τότε το κέντρο επισκέπτονται κάθε χρόνο χιλιάδες εκπαιδευτικοί και μαθητές.

Ανάμεσα σε στοίβες από χαρτιά, βιβλία κι ένα μαυροπίνακα γεμάτο σημειώσεις, μας λέει πως όταν τα παιδιά αρχίζουν και αντιλαμβάνονται πέρα από το οικογενειακό τους περιβάλλον και έχουν ερωτήματα για τον κόσμο γύρω τους, τότε είναι η κατάλληλη ευκαιρία να μυηθούν στην επιστήμη.

Ο θεωρητικός φυσικός του CERN, Τζον Έλις, στο γραφείο του.

Αλλωστε και ο ίδιος συνειδητοποίησε την κλίση του προς τις επιστήμες και τη φυσική στα 12 του χρόνια, όταν το ενδιαφέρον του μετατοπίστηκε από τα βιβλία επιστημονικής φαντασίας στα αμιγώς επιστημονικά. «Υπάρχει ένας διάσημος πίνακας του Γκογκέν, στον οποίο αναφέρομαι συχνά με τα ερωτήματα τι είμαστε, από πού ερχόμαστε, πού πάμε. Ολοι αναρωτιόμαστε γι’ αυτά και ειδικότερα τα παιδιά των 8 και 10 ετών. Χρειάζεται να βρεθεί ένας τρόπος προτού αποσπαστεί η προσοχή τους από το Facebook, το Τwitter, το Snapchat κτλ. Και μετά την οικογένεια, το πιο επιδραστικό πρόσωπο είναι ο δάσκαλος. Οι δάσκαλοι έχουν έναν σημαντικό ρόλο, να διατηρούν τους ορίζοντες των παιδιών ανοιχτούς», σημειώνει ο διακεκριμένος φυσικός, ο οποίος έδωσε μια διάλεξη κοσμολογίας στους Ελληνες εκπαιδευτικούς με παιδαγωγική προσέγγιση.

Πειράματα με απλά υλικά

Δίπλα σε ένα κόκκινο βρετανικό διώροφο λεωφορείο, που χώρεσε ολόκληρο στο «IdeaSquare» και μετατράπηκε σε χώρο συναντήσεων, κάθονται στα θρανία του CERN οι Ελληνες δάσκαλοι που πέρασαν από μια διαδικασία επιλογής και αξιολόγησης, όπως παρουσίασε η κυριακάτικη «Κ» σε πρόσφατο ρεπορτάζ (12/6/2016) και προέρχονται από σχολεία νησιωτικών και άλλων περιοχών της Ελλάδας.

Σε ένα διάλειμμα μας λένε πως οι μαθητές αναρωτιούνται για τον φυσικό κόσμο και συχνά τους βομβαρδίζουν με απλές αλλά δύσκολες ερωτήσεις. Από τι είμαστε φτιαγμένοι; Από τι αποτελείται το σύμπαν; Πώς στέκεται η Γη στο κενό και δεν πέφτει; «Ο Δημήτρης, μαθητής της πρώτης δημοτικού, μου είχε φτιάξει μια ζωγραφιά με τη Γη και μια γραμμή από κάτω. Τον ρώτησα γιατί και μου είπε ότι είναι μια βάση για να μην πέσει η Γη», λέει για τον χαριτωμένο μαθητή της η Δέσποινα Αρμενάκη από τη Χίο.

«Οσο περισσότερες πληροφορίες δίνεις στα παιδιά τόσο τροφοδοτείς την περιέργειά τους», σημειώνει ο εκπαιδευτικός Νεκτάριος Φαρασόπουλος από τη Σύρο.

Το διάλειμμα τελειώνει και η φυσικός της Σχολής Χιλλ Τίνα Νάντσου, που έχει την παιδαγωγική επιμέλεια του προγράμματος, καθοδηγεί τους εκπαιδευτικούς στην κατασκευή πειραμάτων φυσικής με απλά, καθημερινά, υλικά προκειμένου να τα μεταφέρουν στην τάξη και να εισαγάγουν τους μαθητές στον κόσμο της επιστήμης.

Ένα από τα πειράματα που έμαθαν να πραγματοποιούν οι εκπαιδευτικοί με απλά υλικά.

Το πείραμα του Ράδερφορντ γίνεται με πλαστελίνες, η δομή του ατόμου αποτυπώνεται με ζαχαρωτά και μακαρόνια, ενώ χαρτόνια, αλουμινόχαρτο και αλεύρι επιστρατεύονται για το ομοίωμα του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων LHC, που βρίσκεται 100 μέτρα κάτω από τα πόδια μας.

Κάτω από τη Γη

Ο καιρός αλλάζει την επομένη και με βροχή περνάμε τα σύνορα με τη Γαλλία για να φτάσουμε στο σημείο όπου συναρμολογήθηκε ο ανιχνευτής CMS, μια κατασκευή που εξωτερικά μοιάζει με συνηθισμένο βιομηχανικό κτίριο.

Το CERN φαίνεται σαν να κινείται μεταξύ δύο κόσμων. Το επίγειο κομμάτι του μοιάζει σαν μια μεγάλη πανεπιστημιούπολη με γκρίζα, ογκώδη κτίρια, πολλά από τα οποία κατασκευάστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του ’50, εξ ου και η σχετική αισθητική τους. Τηλεφωνικές συσκευές με καντράν και ρετρό γραφεία με λάμπες νέον στεγάζουν επιστήμονες που εργάζονται σε ό,τι πιο σύγχρονο έχει να επιδείξει η σωματιδιακή φυσική.

Όμως, το στοίχημα του CERN δεν βρίσκεται επάνω αλλά κάτω από τη Γη, όπου μας οδηγεί η Ανδρομάχη Τσίρου, φυσικός και συνδιοργανώτρια του προγράμματος. Φορώντας κράνη κάνουμε μια μικρή διαδρομή στα έγκατα του ανιχνευτή και ακούμε από την ξεναγό μας για τα εξαρτήματα και τη δυσκολία συναρμολόγησης του CMS.

Η κατάβαση στα έγκατα του CERN.

Κάτω από την επιφάνεια εφαρμόζεται η τεχνολογία που αναπτύσσει το CERN με σκοπό να ανοίξει μια νέα σελίδα στη φυσική και να απαντήσει σε ερωτήματα, όπως αυτό της σκοτεινής ύλης. Στην επιφάνεια, η φωτογραφία του ανιχνευτή σε πραγματικό μέγεθος εντυπωσιάζει, αλλά τη λειτουργία του αποδίδει πιο εύγλωττα μια παιδική ζωγραφιά που παρομοιάζει τους ανιχνευτές με ψαράδες που ρίχνουν αγκίστρι σε μια λίμνη από σωματίδια.

Το πρόγραμμα «Παίζοντας με τα πρωτόνια» υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του ευρωπαϊκού προγράμματος CREATIONS. Το Τμήμα Ερευνας και Ανάπτυξης της Ελληνογερμανικής Αγωγής έχει αναλάβει την παρακολούθηση της εφαρμογής του προγράμματος στα σχολεία κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

«Θέλουμε να δούμε τη βιωσιμότητα του προγράμματος, ώστε να μην είναι μια φωτοβολίδα», τονίζει ο ερευνητής του τμήματος Στέφανος Χερουβής. Τον συντονισμό των αρμόδιων φορέων, του υπουργείου Παιδείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα ανέλαβε για την ελληνική πλευρά η New Wrinkle. «Ελπίζουμε να συνεργαστούμε ξανά με το CERN. Ηταν καθοριστική η συμβολή των ΕΛΠΕ, του αερολιμένα Αθηνών και της φαρμακοβιομηχανίας ΕΛΠΕΝ στην υλοποίηση του προγράμματος», σημείωσε ο διευθυντής της εταιρείας κοινωνικής καινοτομίας Στέφανος Νόλλας.

Πίσω στο CERN οι δάσκαλοι μαζί με τον Μικ Στορ κατεβαίνουν την οδό Αλμπερτ Αϊνστάϊν (όλοι οι δρόμοι του CERN έχουν πάρει ονόματα επιστημόνων) και μπαίνουν σε ένα από τα παλαιότερα κτίρια του κέντρου. Τους οδηγεί σε έναν παλιό, στενό, διάδρομο γραφείων. Υστερα από λίγο ένα κύμα ενθουσιασμού τούς ξεσηκώνει. Μια μικρή ταμπέλα γράφει: «Where the web was born».

Παίζοντας με τα πρωτόνια

Έλληνες δάσκαλοι εκπαιδεύονται στο CERN

Ρεπορτάζ: ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ

Κάμερα: ENRI CANAJ

Μοντάζ: ΓΩΓΩ ΜΠΕΜΠΕΛΟΥ

Σχεδίαση σελίδας: VALENTINA VILLEGAS NIKAS

Για την Kαθημερινή και το Kathimerini.gr.

11.09.2016

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ