ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ

Κλείνεις το παράθυρο και πατάς το κουμπί. Τι κι αν μπαίνεις σε ένα φαύλο κύκλο. Δροσίζεις μέσα, ανεβάζεις έξω τη θερμοκρασία είτε άμεσα είτε επιβαρύνοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Oχι μόνος σου, αλλά ως ένας από τα 3 εκατομμύρια χρήστες κλιματιστικού στη χώρα μας.

Το καλοκαίρι ήρθε και μαζί του και η ανησυχία για το αν θα συνοδεύεται από καύσωνες ή όχι. Τα τελευταία χρόνια, όμως, μια νέα ανησυχία, αποκλειστικά δικό μας δημιούργημα, έρχεται να προστεθεί. Θα αντέξει άραγε το ηλεκτρικό δίκτυο της χώρας την ενεργειακή ζήτηση των κλιματιστικών; Η απειλή ενός μπλακ άουτ, λόγω υπερφόρτωσης του δικτύου μέσα στο κατακαλόκαιρο, στοιχειώνει τον ύπνο των υπευθύνων της ΔΕΗ και του υπουργείου Ανάπτυξης. Αλλά οι αρνητικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης των κλιματιστικών δεν περιορίζονται σε αυτό. Είναι ευρύτερες και μονιμότερες.

Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των εγκατεστημένων κλιματιστικών αυξάνεται με τεράστια ταχύτητα. Υπολογίζεται ότι φέτος το καλοκαίρι θα προστεθούν πάνω από 350.000 κλιματιστικά, στα ήδη 3.000.000 εγκατεστημένα στη χώρα μας. Στόχος και πρόβλεψη των εταιρειών είναι να φτάσουμε τα 20.000.000 κλιματιστικά μέχρι το 2010!

Ποιες είναι οι αιτίες για τη γιγάντωση του αριθμού των κλιματιστικών; Ο κ. Μάνθος Σανταμούρης, αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ξεχωρίζει τρεις: η πρώτη έχει να κάνει με το είδος των κτιρίων που κατασκευάζουμε τις τελευταίες δεκαετίες. Κτίρια που συσσωρεύουν τη θερμότητα του ήλιου (χαρακτηριστικό παράδειγμα τα γυάλινα κτίρια) και ύστερα πρέπει να καταναλώσουμε ενέργεια για να την αποβάλουμε. «Τα κτίριά μας μοιάζουν με τρύπια βαρέλια, όπου όλο ρίχνουμε ενέργεια (για ψύξη ή για ζέστη) και όλο τη χάνουμε», λέει ο κ. Σανταμούρης. Yστερα, οι σύγχρονες πόλεις εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερες θερμοκρασίες απ' ό,τι οι γύρω περιοχές. «Μελέτες στην Αθήνα έχουν δείξει ότι το κέντρο μπορεί να φτάσει μέχρι και 7 - 8 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη θερμοκρασία το καλοκαίρι, σε σχέση με την περιφέρεια ή τα προάστια». Τέλος, «τα κλιματιστικά έγιναν οικονομικά πολύ πιο προσιτά σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού».

Αλλά εάν τα κλιματιστικά προσφέρουν μιαν ανακούφιση Ι.Χ., εσωτερική του σπιτιού και ιδιωτική (όχι χωρίς συνέπειες οικονομικές αλλά και ρυπαντικές), η αλόγιστη χρήση τους έχει πολύ μεγάλες αρνητικές συνέπειες στο κοινωνικό σύνολο. Αποτελούν ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα της προσπάθειας απάντησης σε μεγάλα προβλήματα, που μας αφορούν όλους (όπως η αύξηση της θερμοκρασίας και η συχνότερη εμφάνιση καύσωνα) με ένα ατομικό -όσο και στρουθοκαμηλικό- τρόπο. «Εγώ να είμαι καλά κι έξω ας γίνει ολοκαύτωμα. Μέσα άνεση, έξω εξάτμιση», είναι το σλόγκαν του ευτυχισμένου κλιματιζόμενου. Αλλά προκειται απλώς για ένα φαύλο κύκλο. Αυτός γίνεται άμεσα κατανοητός εάν σταθούμε δίπλα στο εξωτερικό «κουτί» του κλιματιστικού και νιώσουμε τη ζέστη που εκπέμπεται στο περιβάλλον, για να έχουμε λίγη δροσιά στο εσωτερικό. Eτσι όμως το πρόβλημα αναπαράγεται. Oσο περισσότερο ανεβαίνει η θερμοκρασία της ατμόσφαιρας, τόσο (κι ακόμα) περισσότερο πρέπει να δουλέψει το κλιματιστικό για να αποδώσει. Ο κ. Σανταμούρης εκτιμά, βέβαια, ότι η ανθρωπογενής αύξηση της θερμοκρασίας -απ' όλες τις πηγές, αυτοκίνητα, παραγωγή, κλιματιστικά κ.ά.- δεν μπορεί να ξεπεράσει τον ένα βαθμό Κελσίου, αλλά κι αυτό δεν είναι λίγο, ειδικά όταν είσαι στα όρια...

Τεράστια κατανάλωση ενέργειας

Ακόμα πιο σημαντικές, όμως, είναι οι συνολικές -και όχι γεωγραφικά εντοπισμένες- αρνητικές συνέπειες των κλιματιστικών. Η πρώτη αφορά τη δραματική αύξηση του φορτίου αιχμής στην κατανάλωση ρεύματος. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει σχεδόν διπλασιαστεί η μέγιστη ζήτηση ισχύος, από 5.963 ΜW το 1994 σε 10.084 MW (όπως εκτιμάται) το 2005. Το αξιοσημείωτο είναι ότι ενώ παλιότερα η μέγιστη ζήτηση ρεύματος ήταν το χειμώνα και στις γιορτές των Χριστουγέννων, τώρα μετακόμισε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, λόγω κλιματιστικών. «Καθώς τα κλιματιστικά μπαίνουν όλα σε χρήση ταυτόχρονα, για συγκεκριμένες ώρες, δημιουργούν μια τεράστια πίεση, αλλά πολύ σύντομης -συγκριτικά με όλο το έτος- διάρκειας. Το αποτέλεσμα είναι ότι το σύστημα δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες και χρειάζεται να δημιουργήσει επιπλέον μονάδες παραγωγής, οι οποίες όμως θα λειτουργούν μόνο για μερικές μέρες το χρόνο! Κάτι τελείως αντιπαραγωγικό...»,
εξηγεί ο κ. Σανταμούρης.

Αλλά και συνολικά, η ενεργειακή κατανάλωση είναι πολύ μεγάλη. «Μια οικογένεια που χρησιμοποιεί αρκετά το κλιματιστικό έχει επιπλέον κατανάλωση 40 - 60 κιλοβατώρες το χρόνο ανά τετραγωνικό μέτρο. Επειδή μιλάμε για ηλεκτρικό ρεύμα, η πρωτογενής κατανάλωση ενέργειας για την παραγωγή και τη μεταφορά του είναι τριπλάσια».

Αυτό έχει ως συνέπεια οι εκπομπές ρύπων που σχετίζονται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου να πολλαπλασιάζονται. Η Ευρωπαϊκή Ενωση εκτιμά ότι μέσα σε μόλις έξι χρόνια, από το 1990 έως το 1996, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω κλιματιστικών δεκαπλασιάστηκαν στην Ελλάδα! Κι έπεται συνέχεια... Το «θερμοκήπιο» διαταράσσει το κλίμα και αναπαράγει σε ακόμα υψηλότερο επίπεδο την «ανάγκη» των κλιματιστικών. Ο φαύλος κύκλος επανέρχεται σε... πλανητική, αυτή τη φορά, κλίμακα.

Μπροστά στον κίνδυνο του μπλακ άουτ η κυβέρνηση τρέχει να πάρει κάποια μέτρα, τοποθετώντας πυκνωτές στα κλιματιστικά των μεγάλων δημοσίων κτιρίων (για να μειώσει την άεργο ισχύ και κατά συνέπειαν τη συνολική ζήτηση ισχύος) και απαγορεύοντας κάποιες χρήσεις του ρεύματος σε ώρες αιχμής (όπως αρδεύσεις το μεσημέρι, που έτσι κι αλλιώς είναι λάθος ώρα). Ανεξάρτητα από την άμεση αποδοτικότητα αυτών των μέτρων, είναι φανερό ότι πρόκειται για ασπιρίνες για τον καρκίνο, που αναπτύσσεται ραγδαία. Για άλλη μια φορά ένας κλάδος της αγοράς γιγαντώθηκε χωρίς σχέδιο και προϋποθέσεις (καμία πίεση δεν υπήρχε, για παράδειγμα, για κλιματιστικά με υψηλή ενεργειακή απόδοση) και ύστερα το κράτος τρέχει να προλάβει.

Καθώς η «ίωση του κλιματιστικού» μεταδίδεται ταχύτατα και οι εταιρείες φιλοδοξούν να φυτέψουν πάνω από 15 εκατομμύρια άσπρα κουτιά στις «ερήμους από μπετόν» των ελληνικών πόλεων, χτυπάει το καμπανάκι για ουσιαστικά μέτρα. Τόσο από την πολιτεία όσο και από τον καθένα μας, που μπορεί να δροσιστεί και με άλλους τρόπους (φυσικούς και πολύ πιο οικονομικούς) και να κάνει περιορισμένη χρήση κλιματιστικού μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο.

Μπορούμε και χωρίς αιρ κοντίσιον

•Αερίστε τα δωμάτια τη νύχτα.Ο διαμπερής νυχτερινός δροσισμός μπορεί να μειώσει το ψυκτικό φορτίο ενός κτιρίου μέχρι και 80%.
•Βάλτε ανεμιστήρες οροφής, που μπορούν να κατεβάσουν τη θερμοκρασία ενός μέσου δωματίου μέχρι και τρεις βαθμούς Κελσίου, με κατανάλωση ίση με αυτήν μιας λάμπας! Η 24ωρη λειτουργία ενός ανεμιστήρα κοστίζει 0,08 ευρώ και παράγει 1,2 κιλά CO2, έναντι 1,68 ευρώ και 24 κιλών άνθρακα, ενός κλιματιστικού 9.000 BTU και 1.000 W.
•Οσοι έχετε την τύχη να διαθέτετε κήπο, φυτέψτε φυλλοβόλα δέντρα. Ετσι θα δημιουργήσετε έναν «προστατευτικό κλοιό» από τον ήλιο το καλοκαίρι. Βάλτε επίσης αναρριχώμενα φυτά σε τοίχους και πέργκολες.
•Βάψτε τους εξωτερικούς τοίχους με ανοιχτά χρώματα.
•Τοποθετήστε τέντες και άλλα σκίαστρα.

Η καλή μόνωση μειώνει τις ανάγκες ψύξης θέρμανσης.

•Εάν έχετε ήδη ή πρέπει οπωσδήποτε να πάρετε κλιματιστικό
•Σε καμία περίπτωση μην αγοράσετε κλιματιστικό με ψυκτικό υγρό R22. Καταστρέφει το όζον, ενώ από το 2010 θα σας είναι άχρηστο.
•Αγοράστε κλιματιστικό με ενεργειακή σήμανση Α, δηλαδή με την καλύτερη απόδοση ενέργειας. Θα σας είναι και πιο οικονομικό στο λογαριασμό της ΔΕΗ.
•Κάνετε χρήση του κλιματιστικού όσο το δυνατόν μικρότερη.
•Ρυθμίστε το σε μια λογική θερμοκρασία (27 βαθμοί Κελσίου).
•Συνδυάστε το κλιματιστικό με τις άλλες

τεχνικές (π.χ. νυχτερινός αερισμός) ώστε να ελαχιστοποιήσετε τη χρήση του.
•Απομονώστε το χώρο που θέλετε να δροσίσετε, σε καμία περίπτωση μη δροσίζετε και το... δρόμο. Κλείστε πόρτες και παράθυρα.
•Εφαρμόστε πιστά τις οδηγίες του κατασκευαστή

Yπάρχουν οικολογικά κλιματιστικά;

Πέρυσι το καλοκαίρι (αλλά και φέτος σε μικρότερο βαθμό), μια σειρά από διαφημιστικά σποτάκια διαφήμιζαν «οικολογικά κλιματιστικά» ή το «οικολογικό ψυκτικό τάδε». Yπάρχουν οικολογικά κλιματιστικά ή βρισκόμαστε εμπρός σε μία ακόμα εμπορική παραπλάνηση με περιβαλλοντικό περιτύλιγμα; Σύμφωνα με την Greenpeace, τα κλιματιστικά στο παρελθόν έβλαπταν το περιβάλλον με δύο τρόπους: αφ' ενός συνέβαλαν στην καταστροφή του «καλού» όζοντος με τις χημικές ψυκτικές ουσίες που απελευθέρωναν, από την άλλη επιβάρυναν το φαινόμενο του θερμοκηπίου με την υπερβολική κατανάλωση ενέργειας, αλλά και με κάποιες άλλες χημικές ουσίες, που προκαλούν ρύπους του θερμοκηπίου.

Τα τελευταία χρόνια οι εταιρείες έχουν υποχρεωθεί από την ευρωπαϊκή νομοθεσία, να παράγουν κλιματιστικά με ψυκτικές ουσίες που δεν καταστρέφουν το όζον. Πιο συγκεκριμένα, από 1/1 2004 απαγορεύτηκε η κατασκευή κλιματιστικών που περιέχουν υδροχλωροφθοράνθρακες (HCFCs), όπως για παράδειγμα ο R22. Μερικές εταιρείες προσπαθούν, όμως, να ξεπουλήσουν τα παλιά και διπλά βλαβερά κλιματιστικά με προσφορές. Οι καταναλωτές θα βρεθούν εκτεθειμένοι, καθώς τα συγκεκριμένα ψυκτικά υγρά, από 1/1/2010, δεν θα επιτρέπεται να πωλούνται ούτε σαν ανταλλακτικό.

Τα κλιματιστικά νέας γενιάς από την άλλη απέχουν πολύ από το να είναι «οικολογικά». Τα ψυκτικά υγρά που περιέχουν (χλωροφθοράνθρακες HFCs) εξακολουθούν να βλάπτουν το κλίμα, ενώ η κατανάλωση ενέργειας αποτελεί έναν επιπλέον κίνδυνο. Σύμφωνα με τον κ. Νίκο Χαραλαμπίδη, διευθυντή του γραφείου της Greenpeace στην Αθήνα, υπάρχουν στο εξωτερικό κλιματιστικά με χημικά αβλαβή για το περιβάλλον (ένα μάλιστα εγκατέστησε η οργάνωση στο δωμάτιο του σέρβερ της), αλλά δεν εισάγονται στην Ελλάδα, παρά το ότι η εταιρεία που τα παράγει δραστηριοποιείται στη χώρα!

Eφόσον τα κανάλια αποφάσισαν πως είναι καύσωνας, σαν καύσωνα θα τον ζήσουμε. Kι ας συνεχίζει να λέει ό,τι μετριοπαθές και συγκρατημένο θέλει η Eθνική Mετεωρολογική Yπηρεσία, που έτσι κι αλλιώς (καθοδηγημένοι από τον εν γένει αντικρατισμό μας, ο οποίος παραδόξως συνυπάρχει με μιαν ακατανίκητη κρατολατρία) την έχουμε στην μπούκα του κανονιού μας, παρότι σπανιότατα πέφτει έξω. Θ' ακούσουμε λοιπόν για πολλοστή φορά τις οδηγίες (καπέλα, πολύ νερό, ανοιχτόχρωμα ρούχα, όχι αλκοόλ, μπάνια κ.τ.λ.), θα ανταλλάξουμε απόψεις για το «σύνδρομο της Σαχάρας» (και επί τη ευκαιρία θα αναζητήσουμε τις πιθανές σχέσεις της ανόδου της θερμοκρασίας με την άνοδο στην ιταλική Περούτζια του γιου του Kαντάφι, ενός μέτριου αλλά πάμπλουτου ποδοσφαιριστή) και φυσικά, θα ανάψουμε στο φουλ τα αιρ-κοντίσιον στα σπίτια, στα γραφεία, στις εκκλησίες, στα αυτοκίνητά μας, παντού. «Φυσικά»; Πόσο ισχύει άραγε αυτό το επίρρημα, ποιαν αλήθεια σέρνει, και στην ειδική περίπτωση του ενεργειοβόρου κλιματισμού αλλά και στη γενικότερη, του αστικώς εγκλωβισμένου και μηχανολογικώς «εξανθρωπιζόμενου» βίου μας;

Tα τελευταία χρόνια, είτε επειδή πράγματι το καλοκαίρι έρχεται από τον Mάιο είτε επειδή παραζαλιζόμαστε από το κύμα των διαφημίσεων που μας τάζουν κλιματιστικούς λαγούς με πετραχήλια, και μάλιστα απολύτως θόρυβα, όσοι δεν έχουν αιρ-κοντίσιον είναι ισάριθμοι με όσους δεν έχουν κινητό: ελάχιστοι, μια αναχρονιστική μειονότητα που η κατά τα λοιπά επιτρεπτική εποχή μας τη σνομπάρει. Tο τηλεχειριστήριο που ανοιγοκλείνει το αιρ-κοντίσιον και ρυθμίζει τη δροσιά μας μάς έχει γίνει τόσο απαραίτητο όσο και το τηλεχειριστήριο της τηλεόρασης. Kαι τα δύο, στην πραγματικότητα, τα χρειαζόμαστε πολύ λιγότερο απ' όσο έχουμε φτάσει να πιστεύουμε ότι τα χρειαζόμαστε. Kαι με πολύ λιγότερη τηλοψία μπορούμε να ζήσουμε μια χαρά, και με πολύ λιγότερη ηλεκτρομηχανικώς παραγόμενη ψύξη.

Tις συστάσεις και τις προειδοποιήσεις των γιατρών για τις συνέπειες της υπερβολικής έκθεσης στο εν δράσει αιρ-κοντίσιον δεν τις λογαριάζουμε βέβαια, όπως ακριβώς δεν παίρνουμε υπόψη μας τις προειδοποιήσεις τους για τους κινδύνους που ενέχει η υπερβολική χρήση κινητών. Eύκολα, πάντως, μπορούμε να καταλάβουμε και οι μη επιστήμονες ότι, για να δημιουργήσει ο καθένας ένα υποφερτό μικροπεριβάλλον, επιβαρύνει το εξωτερικό, το κοινό περιβάλλον με τα φλογερά «απόβλητα» του κλιματιστικού του. Kαι κάτι η άσφαλτος που επιστρέφει στο ακέραιο τη θέρμη, κάτι ο ζεστός αέρας που πετάνε προς τα έξω τα κλιματιστικά, οι τριάντα εφτά βαθμοί μπορεί να γίνουν και τριάντα εννιά ή και σαράντα. Kαι ιδού ο καύσων, εν μέρει ανθρωπογενής. Iδού, δηλαδή, η καινούργια αφύσικη «φύση» μας. Tελικά, ποιοι είναι οι τηλεχειριζόμενοι;