ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΦΩΤΙΑΔΗ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΚΑΝΑΡΗΣ ΤΣΙΓΚΑΝΟΣ

Τι διαφορά έχουν τα συμβατικά από τα οικολογικά απορρυπαντικά; Τι είναι τα οικοβιολογικά; Σε τι ωφελούμαστε εμείς και το περιβάλλον από τη χρήση τους; Πού τα βρίσκουμε, πώς τα επιλέγουμε, πώς τα χρησιμοποιούμε; Και τελικά, τα «καθαρά» απορρυπαντικά… καθαρίζουν; Το ΟΙΚΟ μίλησε με επιστήμονες για να πάρει όλες τις θεωρητικές απαντήσεις, αλλά βγήκε και στην αγορά, αναζήτησε πέντε δημοφιλή οικολογικά απορρυπαντικά, τα χρησιμοποίησε και σας παρουσιάζει τα άπλυτά τους, πριν και μετά…

Aπό την εποχή που οι γιαγιάδες μας έπλεναν στο ποτάμι έχει κυλήσει πολύ «νερό στο αυλάκι». Αγοράσαμε πλυντήριο και χρησιμοποιήσαμε νέα «θαυματουργά» απορρυπαντικά. Τα ρούχα έγιναν πιο καθαρά, τα ποτάμια και οι θάλασσες, όμως, «κατάπιαν» τόνους χημικών με δυσμενείςσυνέπειες για το περιβάλλον και για εμάς.

Η εμφάνιση των οικολογικών απορρυπαντικών στην Ελλάδα έγινε πριν από 10 χρόνια και υποσχέθηκε έναν πιο φιλικό προς το περιβάλλον και προς εμάς τρόπο πλύσης. Αλλωστε, ο καθένας από εμάς καταναλώνει 8 κιλά απορρυπαντικό το χρόνο, διόλου ευκαταφρόνητη ποσότητα. Πόσο ισχύουν, όμως, οι υποσχέσεις αυτές και πόση διαφορά τελικά έχουν αυτά από τα βελτιωμένα πλέον συμβατικά;

Και τα συμβατικά «πρασίνισαν»

Είναι παρήγορο ότι στη συμβατική βιομηχανία των απορρυπαντικών πλυντηρίου ρούχων, η «πράσινη» στροφή έχει αρχίσει και γίνεται πραγματικότητα τα τελευταία 2 - 3 χρόνια - όπως άλλωστε και στα υπόλοιπα καθαριστικά. Ειδικά όταν πρόκειται για πολυεθνικές εταιρείες που τους είναι πιο εύκολο να μην υπολογίσουν το κόστος για τις ριζικές αλλαγές στη σύνθεση. Το σημαντικότερο είναι πως αρκετές -όχι όμως όλες- έχουν καταφέρει να αντικαταστήσουν τα φωσφορικά άλατα -το συστατικό που δημιουργεί τα μεγαλύτερα προβλήματα- με το ζεόλιθο, ένα σαφώς πιο αθώο συστατικό που κάνει την ίδια ακριβώς δουλειά. Τα φωσφορικά είναι ουσίες που διευκολύνουν τον καθαρισμό, καθώς μειώνουν τη σκληρότητα του νερού και συμβάλλουν στη διασπορά των λεκέδων.

Παράλληλα, όμως, είναι και θαυμάσια «τροφή» για τους επιβλαβείς μικροοργανισμούς που βρίσκονται σε θάλασσες, λίμνες και ποτάμια όπου καταλήγουν μέσω των αποχετευτικών συστημάτων τα οικιακά λύματα χωρίς επεξεργασία από βιολογικό καθαρισμό. Oι μικροοργανισμοί αναπτύσσονται, προκαλώντας το φαινόμενο του ευτροφισμού που παρατηρείται ιδιαίτερα σε κλειστούς κόλπους και λίμνες και δίνει αυτό το πράσινο θολό χρώμα στα νερά. Καταναλώνουν το οξυγόνο που υπάρχει στο νερό, με αποτέλεσμα οι υπόλοιποι οργανισμοί να μην μπορούν να επιβιώσουν. Συχνά ο μαζικός θάνατος των ψαριών είναι αποτέλεσμα αυτού του φαινομένου. Ο ζεόλιθος, αντίθετα, είναι ουσία με βάση το αργίλιο που έχει τις ίδιες ιδιότητες με τα φωσφορικά άλατα, όμως, όπως έχουν δείξει έρευνες της Ε.Ε. δεν έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Η αντικατάσταση άργησε

Γιατί λοιπόν δεν κάναμε αυτή την αντικατάσταση νωρίτερα; Η αλήθεια είναι πως πολλές χώρες της Ε.Ε. είχαν προχωρήσει στην κατάργηση των φωσφορικών αλάτων εδώ και αρκετά χρόνια. Η Ελλάδα όμως ήταν από εκείνες που καθυστερούσαν χαρακτηριστικά να κάνουν μια τέτοια κίνηση. Κύρια αιτία το κόστος, καθώς ο ζεόλιθος ήταν ακριβότερος. Πριν από περίπου τρία χρόνια, όμως, η τιμή των φωσφορικών αυξήθηκε κατακόρυφα, οι πιέσεις για την «πράσινη στροφή» έγιναν πιο έντονες κι έτσι κάποιες εταιρείες το πήραν απόφαση. Δεν άλλαξε όμως μόνο σε αυτό η σύνθεση των συμβατικών απορρυπαντικών. «Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια για να βελτιωθεί η περιβαλλοντική συμπεριφορά τους», λέει στο ΟΙΚΟ ο κ. Γεράσιμος Βλασσόπουλος, τεχνικός υπεύθυνος της ΕΛΑΪΣ Unilever Hellas για Προϊόντα Οικιακής και Προσωπικής Φροντίδας. «Η παραγωγική διαδικασία είναι πλέον λιγότερο ενεργοβόρος, καταναλώνει λιγότερο νερό και έχει μειωμένο αποτύπωμα άνθρακα». Χρόνο με το χρόνο οι εταιρείες μειώνουν τις συνιστώμενες στον καταναλωτή δόσεις, χωρίς αυτό να έχει αντίκτυπο στην απόδοση του προϊόντος.

«Δοσολογίες που το 1996-7, π.χ., ήταν 160 γραμμάρια σκόνης, σήμερα έχουν συρρικνωθεί στα 85 - 90 γραμμάρια ανά πλύση». Μαζί με τις δόσεις μικραίνουν και οι συσκευασίες, που πλέον είναι σχεδόν όλες ανακυκλώσιμες. Επίσης, κατέβηκαν οι βαθμοί πλύσης από τους 60 στους 40, κάτι που συνεπάγεται μεγάλη εξοικονόμηση ενέργειας. Στην ουσία, κάποιες εταιρείες συμβατικών απορρυπαντικών θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα, απλώς δεν το κάνουν για διάφορους λόγους, όπως π.χ. το ότι κοστίζει η κατάθεση φακέλου πιστοποίησης. Στη μετά φωσφορικών εποχή, πάντως, τα βελτιωμένα συμβατικά απορρυπαντικά συνεχίζουν να προκαλούν ερεθισμούς στα μάτια και στο δέρμα, αλλά και αλλεργίες, λόγω των ενζύμων, των χρωμάτων και των αρωμάτων στη σύστασή τους. Ταυτόχρονα, τα υπολείμματα των χημικών ουσιών σωρευτικά μπορεί να επιβαρύνουν τη χλωρίδα και την πανίδα του υδάτινου και στερεού περιβάλλοντος.

Τα οικολογικά - «καθαρά»

Τι γίνεται, όμως, με τα λεγόμενα «οικολογικά» απορρυπαντικά ή αλλιώς «καθαρά»; Οπως γίνεται συνήθως, όταν για κάποιο προϊόν δεν υπάρχει μία και ενιαία πιστοποίηση, τα οικολογικά απορρυπαντικά διαφοροποιούνται μεταξύ τους ανάλογα με την πιστοποίηση που επιλέγουν ή τη φιλοσοφία του κατασκευαστή. Σήμερα επικρατεί η τάση σταδιακά όλες οι πιστοποιήσεις να ενοποιηθούν.

Οι ιδιωτικές πιστοποιήσεις δημιουργήθηκαν σε κάθε χώρα με στόχο να καλυφθεί το τότε κενό της νομοθεσίας - προτού γεννηθεί η ευρωπαϊκή μαργαρίτα, το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα, το οποίο, παρότι έχει τελικώς κοινά με αυτές, κρίνεται τώρα ελαστική. Βασικό επιχείρημα το γεγονός ότι δεν αποκλείει εντελώς τα φωσφορικά άλατα. Παρ' όλα αυτά, εταιρείες που την κατέχουν, όπως η MyPlanet της Rolco ή το L'arbre vert, τα έχουν απαλείψει.

«Η χρήση ενός οικολογικού απορρυπαντικού είναι προτιμότερη για τρεις λόγους», λέει στο ΟΙΚΟ η κ. Ρίτα Γκρος, από το Oeko Institut της Γερμανίας. «Είναι ευκολότερα βιοδιασπώμενα σε αερόβιες και αναερόβιες συνθήκες, δεν επιβαρύνουν τη χλωρίδα και την πανίδα των οικοσυστημάτων και πολλά εξ αυτών περιέχουν συστατικά που προέρχονται από τη βιολογική γεωργία». Πιο απλά, μια γενική αρχή για να καταλάβει κανείς τις διαφορές μεταξύ των ειδών είναι η εξής: «Τα συμβατικά απορρυπαντικά μοιάζουν με τη συμβατική γεωργία», λέει ο κ. Σπανός, «τα οικοβιολογικά, όσα δηλαδή έχουν συστατικά προερχόμενα από βιολογική γεωργία, πλησιάζουν τη βιολογική γεωργία και τα οικολογικά θυμίζουν την ολοκληρωμένη διαχείριση: γίνεται μεν χρήση χημικών, αλλά λελογισμένη».

ΤΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ «ΠΡΑΣΙΝΗ» ΠΛΥΣΗ

Οι εταιρείες είναι υποχρεωμένες να αναγράφουν την περιεκτικότητα του απορρυπαντικού σε φωσφορικά άλατα, τα οποία, όταν υπάρχουν, βρίσκονται σε ποσοστό 15% - 30%. Σιγουρευόμαστε πως το απορρυπαντικό που αγοράζουμε δεν τα περιέχει, κοιτώντας σχολαστικά την ετικέτα. Τα φωσφορικά άλατα είναι τελείως διαφορετικά από τα φωσφονικά που μπορεί να δούμε να αναγράφονται σε συσκευασίες οικολογικών απορρυπαντικών.

Δεν πρέπει να μπερδευτούμε, είναι «αθώα». Επιπλέον, ο τρόπος χρήσης του απορρυπαντικού -συμβατικού ή οικολογικού- παίζει μεγάλο ρόλο όσον αφορά τις επιπτώσεις της πλύσης στο περιβάλλον και σε εμάς. Δεν χρησιμοποιούμε περισσότερο απορρυπαντικό από όσο χρειάζεται. Οσο περισσότερο καταναλώνουμε στην πλύση τόσο δυσκολότερα καθαρίζεται από τα ρούχα, αφήνοντας υπολείμματα, επικίνδυνα και για μας, ενώ επιπροσθέτως επιβαρύνει περισσότερο το περιβάλλον. Κατεβάζουμε τους βαθμούς πλύσης στους 40, ακόμα και στους 30, ανάλογα με τους λεκέδες που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Η ενέργεια που εξοικονομείται είναι μεγάλη.

Προσέχουμε τις συσκευασίες. Ως επί το πλείστον οι συσκευασίες συμβατικών και οικολογικών απορρυπαντικών είναι πλέον ανακυκλώσιμες ή ανακυκλωμένες. Για να ισχύει ωστόσο αυτό, πρέπει το μπουκάλι και η ετικέτα του προϊόντος να προέρχονται από το ίδιο υλικό. Αντίστοιχα, στις χάρτινες συσκευασίες καλό είναι να προτιμάμε τα γκρίζα από τα καφετί χαρτόνια. Η συντήρηση του πλυντηρίου είναι απαραίτητη για να διατηρεί την καλή του λειτουργία και μπορεί να γίνει με φιλικό τρόπο προς το περιβάλλον: κάθε τρεις μήνες ρυθμίζουμε το πλυντήριο στους 60 βαθμούς, ρίχνουμε στη θήκη ένα ποτήρι ξίδι και το αφήνουμε να δουλέψει χωρίς να βάλουμε ρούχα στον κάδο.

CRASH TEST - ΑΣ ΠΛΥΝΟΥΜΕ!

Στο κρας τεστ συμμετείχαν 5 από τα πιο δημοφιλή και αξιόπιστα φιλικά προς το περιβάλλον απορρυπαντικά: το Awalan της AURO, το L' arbre vert, το Sonett, το πιο γνωστό Planet της ROLCO και το The green cycle-ΕΒΙΚ (της αλυσίδας του Βιολογικού Κύκλου). Αγοράστηκαν 5 μικρές λευκές πετσέτες στις οποίες ρίξαμε κόκκινη σάλτσα για μακαρόνια με ντομάτα, λάδι και καρυκεύματα - έναν από τους πιο επίμονους λεκέδες. Το κάθε πετσετάκι πλύθηκε με διαφορετικό απορρυπαντικό και… ιδού τα αποτελέσματα.

Planet (ROLCO)
Καθάρισε κατά 95%
Σύμφωνα με τον κ. Κων. Ζαφειρίου, υπεύθυνο διαχείρισης ποιότητας, χρησιμοποιούνται συστατικά φυτικής προέλευσης και όπου οι πρώτες ύλες δεν μπορούν να αντικατασταθούν -χρώμα και άρωμα- προστίθενται εκείνα που προορίζονται για καλλυντικά και τρόφιμα που είναι υψηλής ποιότητας. Δεν περιέχει φωσφορικά άλατα και βόριο. Περιέχει ένζυμα και οπτικά λαμπρυντικά, που κατηγορούνται πως επικάθονται στο λεκέ.
ΜΕΓΕΘΟΣ: 750 ml
ΤΙΜΗ: 9,88 ευρώ
ΤΟ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ: σε όλα τα σούπερ μάρκετ.
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ: eco-label
Εχει πάρει έγκριση από τον Απρίλιο και από Σεπτέμβριο θα αναγράφεται.

Sonett
Καθάρισε κατά 85%
Eίναι απαλλαγμένο από ένζυμα και ως αρωματικά συστατικά χρησιμοποιεί μόνο καθαρά αιθέρια έλαια. Περιέχει συστατικά από βιολογικές καλλιέργειες και προγράμματα Δίκαιου Εμπορίου.
ΜΕΓΕΘΟΣ: 2 lt
ΤΙΜΗ: 12,55 ευρώ
ΤΟ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ: σε επιλεγμένα μαγαζιά βιολογικών προϊόντων και στην αλυσίδα «Θανόπουλος».
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ: Eco-garantie (βελγική). Η πιστοποίηση απαγορεύει τα πετροχημικά και ενθαρρύνει τη χρήση προϊόντων βιολογικής γεωργίας. Δίνει επίσης σημασία στον κύκλο ζωής του προϊόντος.

Green Cycle ΕΒΙΚ
Καθάρισε κατά 70%
Θεωρείται οικοβιολογικό. Ο κ. Πέτρος Σπανός, τεχνολόγος τροφίμων και πρώην επιστημονικός υπεύθυνος της ΕΒΙΚ, εξηγεί: «Ηταν το πρώτο οικολογικό προϊόν διεθνώς. Χωρίς χρωστικές ουσίες, επικίνδυνα συντηρητικά και απαγορευμένα χημικά, αξιοποιεί πρώτες ύλες με απορρυπαντικές ιδιότητες, όπως ξίδι, σαπούνι, ελαιόλαδο - τα περισσότερα βιολογικά».
ΜΕΓΕΘΟΣ: 2 lt
ΤΙΜΗ: 11,76 ευρώ
ΤΟ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ: στα μαγαζιά της αλυσίδας Βιολογικός Κύκλος.
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ: ICEA (ιταλική) βάσει του προτύπου Eco-bio Cleaning, που πιστοποιεί οικοβιολογικά απορρυπαντικά.

L' arbre vert
Καθάρισε κατά 70%
Δεν χρησιμοποιεί παράγωγα πετρελαίου, δεν περιέχει φωσφορικά άλατα, φθαλικά άλατα, γλυκοαιθέρες και αλλεργιογόνα. Οι πρώτες ύλες και τα αρώματα είναι φυτικά.
ΜΕΓΕΘΟΣ: 1,5 lt
ΤΙΜΗ: 8,82 ευρώ
ΤΟ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ: στα σούπερ μάρκετ Carrefour-Μαρινόπουλος και Ατλάντικ αλλά και σε επιλεγμένα βιολογικά καταστήματα.
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ: Εco-label

Awalan (AURO)
Καθάρισε κατά 60%
Δεν διαθέτει πιστοποίηση. Η εταιρεία, ωστόσο, έχει λάβει διακρίσεις για την περιβαλλοντική της ευαισθησία, όπως «carbon neutral company», «περιβαλλοντικό βραβείο baum», «eco-award Friends of the Earth». Σύμφωνα με τον κ. Νίκο Γιαννακόπουλο, εισαγωγέα του προϊόντος, είναι απαλλαγμένο από πετροχημικά, πετρελαιοπαράγωγα, ένζυμα και φωσφορικά άλατα.
ΜΕΓΕΘΟΣ: 5 lt
ΤΙΜΗ: 36,50 ευρώ
ΤΟ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ: σε επιλεγμένα καταστήματα. Γίνονται και παραγγελίες μέσω του site www.auro.gr. Επικοινωνήστε με τον κ. Γιαννακόπουλο(Τ 6972-586.930).

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

•   Αυτό που θα πρέπει να συνυπολογίζει κανείς είναι οι διαφορές στη χημική σύνθεση των εν λόγω απορρυπαντικών. Οταν το απορρυπαντικό προέρχεται από φυτικά συστατικά, όπως π.χ. το Green Cycle, και καλείται να αφαιρέσει λεκέ φυτικής προέλευσης, όπως η σάλτσα ντομάτας, αντιμετωπίζει δυσκολίες. Σε αυτή την περίπτωση για καλύτερα αποτελέσματα αυξάνουμε τη δοσολογία, π.χ. από 95 σε 130 γρ.
•   Οταν δεν υπάρχουν ένζυμα που συμβάλλουν αποφασιστικά στον καθαρισμό ενός τέτοιου λεκέ, αλλά κατηγορούνται ως αλλεργιογόνα, καλούμαστε να ανεβάσουμε πολύ τη θερμοκρασία (π.χ. στους 100 βαθμούς) και να τρίψουμε έντονα το λερωμένο ρούχο - μια πρακτική που δεν συνιστάται καθώς είναι πολύ ενεργοβόρος.

ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΜΑΣ ΚΟΡΟΙΔΕΥΕΙ Η ΕΤΙΚΕΤΑ

Στην αγορά θα συναντήσετε πληθώρα προϊόντων οικιακής χρήσης τα οποία, όπως και στην περίπτωση των καλλυντικών, ισχυρίζονται ότι είναι οικολογικά. Πολλοί επιθετικοί προσδιορισμοί συνοδεύουν τη λέξη «απορρυπαντικό», χωρίς ωστόσο να είναι πάντα δόκιμοι. Για να μην πέφτετε θύματα των διαφημιστικών τρικ, προσέξτε:
•   Ο όρος «βιολογικό» μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για προϊόντα βιολογικής γεωργίας, όπως ορίζει η νομοθεσία. Δεν αρμόζει στην περιγραφή της σύστασης απορρυπαντικού.
•   Ο όρος «φιλικό προς το περιβάλλον» είναι ένα γενικευμένος χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται ευρέως από τα τμήματα μάρκετινγκ των εταιρειών. Ουσιαστικά περιγράφει τα απορρυπαντικά των οποίων το 95% των πρώτων υλών είναι βιοδιασπώμενες, κάτι που αποτελεί πλέον γεγονός για οικολογικά και συμβατικά απορρυπαντικά. Συνεπώς, αγοράζοντας ένα τέτοιο απορρυπαντικό, δεν πρέπει να πληρώσετε κάτι παραπάνω, αφού δεν πιστοποιείται η «οικολογικότητά» του.
•   Ο όρος «φυτικό» δεν ευσταθεί για τα απορρυπαντικά, αφού δεν είναι εφικτό ένα σκεύασμα καθαρισμού να προέρχεται από 100% φυτικά συστατικά.
•   Ο όρος «φυσικό» είναι εξίσου αδόκιμος, αφού παντού παρεμβαίνει η χημεία.
•   Ο όρος «οικολογικό» είναι δόκιμος και αποδίδεται στα σκευάσματα που έχουν αποσπάσει την ευρωπαϊκή μαργαρίτα, το eco-label.
•   Αντίστοιχα, εύστοχος είναι ο τίτλος «οικοβιολογικό» ή «καθαρό» απορρυπαντικό, που σημαίνει απαλλαγμένο από βαριά χημικά (συνοδευόμενο πάντοτε από κάποιου είδους πιστοποίηση).