Της ΛΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΑΡΟΥ
Φωτογραφίες: ΑΛΕΞΗΣ ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

Εκατοντάδες βιομηχανίες απορρίπτουν τα λύματά τους 40 χρόνια στον Ασωπό, ένα από τα πιο πολύτιμα υδάτινα οικοσυστήματα της Αττικοβοιωτίας, μετατρέποντάς το σε καταβόθρα - και μάλιστα με τη βούλα Προεδρικού Διατάγματος. Τώρα σχεδιάζεται και η εγκατάσταση άλλων 300 βιομηχανιών στην περιοχή, την ώρα που η μελέτη για τη διάσωση του ποταμού βρίσκεται 10 χρόνια στα συρτάρια του ΥΠΕΧΩΔΕ...

Γιος του Ποσειδώνα και της Πηρούς, του Δία και της Ευρυνόμης ή του Ωκεανού και της Τηθύος; Μπορεί η Μυθολογία να μην ξεκαθαρίζει το τοπίο όσον αφορά στο γενεαλογικό του δένδρο, το σίγουρο είναι ωστόσο ότι ο Ασωπός -περί αυτού ο λόγος- για αιώνες αποτελούσε ένα πολύτιμο υδάτινο οικοσύστημα που υδροδοτούσε με τα γάργαρα νερά του μεγάλα τμήματα της Αττικής και της Βοιωτίας. Η φυσική αυτή ισορροπία διαταράχθηκε βάναυσα τη δεκαετία του '60, όταν στο όνομα της βιομηχανικής ανάπτυξης της χώρας, η μία μετά την άλλη οι μεγάλες βιομηχανικές μονάδες άρχισαν να εγκαθίστανται στην περιοχή των Οινοφύτων. Σε λίγα χρόνια, ο Ασωπός από ζωοδότης ποταμός μετατράπηκε, με Προεδρικό Διάταγμα, σε «αγωγό παροχέτευσης επεξεργασμένων λυμάτων εργοστασίων».

Από αναβολή σε αναβολή η δίκη των ενόχων

Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, η επιβάρυνση του Ασωπού που πηγάζει από τον Κιθαιρώνα, διαρρέει την κοιλάδα των Θηβών και εκβάλλει στο Νότιο Ευβοϊκό, ανάμεσα στον Ωρωπό και το Χαλκούτσι -εκεί, δηλαδή, όπου κάθε χρόνο παραθερίζουν χιλιάδες τουρίστες- συνεχίζεται με αμείωτη ένταση. Σήμερα, περισσότερες από 200 βιομηχανίες απορρίπτουν τα λύματά τους στο ποτάμι, έχοντας προκαλέσει πλέον μη αναστρέψιμη ζημιά στο οικοσύστημα. Μάλιστα, ακόμα κι αυτό, το πρωτοφανές Προεδρικό Διάταγμα, που αντιβαίνει κάθε αρχή προστασίας του περιβάλλοντος και της βιωσιμότηττας και παρ' όλ' αυτά εξακολουθεί να... ισχύει, δεν τηρείται.

Σύμφωνα με την Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, πολλές από τις επιχειρήσεις που γειτνιάζουν στο ποτάμι, ειδικά τα βαφεία, τα επιμεταλλωτήρια και οι βιομηχανίες τροφίμων, δεν επεξεργάζονται τα απόβλητά τους πριν τα απορρίψουν στα νερά. Ορισμένες από τις βιομηχανίες δεν διαθέτουν καν εγκαταστάσεις επεξεργασίας αποβλήτων... Μόλις τα τελευταία δύο χρόνια, η Νομαρχία Βοιωτίας έχει επιβάλει πρόστιμα ύψους 250.000 ευρώ σε εννέα επιχειρήσεις, ενώ εκκρεμεί η δίκη των ιδιοκτητών και υπευθύνων 13 εργοστασίων της περιοχής του Ασωπού που κατηγορούνται για ανεξέλεγκτη ρίψη στον ποταμό υγρών και στερεών βιομηχανικών αποβλήτων. Η δικάσιμος είχε ορισθεί για τον περασμένο Νοέμβριο, ωστόσο, όπως λέει στο ΟΙΚΟ ο κ. Χρήστος Παναγόπουλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ωρωπού, με κινητοποίηση της οποίας «κάθισαν επιτέλους στο σκαμνί τόσοι βιομήχανοι», «η δίκη αναβλήθηκε για τις 5 Μαΐου γιατί οι κατηγορούμενοι ζήτησαν να φέρουν στο δικαστήριο αποφάσεις που θα ανεβάζουν τα ανώτατα επιτρεπτά όρια των ρύπων»! Σε περίπτωση νέας αναβολής της δίκης, ορατός είναι ο κίνδυνος να παραγραφεί για ορισμένους το αδίκημα (η αναφορά είχε κατατεθεί το 2000).

Μόλυνση απ' άκρη σ' άκρη

Σύμφωνα με παλαιότερο έλεγχο δείγματος νερού του Ασωπού που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ωρωπού, προέκυψε πολύ υψηλή οργανική φόρτιση, με έλλειψη διαλυμένου οξυγόνου, με μεγάλη συγκέντρωση χρωστικών ουσιών και με μεγάλη συγκέντρωση ανόργανων ουσιών. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το COD (Χημική Απαίτηση Οξυγόνου) βρέθηκε 840 mg/l, όταν σε καθαρό ποταμό δεν ξεπερνά τα 20 mg/l, η ένταση χρώματος 166 ΗΖ ενώ δεν θα έπρεπε να υπερβαίνει τα 0,5 ΗΖ και η αγωγιμότητα 7.060 μS/cm, τη στιγμή που η τυπική αγωγιμότητα σε καθαρά νερά είναι μικρότερη των 500 μS/cm. Σε άλλες μετρήσεις σε αντλιοστάσια του Δήμου Οινοφύτων βρέθηκε ότι το νερό είχε μεγάλες συγκεντρώσεις ιόντων χρωμίου, μολύβδου, νιτρικών και χλωρίου - ουσίες ως γνωστόν καρκινογόνες.

Η σχετική έκθεση αναφέρει: «Πρόκειται για βαριά τοξική μόλυνση που θέτει σε κίνδυνο την υγεία του κόσμου». Σημειώνεται ότι στην ευρύτερη περιοχή παράγονται αγροτικά προϊόντα.

Αλλά και μετρήσεις που πραγματοποίησε προ ενός μηνός ο δήμαρχος Ωρωπού στα υπόγεια ύδατα της ιδιοκτησίας του έδειξαν ότι ούτε τα κηπευτικά δεν πρέπει να ποτίζονται με αυτό το νερό... «Οι γεωτρήσεις καταργούνται η μία μετά την άλλη στην περιοχή γιατί το νερό βγαίνει δηλητηριασμένο», λέει ο κ. Παναγόπουλος. «Ολη η παρασώπεια ζώνη είναι μολυσμένη. Προ τριών ετών, ο Ωρωπός έμεινε χωρίς νερό.»

Προσεχώς, άλλες 300 βιομηχανίες!

Και την ώρα που η Νομαρχία διαθέτει μόλις... δύο υπαλλήλους για τον έλεγχο των 600 βιομηχανιών του νομού, σχεδιάζεται η δημιουργία Βιομηχανικής Περιοχής στην Τανάγρα, με πρόβλεψη οι νέες βιομηχανίες να χρησιμοποιούν επίσης τον Ασωπό ως αγωγό απομάκρυνσης των (επεξεργασμένων - αλλά ποιος το πιστεύει πλέον;) αποβλήτων τους. Υπολογίζεται ότι 200 με 300 νέα εργοστάσια θα εγκατασταθούν το προσεχές διάστημα στην περιοχή, μεταξύ των οποίων βυρσοδεψεία, εργοστάσια χημικών προϊόντων, βασικών μετάλλων, βαφεία, φινιριστήρια. Πόσο θα αντέξει ακόμα το ποτάμι; «Εδιωξαν από την Αττική τις βιομηχανίες και φτιάχνουν νέα βιομηχανική περιοχή η οποία επίσης θα επιβαρύνει την Αττική. Μας λένε ότι θα είναι οργανωμένη μονάδα με βιολογικούς καθαρισμούς. Μα, γιατί σήμερα δεν είναι επεξεργασμένα τα λύματα των εργοστασίων; Υπάρχουν χιλιάδες ασφαλιστικές δικλίδες και καμία δεν δουλεύει. Οι βιομήχανοι επιδοτούνται για να λειτουργούν βιολογικούς καθαρισμούς και δεν τους δουλεύουν. Θα πρέπει να αρθεί επιτέλους το Π.Δ. που χαρακτηρίζει το ποτάμι αγωγό απομάκρυνσης λυμάτων. Δεν σηκώνει άλλα απόβλητα ο Ασωπός. Δεν τους νοιάζει ούτε ότι κάθε χρόνο χιλιάδες άνθρωποι κάνουν μπάνιο στα νερά αυτά.»

«Είμαστε αποφασισμένοι να μην το ανεχθούμε άλλο», συνεχίζει ο κ. Παναγόπουλος. «Βρισκόμαστε πλέον σε απόγνωση.» Πράγματι, για τους κατοίκους του Ωρωπού και των γύρω περιοχών, οι μετρήσεις ήταν περιττές: η έντονη δυσοσμία μαρτυράει πολύ πιο καθαρά την εκτεταμένη ρύπανση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Νότιος Ευβοϊκός χαρακτηρίζεται μία από τις πιο ρυπασμένες θάλασσες της χώρας εξαιτίας των βιομηχανικών αποβλήτων.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ αντιμετωπίζει το πρόβλημα από το... 1996, όταν ανέθεσε στο Πολυτεχνείο την εκπόνηση μελέτης για τη διάσωση του Ασωπού. Οι επιστήμονες του ΕΜΠ πράγματι κατέθεσαν το 1997 στο υπουργείο μελέτη, η οποία προέβλεπε τη δημιουργία ενός αγωγού που θα οδηγούσε τα λύματα σε μια κεντρική μονάδα επεξεργασίας των βιομηχανικών αποβλήτων και των αστικών λυμάτων του Αυλώνα στην περιοχή Στενό. Δέκα χρόνια αργότερα, η μελέτη παραμένει στα συρτάρια... Ανάλογη τύχη είχε και το Προεδρικό Διάταγμα για τη δημιουργία Φορέα Διαχείρισης Ασωπού.

Κι όμως, είναι σημαντικός υγρότοπος

Ο Ασωπός ποταμός στις εκβολές του ενώνεται με τη λιμνοθάλασσα του Ωρωπού, σχηματίζοντας το δεύτερο σημαντικότερο υγροτοπικό σύστημα της Αττικής, σύμφωνα με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία. Αποτελεί καταφύγιο άγριας ορνιθοπανίδας. Φιλοξενεί μεταξύ άλλων φλαμίνγκο, γεράκια, ερωδιούς. Εχουν καταγραφεί ά περίπου 140 είδη πτηνών, πολλά εκ των οποίων προστατευόμενα, όπως αγριόπαπιες, κύκνοι, φλαμίνγκο, ψαραετοί και φιδαετοί. Η περιοχή θεωρείται επίσης ιδιαίτερα σημαντική για την αναπαραγωγή ορισμένων απειλούμενων ειδών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι κατηγορούμενες βιομηχανίες

Σε δίκη για ανεξέλεγκτη ρίψη ανεπεξέργαστων αποβλήτων στον Ασωπό κατηγορούνται 18 ιδιοκτήτες, διευθυντές ή εκπρόσωποι 13 εργοστασίων της περιοχής. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα εργοστάσια των εταιρειών «General Mills S.A.» (προϊόντα ζύμης) και «Κρεντίν Ελλάς Α.Ε.» (πρώτες ύλες αρτοποιίας - ζαχαροπλαστικής), τη βιομηχανία καλσόν (βαφείο) «ΒΙC ΒΙΟΛΕΞ Α.Ε.», το εργοστάσιο παραγωγής υλικών συσκευασίας «Μ.Ι. Μαΐλλης ΑΕΒΕ», το πτηνοσφαγείο «Αφοι Λειβαδίτη ΑΒΕΕ» και τα βαφεία - φινιριστήρια «Αφοι Σταυρινού Ανώνυμος Βιοτεχνική Εταιρεία Επεξεργασίας Υφασμάτων», «Χρωμοχημική ΑΒΕΕ», «Β.Α. Αρσενίδης ΑΕΒΕ», «ΕΛΦΙΝΚΟ Α.Ε.», «Κοσμάς Θώμογλου ΑΒΕΕ», «ΛΑΝ-ΝΕΤ ΑΕΒΕΤ» (ήδη «FANCO S.A.»), «Γ. Πολυχρόνου ΑΕΒΕ» και για τις εγκαταστάσεις της «Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας Α.Ε.».