Γράμματα Αναγνωστών

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ: Γραμματα Aναγνωστων

Του Καραγάτση, όχι του Αναγνωστάκη

Κύριε διευθυντά
Συγχαρητήρια για το κυριακάτικο, άκρως επιμελημένο ένθετό σας «20ός αιώνας» και με το λίαν ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό.

Αλλά όμως! Περισσότερη προσοχή για αποφυγή λαθών, που αμαυρώνουν την αξιόλογη, κατά τα άλλα, παραπάνω έκδοσή σας.

Ετσι, λοιπόν, στον τόμο που περιλαμβάνεται στο φύλλο της 25/2/2018 και στο θέμα «Τρεις λογοτεχνικές γενιές» (σελ. 94) γράφετε: «Ο Μανώλης Αναγνωστάκης στη Θεσσαλονίκη σε φωτογραφία της δεκαετίας 1950, εποχή κατά την οποία έγραψε τα βιβλία: Το Μεγάλο Συναξάρι, Κίτρινος Φάκελος και Σέργιος και Βάκχος».

Τα πιο πάνω βιβλία δεν τα έγραψε ο Μανώλης Αναγνωστάκης αλλά ο Μ. Καραγάτσης! Εδώ μου τα χαλάσατε! Και όλα τα παραπάνω, με απόλυτα αγαθή πρόθεση!

Γιαννης Γρατσανιτης, Ιωάννινα

Οι πολίτες ενώπιον διάχυτου φόβου

Κύριε διευθυντά
Από τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αξιοπρέπεια του ανθρώπου απορρέει και η υποχρέωση του κράτους να λαμβάνει και «θετικά» μέτρα, ώστε τα άτομα να είναι σε θέση να απολαμβάνουν πλήρως τα ατομικά τους δικαιώματα. Στην υποχρέωση αυτή του κράτους αντιστοιχεί το δικαίωμα των ατόμων να αξιώνουν από την πολιτεία τη λήψη μέτρων, αστυνομικών κ.λπ., που να τους εξασφαλίζουν την απόλαυση των δικαιωμάτων τους, όπως είναι η σωματική ακεραιότητα, το άσυλο της κατοικίας, η περιουσία. Είναι το λεγόμενο «δικαίωμα στην ασφάλεια».

Οταν όμως το κράτος δεν ενδιαφέρεται για την ασφάλεια των πολιτών, με συνέπεια να πολλαπλασιάζονται τα κρούσματα παραβατικότητας, δημιουργείται η αίσθηση πως είμαστε πλήρως εκτεθειμένοι σε κινδύνους. Και όντως τα τελευταία χρόνια είναι διάχυτη η ανασφάλεια που διακατέχει όλους, ιδίως μετά τα συνεχή τρομοκρατικά χτυπήματα στην Ευρώπη, αλλά και στη χώρα μας. Οι απρέπειες σε δημόσιους χώρους, η έξαρση βίας με επιθέσεις κατά γυναικών, οι καθημερινές ληστείες και δολοφονίες, η εγκατάσταση της ανομίας μέσα στα πανεπιστήμια, οι πρωτοβουλίες καταστολής από «συλλογικότητες» είναι μερικά μόνον από τα παραδείγματα τα οποία κάνουν τους πολίτες να αισθάνονται τελείως αδύναμοι να προστατευθούν. Αυτή είναι η «κοινωνία της αγένειας». Επόμενο λοιπόν είναι να βιώνουμε τώρα όλοι ένα δυστοπικό καθεστώς.

Ομως, το να ζει κανείς διαρκώς υπό τέτοιο καθεστώς, είναι και συναίσθημα, που σε αποτρέπει να αναπτύξεις ελεύθερα την προσωπικότητά σου και σε ωθεί στην απομόνωση και την εσωστρέφεια χωρίς καμία φιλοδοξία. Αυτή είναι η «κοινωνία της ταπείνωσης», εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη ορισμένης ιδεοληψίας.

Ο φόβος λοιπόν γεννάται από την πλήρη ανασφάλεια που μας περιρρέει, δηλαδή από την απουσία κράτους. Η απουσία αυτή, με τη σειρά της, σημαίνει ότι οι πολίτες δεν είναι πλέον ελεύθεροι, διότι όταν ο φόβος κυριαρχεί στην όποια δραστηριότητα, ακόμα και μέσα στο σπίτι, αυτό έχει ως επακόλουθο να βιώνουμε σε καθεστώς ανελεύθερο, το οποίο όμως δεν μπορεί πια να χαρακτηρίζεται δημοκρατικό. Αρα η ανυπαρξία φόβου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ανθρώπινο δικαίωμα. Με άλλες λέξεις, το φιλελεύθερο κράτος πρέπει να προστατεύει τους πολίτες από έκνομες ενέργειες, διότι ελευθερία σημαίνει έλλειψη φόβου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούζβελτ, στον γνωστό λόγο του ενώπιον του Κογκρέσου την 6η Ιανουαρίου 1941 («Four Freedoms Speech»), διακήρυξε τέσσερις στοιχειώδεις ανθρώπινες «ελευθερίες»: ελευθερία λόγου, λατρείας, απελευθέρωση από στερήσεις και ελευθερία από φόβο (freedom from fear), που τότε σήμαινε την οπωσδήποτε ελαχιστοποίηση των εξοπλισμών όλων των κρατών, ώστε αυτά να μη φοβούνται πλέον από επίθεση γείτονος. Δηλαδή «ελευθερία από κάθε αγωνία».

Μεταγενέστερα όμως, η ελευθερία αυτή από τον φόβο συνδυάστηκε με την ανάγκη ασφάλειας του ατόμου, ο δε πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, στον λόγο του κατά την απονομή του Νομπέλ Ειρήνης (Oslo 2009), τόνισε ρητά, αναφερόμενος και αυτός στις «τέσσερις ελευθερίες», ότι η πραγματική ειρήνη καλύπτει και την ελευθερία από φόβο, συσχετίζοντας τώρα αυτήν με τις εγγυήσεις των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων που είναι κατοχυρωμένες στο διεθνές σύμφωνο για τα δικαιώματα αυτά του ΟΗΕ (1966).

Εχουμε λοιπόν αξίωση οι πολίτες να απαλλαγούμε από τον φόβο μας, κατά την απόδοση του τίτλου πρόσφατης γερμανικής διατριβής (Freiheit von Furcht, 2016) και να αποτινάξουμε το φάντασμα του φόβου που τώρα πλανάται γύρω μας και μας έχει κατακυριεύσει. Διαφορετικά, θα εξακολουθήσουμε να ζούμε σε καθεστώς τουλάχιστον αυταρχικό. Τέτοιο είναι και αυτό που βιώνουμε τώρα στην Ελλάδα.

Πετρος Ι. Παραρας, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, επίτιμος αντιπρόεδρος ΣτΕ

Για την κριτική στον κ. Φ. Κουβέλη

Κύριε διευθυντά
Το κείμενο της 2ας Μαρτίου 2018 του κ. Θεοδωρόπουλου με τίτλο «Από τον Μάο στον Κουβέλη» μου έμαθε πολλά, όπως ότι ο βίος και η πολιτεία(!) του κ. Κουβέλη μπορεί να γίνει και τίτλος όπερας, ακόμα και ολίγον Γκόγκολ κ.λπ., κ.λπ. ανάγωγα και αγενή. il faut le faire! Αυτά μας μάραναν, έλεγε η μη γαλλομαθής Επτανήσια νόνα μου όταν ήθελε να μιλήσει για αμετροέπεια. Λυπάμαι.

Σουζη Φερεντινου Μπορονκαϋ, Φιλοθέη

Η αληθής οδός προς την ισότητα των φύλων

Κύριε διευθυντά
Ο αγώνας των γυναικών για την προώθηση της ισότητας των φύλων και της κοινωνικής τους καταξίωσης, ιστορικά, καταγράφεται ασύμμετρος, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, εξαιτίας άστοχων πολιτικών επιλογών των εκάστοτε ηγεσιών, αναχρονιστικών ιδεών ή και ελεγχόμενων κοινωνικών συλλογικοτήτων.

Το σκηνικό αυτό, τις τελευταίες δεκαετίες, προκάλεσε πολιτικoκοινωνικές δονήσεις που ανέτρεψαν κατεστημένες νοοτροπίες ανά τον κόσμο και επέφεραν βαθιές αλλαγές στο κοινωνικό σώμα, που «επέβαλε», με κινήματα και οργανωμένες συλλογικές αντιδράσεις, θεσμικές αποφάσεις στη λογική των ίσων δικαιωμάτων και ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων, ώστε ένα παγκόσμιο κίνημα για την τοποθέτηση της γυναίκας στη θέση που δικαιούται να καταλάβει στην κοινωνική και πολιτική ζωή, να δημιουργήσει ανανεωτικές και γόνιμες ρίζες, που αντλούν πλέον από πολλές πηγές τη δύναμή τους. Ανάλογα με την πολιτιστική ταυτότητα κάθε λαού, το κίνημα αυτό έχει καταστεί συνειδητό και έχει προχωρήσει προς τις νομικές εκείνες διαδικασίες, αλλά και προς τα κοινωνικά ήθη, που αναπόδραστα οδηγούν στην τελείωση του επιδιωκόμενου σκοπού. Και ο σκοπός αυτός δεν είναι άλλος από την ανθρώπινη ολοκλήρωση, την αναγνώριση και σε κάθε γυναίκα των δικαιωμάτων που θα της επιτρέψουν να αρτιώσει την ύπαρξή της, θραύοντας δεσμά που την έθεταν σε μειονεκτική θέση έναντι του ανδρός.

Το βαθύτατα ηθικό αυτό αίτημα, όσο θα μεταβάλλεται σε πραγματικότητα στη διεθνή σκηνή και στον τόπο μας, τόσο θα αναζωπυρώνεται το όραμα ισοτιμίας των πολιτών, ώστε να ριζώσει διά της κοινωνικής αγωγής σε όλον τον κόσμο αυτή η συνείδηση. Αυτή η κατεύθυνση επιβεβαιώθηκε πρόσφατα ( Νοέμβριος 2017 ) τόσο στη «Διάσκεψη για την Ισότητα των Φύλων» του G7 στην Ταορμίνα της Σικελίας, που υιοθέτησε βασικούς άξονες πολιτικής για την αναβάθμιση της θέσης των γυναικών και την επίτευξη ουσιαστικής ισότητας των φύλων, όσο και στο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων 2016-2020» της Γενικής Γραμματείας Ισότητας, που συνάδει πλήρως με τις αρχές και τους στόχους της ομάδας του G7 και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Αξίζει λοιπόν για τον πολιτισμό μας οι θεσμικές παρεμβάσεις να συνεχιστούν, αλλά και να συντελεστούν με σύνεση χωρίς αδέξιες υπερβολές, με οδηγό το μέτρο και τον σωστό τρόπο, «τον καθ’ ημάς τρόπο», που θα διασφαλίζει την αυθεντικότητα και καθολικότητα του αιτήματος της ισότητας των φύλων.

Γεωργια Ν. Σκυλακου, MEd, Φιλόλογος - ιστορικός τέχνης


Κοινή φλέβα αναφοράς χιλιάδων κατοίκων μιας ευρύτατης περιοχής η λεωφόρος Πατησίων, με συνεχή, ρέουσα ιστορία αιώνων. Ο επιστολογράφος της «Κ», παραθέτοντας στοιχεία, υποστηρίζει ότι στους δημοτικούς χάρτες γίνεται κακοχρησία του τοπωνυμίου σε βαθμό παραχάραξης, ξετυλίγει το νήμα από τον 16ο αιώνα, αναφέρεται σε εμβληματικά πρόσωπα και κομβικά γεγονότα, ενώ καλεί τους ενημερωμένους Πατησιώτες και τις Πατησιώτισσες σε αφύπνιση. Η φωτογραφία (επιστολικόν δελτάριον) είναι από τα μέσα της δεκαετίας του ’30. Διακρίνεται η Πατησίων από το ύψος του Αρχαιολογικού Μουσείου και το τραμ (στο κέντρο) που είχε ακόμα να διανύσει πολλά χρόνια υπηρεσίας στην εξυπηρέτηση του επιβατικού κοινού της Αθήνας πριν ξηλωθούν οι ράγες.

Τα Πατήσια (Aνω και Κάτω), τα τείχη, η Αλυσίδα και η Αγία Φιλοθέη

Κύριε διευθυντά
Θα ήθελα με την παρούσα επιστολή να ενημερώσω μέσω της εφημερίδας σας τους συμπολίτες μας, απευθυνόμενος ιδιαίτερα προς τους κατοίκους της περιοχής των Πατησίων, σχετικά με τη λάθος χρήση του τοπωνυμίου των Πατησίων που παρατηρείται στους δημοτικούς χάρτες μετά τη διοικητική διαίρεση της πόλης σε επτά διαμερίσματα. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για παραχάραξη της ιστορικής και γεωγραφικής παρουσίασης του εν λόγω τοπωνυμίου.

Συγκεκριμένα, σήμερα ο δήμος παρουσιάζει ως Πατήσια αποκλειστικά την περιοχή που βρίσκεται από την πλατεία Κολιάτσου έως την Αλυσίδα (τέρμα Πατησίων), περιοχή η οποία ανήκει διοικητικά στο Ε΄ Διαμέρισμα Αθηνών. Ωστόσο αυτήν την ονομασία δεν την αποδίδει, ως ιστορικά ώφειλε, στην περιοχή που οριοθετείται από την οδό Αγίου Μελετίου μέχρι την πλατεία Κολιάτσου, η οποία σήμερα εντάσσεται στο Στ΄ Διαμέρισμα Αθηνών. Το γεγονός αυτό είτε οφείλεται σε λάθος είτε σε διοικητική επιλογή, συνιστά αλλοίωση και στερεί από την περιοχή την ιστορική της βάση.

Η διατήρηση αυτής της κατάστασης έχει οδηγήσει τα ΜΜΕ να παρουσιάζουν επίσης την περιοχή λανθασμένα ως περιοχή Κυψέλης ή ως Πλατεία Αμερικής, κάτι που εντείνει το πρόβλημα και σταδιακά οδηγεί τους νέους κατοίκους της περιοχής στην απώλεια της συνείδησης του τόπου τους και την εξαφάνιση της ιστορικής μνήμης.

Ας δούμε όμως τα γεγονότα. Η ονομασία της περιοχής με το όνομα Πατήσια εμφανίζεται από τα τέλη του 16ου αιώνα. Η πρώτη γραπτή αναφορά είναι στο βιβλίο του Δ. Γρ. Καμπούρογλου «Μνημεία της ιστορίας των Αθηναίων» ως γεωγραφικός προσδιορισμός του τόπου μαρτυρίου της Αγίας Φιλοθέης. Σύμφωνα με τον συγγραφέα του βιβλίου, η Αγία Φιλοθέη δημιούργησε εκτός των τειχών της πόλεως των Αθηνών δύο μετόχια (μοναστήρια), το πρώτο στα Πατήσια, όπου έχτισε και τον Ιερό Ναό του Αγίου Ανδρέα, μέσα στον οποίο βασανίστηκε από τους Τούρκους το 1588. Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ανδρέα στα Πατήσια (Λευκωσίας 40) αναστηλώθηκε από τον καθηγητή-αρχιτέκτονα Αναστάσιο Ορλάνδο λειτουργώντας μέχρι τις ημέρες μας.

Ο Δ. Γρ. Καμπούρογλου στο βιβλίο του «Τοπωνυμικά παράδοξα» αναφέρει ότι ο αρχικά αγροτικός οικισμός με το όνομα Πατήσια οριοθετείται στο τμήμα που διασχίζει η οδός Πατησίων και προσδιορίζεται ως Ανω Πατήσια από το κτήμα του Γάσπαρη στην οδό Αγ. Ζώνης και Κάτω Πατήσια από το κτήμα του Π. Καλλιγά μέχρι την οδό Λευκωσίας. Σύντομα καλύπτει την περιοχή από την οδό Θήρας μέχρι την οδό Ανάφης, πλησίον της πλατείας Κολιάτσου, όπως αναφέρεται και στον χάρτη του Μπεκ του 1841. Η επέκταση και η ένωση με άλλες γειτονιές που υπήρχαν, όπως τα Καλάμια, ο Αγιος Λουκάς, οι Αγιοι Πάντες, τα Πλακάκια κ.ά. δημιούργησαν τα γνωστά Πατήσια και η περιοχή έφτασε στο τελικό της όριο που σήμερα έχει την ονομασία Αλυσίδα.

Στο βιβλίο του Κώστα Η. Μπίρη «Αι Αθήναι από του 19ου εις τον 20όν αιώνα» αναφέρεται ότι το 1869 ενεκρίθη «…σχέδιον αυτοτελούς προαστίου, μεταξύ των οδών Τσίλλερ, Σπύρου Λάμπρου, Νάξου, και Ανάφης, με την ονομασία Ανω Πατήσια» και το 1879 «ενεκρίθη … σχέδιον άλλου προαστίου, περιλαμβάνοντος την μεταξύ των οδών Πατησίων, Αγίου Μελετίου και Κνωσού έκταση, του οποίου ο οικισμός έλαβε το όνομα Κάτω Πατήσια».

Στη συνέχεια, με την πρώτη επίσημη διαίρεση της πόλης των Αθηνών, όπως παρουσιάζεται στον χάρτη του Γεωργιάδη το 1908 (σύμφωνα με το βιβλίο του Ελ. Σκιαδά «Οι Συνοικίες των Αθηνών»), η περιοχή παραμένει και αναφέρεται ως Πατήσια. Αλλά και στους πρώτους πίνακες των διαμερισμάτων το Στ΄ Διαμέρισμα αναφέρεται «Πατήσια-Κυψέλη» .

Για το συγκεκριμένο θέμα έχω απευθυνθεί ανεπιτυχώς στους αρμόδιους. Τα συμβούλια Τοπωνυμιών του υπουργείου Εσωτερικών και της Πολεοδομίας του Δήμου των Αθηναίων έδωσαν τις αναμενόμενες γραφειοκρατικές απαντήσεις. Παράλληλα, έχει ενημερωθεί σχετικά η Αρχιεπισκοπή και το διοικητικό συμβούλιο της Στ΄ δημοτικής κοινότητας, χωρίς κάποια ιδιαίτερη εξέλιξη. Τέλος, πρόσφατα επικοινώνησα με όλες τις δημοτικές παρατάξεις, από τις οποίες αναμένονται απαντήσεις.

Θεωρώ αναγκαίο, νόμιμο και εφικτό ο Δήμος των Αθηναίων να προχωρήσει στη διόρθωση του σχεδιαστικού λάθους, το οποίο παραποιεί την ιστορική εξέλιξη της πόλης των Αθηνών.

Βασιλης Μπακογιαννης, Πατήσια

Να τα ξεχάσουμε τα ελληνικά μας;

Κύριε διευθυντά
Στην είσοδο του Μουσείου Μπενάκη, στη συμβολή των οδών Πειραιώς και Εχελιδών, στο Ρουφ, στα διατιθέμενα στους επισκέπτες ενημερωτικά φυλλάδια για τις εκδηλώσεις του μουσείου, συγκαταλέγεται και ένα καλαίσθητο έντυπο με τίτλο, στην εμπρόσθια όψη, The Benaki Museum. The Yannis Pappas Sculpture Studio, ενώ στην οπίσθια δίνονται, σε 15 σειρές, πληροφορίες, και πάλι στην αγγλική γλώσσα, για το μουσείο και τον γλύπτη - ζωγράφο.

Δεν γνωρίζουμε αν η διεύθυνση του μουσείου εγκρίνει την έκδοση και κυκλοφορία διαφημιστικού υλικού γραμμένου αποκλειστικά στην αγγλική γλώσσα. Είμαστε, όμως, σίγουροι ότι ο πρώην διευθυντής του μουσείου, Αγγελος Δεληβορριάς, κορυφαίος αρχαιολόγος και μουσειολόγος, δεν θα επέτρεπε αυτή την τακτική, που απαξιώνει προκλητικά την ελληνική γλώσσα, αγνοώντας, παράλληλα, το ελληνικό κοινό στην ίδια την πατρίδα του.

Αναστασιος Αγγ. Στεφος, δ.φ., Επίτιμος σχολικός σύμβουλος

Αξέχαστη κουβέντα με τον «Φιλίστορα»

Κύριε διευθυντά
Με πολλή συγκίνηση και θλίψη πληροφορηθήκαμε, η σύζυγός μου κι εγώ, την απώλεια του εκλεκτού στελέχους της «Καθημερινής» Μιχάλη Κατσίγερα. Τον γνωρίσαμε αρχικά από τη στήλη «Φιλίστωρ», που ήταν και παραμένει η πρώτη, στην οποία ανατρέχουμε ανοίγοντας την εφημερίδα.

Εχω φυλάξει πάμπολλα αποκόμματα αυτής της στήλης, στην οποία με τις επιλογές του και τις συχνές σημειώσεις του έδινε καθημερινά ζωντανή και πολυδιάστατη εικόνα της προ ετών αντίστοιχης εποχής (49ετία παλαιότερα, 80ετία τώρα). Αργότερα απολαμβάναμε και τα γλαφυρά κείμενά του στον «Γαστρονόμο».

Τον γνωρίσαμε, επίσης, μέσα από το δίτομο έργο του με τις φωτογραφίες για τον 20ό αιώνα που κυριολεκτικά ζωντάνευαν τα πλέον ενδιαφέροντα γεγονότα και, ακόμη περισσότερο, αποτελούσαν το έναυσμα να ανατρέξει ο αναγνώστης και σε άλλες πηγές για να διευρύνει τις γνώσεις του.

Το ιδιαίτερο γεγονός για εμένα προσωπικώς είναι η ευκαιρία που μου δόθηκε προ πολλών ετών (πρέπει να ήταν Ιούλιος του ’97) να γνωρίσω από κοντά τον Μιχάλη Κατσίγερα με αφορμή τη δημοσίευση στη στήλη «Φιλίστωρ» για τον θάνατο του πατέρα μου.

Ο πατέρας μου, Κωνσταντίνος Α. Παπαπαναγιώτου, ανώτατος αξιωματικός (ταξίαρχος του Μηχανικού), σκοτώθηκε από όλμο στον Γράμμο, στις 10 Ιουλίου 1948, κατά τις επιχειρήσεις εναντίον των κομμουνιστών, και η κηδεία του έγινε με μεγάλη επισημότητα από τη Μητρόπολη Αθηνών. Εκείνη η ολιγόωρη συνάντησή μου με τον Μιχάλη Κατσίγερα έχει μείνει βαθιά στη μνήμη μου παρόλο που έχουν περάσει τόσα χρόνια.

Με είχε δεχθεί (στη Σωκράτους) χωρίς να χρειασθεί «ραντεβού» ή άλλες διατυπώσεις, ζήτησε και μας έφεραν παλαιά φύλλα της «Καθημερινής» του Ιουλίου 1948 για να μου δείξει σχετικά δημοσιεύματα (παρ’ όλη την ευαισθησία που είχε το πολυκαιρισμένο χαρτί μέσα στους μεγάλους δεμένους τόμους) και μιλήσαμε αρκετή ώρα για διάφορα θέματα. Είχα φύγει με έντονη την εικόνα ενός ανθρώπου με ισχυρή προσωπικότητα, μορφωμένου, καλλιεργημένου, οξυδερκούς και προσηνούς και, βεβαίως, εξαίρετου συζητητή.
Θα τον θυμόμαστε πάντα.

Ανδρεας Κ. Παπαπαναγιωτου, Μελίσσια

Η νόνα μου η Μαριώ, τότε με τους πολέμους

Κύριε διευθυντά
Τη νόνα μου, τη μάνα του πατέρα μου, δεν τη γνώρισα ποτέ. Πέθανε νέα. Ηταν δεν ήταν 40 - 42 χρόνων.  Ούτε φωτογραφία της νόνας μου σώθηκε για να τη βλέπω πώς ήταν. Γι’ αυτό την έπλαθα με τον νου μου. Με υλικά που έπαιρνα από τις περιγραφές του πατέρα μου και των θείων μου. «Ηταν ψηλή και ξερακιανή η νόνα μου. Με σιταρένιο χρώμα και μαύρα μαλλιά. Με μεγάλα καλοσυνάτα μάτια και αγαθή έκφραση. Με αργή και σταθερή περπατησιά. Με προσεγμένα και καθαρά ρούχα. Ακούραστη, υπομονετική, ήρεμη, καλοδιάθετη, φιλότιμη, φιλόξενη, πονετική, γλυκόλογη. Υπάκουη στον παππού μου, αφοσιωμένη στα παιδιά της, αφιερωμένη στο σπιτικό της. Φερμένη νύφη από γειτονικό κεφαλοχώρι το 1907, στο μικρό μου χωριό Αλβάνιτσα Γορτυνίας. Αρχοντοπούλα της εποχής. Με έχοντα και κατέχοντα... ».

Την Παναγιά την είχε γειτόνισσα. Δέκα βήματα εχώριζαν τα σπίτια τους. Τα έλεγαν ψιθυριστά τις ατέλειωτες νύχτες του χειμώνα. Η Παναγιά της σφούγγιζε τα δάκρυα και της έδινε κουράγιο.

Ο Γιωργάκης, ο παππούς μου, πολεμούσε στο Μπιζάνι τον Φλεβάρη του 1913. Είχε περάσει με τον νικηφόρο στρατό μας από το Σαραντάπορο, τα Σέρβια, τα Γιαννιτσά… Το Μπιζάνι όμως κρατούσε.. Το Μπιζάνι έπεσε. Τα πήραμε τα Γιάννενα. Η νόνα μου πήρε μια ανάσα.

Ο Γιωργάκης όμως με το 11ο Σύνταγμα συνέχισε, στο Κιλκίς-Λαχανά.. Πόλεμος, πόλεμος, πόλεμος!

Η Μαριώ με τα παιδιά μικρά, με τα γίδια, με τα χωράφια, αγωνίζεται μονάχη, ηρωικά, σαν άξιο κλωνάρι της γενιάς του θρυλικού Καραβόγιαννου…

Αχ! Πόσο ήθελα να την είχα γνωρίσει! Να είχα πάρει κάτι από την ήρεμη δύναμή της. Την πάλλευκη ψυχή της. Την ακατάβλητη αντοχή της, την άδολη σκέψη της. Την αγνή πίστη της!

Κι αφού δεν είχα τη χάρη να γνωρίσω τη νόνα μου, τη ζωντάνευα κάθε τόσο, με τη φαντασία μου. Την έβανα να μου λέει παραμύθια. Να μου χαϊδεύει τα μαλλιά. Να μου δίνει συμβουλές. Να με ταΐζει. Να με κοιμίζει. Ακόμα και να με μαλώνει. Και να με δέρνει!

Χρόνια και χρόνια αναζητούσα μέσα και έξω από το σπίτι μας κάτι δικό της να το χω για ενθύμιο, για φυλαχτό. Τίποτα, τίποτα. Λες και μάζεψε μόνη της όλα τα πράγματά της πριν πεθάνει και τα εξαφάνισε...

Μόνο μια παλιά αλευροκασέλα βρήκα δικιά της, ξεχασμένη στο κατώι του σπιτιού μας. Την έβγαλα στο φως. Την καθάρισα. Χαραγμένα με μαχαίρι βρήκα τα αρχικά από το όνομά της! ΜΓΜ.

Αφωνος άφησα τότε τη φαντασία μου να οργιάσει!... Ζωντάνεψα μεμιάς τη νόνα μου!... Την έβαλα να παίρνει αλεύρι με εκείνα τα μακριά της δάκτυλα από την κασέλα της!.. Να ζυμώνει το πρόσφορο για την Παναγιά! Να μου φτιάχνει μια κουλούρα για να με ευχαριστήσει και μετά να ξαναφεύγει αθόρυβα, σιωπηλά προς τον ουρανό!..

Μιχαλης Ι. Μιχαλακοπουλος

Από εξοστρακισμό ή αποστρακισμό;

Κύριε διευθυντά
Νομίζω πως μία μπορεί να είναι η σημασία της λέξεως εξοστρακισμός: Η ιστορική, όσο κι αν υπάρχουν ετυμολογικές ενστάσεις. Η σημασία που μάθαμε στο δημοτικό σχολείο. Εξοστρακισμός είναι η έγκριση της Εκκλησίας του Δήμου σε πρόταση υπερορίας πολιτικού ανδρός, με ψηφοφορία πάνω σε όστρακα, όπως έγινε με τον Δίκαιο Αριστείδη. Για τις άλλες χρήσεις υπάρχει η λέξη αποστρακισμός. Αυτό που παθαίνει η μπάλα όταν χτυπάει στο δοκάρι του τερματοφύλακα και φεύγει εκτός της εστίας προς μεγάλη ανακούφιση του τερματοφύλακα και προς μεγάλη απογοήτευση των οπαδών της επιτιθέμενης ομάδας.

Παρά ταύτα, είναι γενική η χρήση του ρήματος εξοστρακίζεται, στις περιπτώσεις που η μπάλα χτυπάει στο δοκάρι και δεν μπαίνει το γκολ, από τους αθλητικούς συντάκτες που περιγράφουν τον αγώνα. Τόση είναι η καθιέρωση, ώστε ακόμη και ο ορθογράφος του Η/Υ μου κοκκινίζει τη λέξη στο παρόν κείμενο. Τη θεωρεί άγνωστη ή λανθασμένη. Το πράγμα γίνεται πιο φανερό όταν αυθεντίες του ελληνικού λόγου ξεχνούν την πολύ συγκεκριμένη σημασία της λέξης. Σημασία που στις τρέχουσες χρήσεις αλλοιώνεται και αλλοιώνει. Πάντως, αξίζει μια περιήγηση στα λεξικά για να δούμε τι παραδέχονται: O Μπαμπινιώτης αγνοεί τον αποστρακισμό.

Στον εξοστρακισμό, πέραν της πρώτης σημασίας, παραδέχεται μια δεύτερη, μεταφορική, που την αποδίδει με τις λέξεις εκδίωξη και απομάκρυνση. Ο Σκαρλάτος Βυζάντιος γνωρίζει το αποστρακίζω και το ερμηνεύει με τη σημασία του εξοστρακίζω. Οι Λίντελ και Σκοτ, παραπέμποντας στον Σουίδα και στον Ησύχιο, ερμηνεύουν το αποστρακίζω με τη σημασία το «οπτώ τι εις ισχυρόν πυρ έως ου γείνη έξωθεν σκληρόν ως όστρακον» (κάτι που μας θυμίζει ότι οι Αθηναίοι ψήφιζαν με κομμάτι κεραμιδιού) και με τη σημασία του εξορίζω, ενώ ο Κριαράς έχει πρώτη σημασία το εξορίζω και δεύτερη το απορρίπτω, αποβάλλω.

Ο Ζηκίδης ξέρει μόνο τη σημασία του εξορίζω δι’ οστρακισμού για το εξοστρακίζω. Τέλος, το Μέγα Λεξικόν όλης της ελληνικής γλώσσης» του Δημητράκου για μεν το αποστρακίζω γνωρίζει τις δύο σημασίες των Λίντελ και Σκοτ, για δε το εξοστρακίζω το «εξορίζω τινά δι’ οστρακισμού», αποβάλλω, εξοβελίζω. Κάτι σε αυτά κλονίζει την αποκλειστικότητα της σημασίας εξορίζω, αλλά η ιστορική αίσθηση δεινοπαθεί όταν ο εξοστρακισμός συσχετίζεται με τα κέφια της στρόγγυλης θεάς!

Γερασιμος Μιχαηλ Δωσσας, Θεσσαλονίκη

Η ευγένεια και ως ίαμα

Κύριε διευθυντά
Επειδή ακούω και διαβάζω από όλα τα ΜΜΕ συνεχώς παράπονα από ασθενείς και ιδίως από καρκινοπαθείς, σας πληροφορώ τα κάτωθι: Είμαι καρκινοπαθής. Οταν το έμαθα έφτασα στα πρόθυρα της αυτοκτονίας. Υστερα από κλάματα όλης της οικογένειας με έπεισαν να ξεκινήσω χημειοθεραπεία. Οταν έφτασα στο Αττικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο άλλαξε όλη μου η διάθεση.

Κατ’ αρχάς το νοσοκομείο είναι καινούργιο και σε πολύ καλή κατάσταση. Αυτό όμως που με εξέπληξε ήταν η φροντίδα και η ευγένεια του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Ασχετα με την εξέλιξη της κατάστασής μου θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ.

Ε. Καλλιτσης

Ο Σλομποντάν και ο Βουκεφάλας

Κύριε διευθυντά
Οι Σκοπιανοί μάς λένε ότι είναι «Μακεδόνες» και μιλούν «Μακεδονικά». Διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους για την ταυτότητα, την ιθαγένεια, την καταγωγή από τον Μεγαλέξανδρο. Τι κι αν δεν μπορούν να μας εξηγήσουν τι σημαίνει στη γλώσσα τους η λέξη «Μακεδόνας», «Φίλιππος», «Αλέξανδρος». Γέμισαν τη χώρα τους με αγάλματα, δρόμους, πλατείες, δημόσια κτίρια και παιδιά με αυτά τα ονόματα. Η ξαδέλφη μου, παιδί πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου που μεγάλωσε στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, έμαθε στο σχολείο ότι αυτοί (οι Σκοπιανοί) είναι οι Μακεδόνες και η Μακεδονία, ώς τον Ολυμπο, τους ανήκει. Μου είπε πριν από λίγο καιρό: «Δεν έχει το δικαίωμα η Ελλάδα να χρησιμοποιεί το όνομα Μακεδονία! (Γενίτσαρους τους έχουν κάνει.)

Βάφτισε τον γιο της Φίλιππο. Οχι γιατί εντελώς τυχαία τον προπάππο μας τον έλεγαν Φίλιππο (αυτό ούτε καν το ήξερε), αλλά γιατί ήταν επιθυμία του άντρα της, του Σλομποντάν του.... «Μακεδόνα» να δώσουν στον γιο τους το όνομα του βασιλιά Φιλίππου. Οταν τη ρώτησα τι σημαίνει στη γλώσσα τους τη «μακεδονική» αυτό το όνομα, δεν ήξερε να μου πει. Της εξήγησα τι σημαίνει στη δική μας γλώσσα. Πώς λέτε εσείς τον φίλο, τη ρώτησα. Το άλογο, τον ίππο, το άτι, το μουλάρι, τέλος πάντων; Ενωσέ τα να δούμε θα βγει Φίλιππος; Οχι. Ποια είναι τα ονόματα των προγόνων του Σλομποντάν; Γκόραν, Μίλαν, Ζόραν... Υπάρχει κανένας Αλέξανδρος, κανένας Φίλιππος; Οχι. Γιατί;

Ομως, γιατί επιμένουν τόσο πολύ στο ξένο όνομα οι Σκοπιανοί; Γιατί έχουν διατεθεί τόσοι πακτωλοί χρημάτων για την επιτυχία της προπαγάνδας τους; Αυτό δεν προβληματίζει κάποιους δικούς μας καθηγητάδες, δημοσιογράφους και διάφορους ειδήμονες και μη, που στο όνομα της ανάπτυξης είναι πρόθυμοι να εκχωρήσουν το όνομα της Μακεδονίας; Μήπως αυτοί οι πακτωλοί των χρημάτων είχαν ρυάκια και προς τα εδώ;

Οι Σκοπιανοί είναι Γιουγκοσλάβοι (νότιοι Σλάβοι στη γλώσσα τους) κι αν δεν το παραδεχθούν, μη σώσουν και μπουν στην Ε. Ε. και στο ΝΑΤΟ. Μέσα ή έξω, αυτοί θα βγάλουν τα αλυτρωτικά τους. Τώρα κάνουν τον ψόφιο κοριό μέχρι να κατοχυρώσουν και με τη δική μας έγκριση το όνομα «Μακεδονία». Μπορεί να είναι μικρή χώρα, αλλά με τις κατάλληλες συμμαχίες στην κατάλληλη ευκαιρία ίσως βρούμε μεγάλο μπελά. Πρέπει να ακυρώσουμε τις μέχρι τώρα υποχωρήσεις για σύνθετο όνομα και να υπερασπιστούμε την πατρίδα μας. Το όνομά τους το νόμιμο και φυσικό είναι Γιουγκοσλαβία. Για ρώτα, κύριε Κοτζιά, τον Ζάεφ και τον Ντιμιτρόφ πόσους προγόνους Αλέξανδρους και Φιλίππους έχουν; Και τι σημαίνει στη γλώσσα τους Βουκεφάλας;
Αντε, γιατί στο τέλος θα μας την πέσουν και οι Τούρκοι και θα δηλώσουν Ιωνες, απόγονοι του Θαλή του Μιλήσιου!

Ευδοκια Λιατου, Βόιο Κοζάνης

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ