ΑΡΙΣΤΟΣ ΔΟΞΙΑΔΗΣ*

Οι πλατφόρμες και οι πελάτες

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο ​νέος νόμος για τα ταξί και τα μισθωμένα Ι.Χ., που αφορά πλατφόρμες όπως το Beat και η Uber, έφερε στο προσκήνιο τα οφέλη αλλά και τα προβλήματα αυτού που έχει ονομαστεί sharing economy (οικονομία κοινής χρήσης) ή, κατ’ άλλους, on-demand economy (οικονομία κατά παραγγελία) ή, αλλού, peer to peer exchange (συναλλαγή ισότιμων παικτών). Οι όροι είναι ρευστοί και δηλώνουν πολλές διαφορετικές πρακτικές. Για να εκτιμήσουμε την επίδρασή τους στην κοινωνία, πρέπει να ξεχωρίσουμε τα στοιχεία που συνθέτουν την κάθε περίπτωση. Το κοινό στοιχείο είναι ότι αξιοποιούν το Διαδίκτυο, για να φέρουν σε επαφή έναν μεγάλο αριθμό χρηστών που είτε ζητούν είτε προσφέρουν υπηρεσίες και προϊόντα.

Το Διαδίκτυο έφερε νέες δυνατότητες. Πρώτον, η πληροφορία για όσα ζητιούνται και για όσα προσφέρονται μπορεί να διακινηθεί πολύ γρήγορα, με ελάχιστο κόστος και χωρίς γεωγραφικό περιορισμό. Ετσι, η κυρία που χρειάζεται ταξί τη στιγμή που βγαίνει από το σινεμά και ο οδηγός που είναι στο διπλανό τετράγωνο θα εντοπίσουν ο ένας τον άλλον αμέσως. Το μικρό ξενοδοχείο σε μια γωνιά της Ελλάδας μπορεί να προβάλει την ομορφιά του τοπίου και τις καλές τιμές του σε όσους ψάχνουν για κάτι τέτοιο από την άλλη άκρη της Γης. Ο μουσικός που θέλει να βρει μια μεταχειρισμένη βιόλα θα εντοπίσει αυτούς που δεν τη χρειάζονται πια, χωρίς να τριγυρνά στα καταστήματα και να πληρώνει το περιθώριο του εμπόρου.

Δεύτερον, το Διαδίκτυο επιτρέπει την αξιολόγηση από πολλούς για πολλούς. Δεν χρειαζόμαστε τον ειδικό κριτικό για να μας πει αν μια ταβέρνα έχει καλά κρέατα, ούτε αν κάποιο ξενοδοχείο είναι καθαρό. Οταν ψάχνουμε έναν καλό υδραυλικό, δεν ελπίζουμε στην τύχη ότι ένας φίλος μας ξέρει κάποιον – έχουμε τις μαρτυρίες εκατοντάδων πελατών για να κρίνουμε δεκάδες εναλλακτικές.

Ετσι λοιπόν, οι πλατφόρμες έχουν δώσει πρωτόγνωρες δυνατότητες στις μικρές επιχειρήσεις να ανταγωνιστούν στις μεγάλες αγορές, αλλά και πρωτόγνωρη δύναμη στους μικρούς πελάτες, που μπορούν να αξιολογούν τους παραγωγούς. Δύσκολα μπορεί κάποιος να κατακρίνει αυτά τα στοιχεία όπου υπάρχουν.

Πιο αμφιλεγόμενο όμως είναι ένα τρίτο στοιχείο, που βασίζεται στα άλλα δύο. Προσφέρονται για εμπορική συναλλαγή πράγματα που κατασκευάστηκαν για ιδιωτική χρήση, όπως τα διαμερίσματα στο Airbnb, και υπηρεσίες ανθρώπων χωρίς επαγγελματική άδεια, όπως οι οδηγοί στην Uber. Στην αρχή ήταν ένα συμπληρωματικό εισόδημα από το περισσευούμενο δωμάτιο ή από τον ελεύθερο χρόνο. Μέσα σε λίγα χρόνια όμως, έγινε βασική χρήση και βασική δουλειά για πολλούς.

Οι θετικές πλευρές είναι ότι βρίσκουν δουλειά ή αξιοποιούν την περιουσία τους πολλοί που έχουν ανάγκη και ότι υπάρχουν περισσότερες επιλογές για τους χρήστες (είναι διαφορετική η εμπειρία σε μια ξένη πόλη αν μένεις σε διαμέρισμα). Οι αρνητικές είναι ότι οι επίσημες επιχειρήσεις, που φορτώνονται κόστος για να συμμορφωθούν με τους κανόνες του κλάδου τους, αντιμετωπίζουν, ίσως, αθέμιτο ανταγωνισμό. Και ότι αν η πλατφόρμα μετατραπεί σε μεγάλο εργοδότη άτυπης εργασίας, τότε μπορεί να παραβιάζει εργασιακά δικαιώματα που αποτελούν δίκαιο κεκτημένο στις αναπτυγμένες δημοκρατίες. Οι νομοθέτες πρέπει να σταθμίζουν τα θετικά και τα αρνητικά. Μερικές φορές, οι κανονισμοί ποιότητας του κλάδου μπορούν να καταργηθούν στην εποχή της ανοικτής αξιολόγησης, όπως, για παράδειγμα, στα καταλύματα. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως οι ιατρικές υπηρεσίες, αυτό θα ήταν επικίνδυνο. Οι πιο πολλοί κλάδοι είναι κάπου ανάμεσα, και χρειάζεται προσεκτική μελέτη και επανεκτίμηση κάθε λίγα χρόνια.

Στην περίπτωση του νόμου για τα ταξί, ο υπουργός ήταν ανυποψίαστος για την περιπλοκότητα του τρίτου στοιχείου, και δεν ασχολήθηκε. Προτίμησε να τα βάλει με το δεύτερο στοιχείο, την αξιολόγηση, και να επιβάλει γραφειοκρατικό κόστος στις πλατφόρμες που την εφαρμόζουν. Επειδή, όπως είπε ο συνδικαλιστής σύμμαχος του, «οι οδηγοί ταξί δεν είναι πόρνες στις βιτρίνες του Αμστερνταμ».

Σιγά μη δώσουμε φωνή στον πελάτη!

* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι εταίρος στα κεφάλαια επενδύσεων τεχνολογίας Openfund και Big Pi.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ