ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα

Η γέννηση της νεότερης Ελλάδας και η σχέση του ελληνικού πολιτισμού με τον γαλλικό βρίσκονται στο επίκεντρο της μεγάλης έκθεσης που ξεκινάει στο Λούβρο

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα

Μια μεγάλη ιστορική και εικαστική έκθεση αφιερωμένη εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα ανοίγει για το διεθνές κοινό στο μουσείο του Λούβρου την τελευταία ημέρα του Σεπτεμβρίου. Τιτλοφορείται «Paris – Athenes. Naissance de la Grece moderne 1675-1919» («Παρίσι – Αθήνα. Γέννηση της μοντέρνας Ελλάδας 1675-1919») και στην αφίσα της απεικονίζεται ο ζωγραφικός πίνακας του Ιάκωβου Ρίζου «Αθηναϊκή βραδιά, ή Στην ταράτσα» (1897). Την εβδομάδα που διανύουμε, στο Παρίσι βρίσκεται αποστολή από τους Ελληνες συνδιοργανωτές, καθώς την έκθεση συνεπιμελούνται η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, η διευθύντρια αρχαιολογικών μουσείων, εκθέσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ΥΠΠΟ Αναστασία Λαζαρίδου και ο πρόεδρος – επίτιμος διευθυντής του Λούβρου, Ζαν-Λικ Μαρτινέζ.

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα-1
Η έκθεση «Paris – Athenes. Naissance de la Grece moderne 1675-1919» παρουσιάζεται στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων Napoleon, του μουσείου του Λούβρου στο Παρίσι (φωτ. SHUTTERSTOCK).

Η ελληνική συμβολή είναι πλούσια και αξιόλογη με δεκάδες έργα που έχουν σταλεί στο Παρίσι να προέρχονται από την Εθνική Πινακοθήκη, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, το Μπενάκη, Εφορείες Αρχαιοτήτων όπως αυτές της Ανατολικής Αττικής, της Κέρκυρας, των Κυκλάδων κ.ά. Στην προσπάθεια να παρουσιαστεί η γέννηση της νεότερης Ελλάδας, αλλά και η σχέση του ελληνικού πολιτισμού με τον γαλλικό στην πορεία σχεδόν δυόμισι αιώνων, συνδράμουν επίσης μουσεία της Γαλλίας και η Εθνική της Βιβλιοθήκη. Η έκθεση είναι βεβαίως στενά συνδεδεμένη με τον φετινό εορτασμό των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Ταυτόχρονα, όμως, το 2021 συμπίπτει με ένα σημαντικότατο γεγονός για το ίδιο το μουσείο.

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα-2
Θεόδωρος Ράλλης, «Η λεία», έργο πριν από το 1906 (φωτ. ΣΤΑΥΡΟΣ ΨΗΡΟΥΚΗΣ). 

Την πρώτη ημέρα του Μαρτίου του 1821 υποδέχτηκε το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου, που είχε ανακαλυφθεί στο νησί τον Απρίλιο του 1820. Αυτή η ημερολογιακή σύμπτωση είναι, όπως υπογραμμίζει το μουσείο, πλήρης νοήματος. Από τη μία πλευρά δηλώνει την εξαιρετική θέση που κατέχει η αρχαία ελληνική τέχνη στις συλλογές του Λούβρου και από την άλλη τον μοναδικό ρόλο που διαδραμάτισε η Ελλάδα στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας της Ευρώπης, και ειδικά της Γαλλίας. Βεβαίως, η φήμη αλλά και η γοητεία που ασκούσε η αρχαιοελληνική αρχαιότητα στον ευρωπαϊκό πνευματικό κόσμο αποτέλεσε το έναυσμα για τη γνωριμία των Ευρωπαίων με τη νεότερη Ελλάδα. Οι Γάλλοι άρχισαν να ανακαλύπτουν τη χώρα από το τέλος του 17ου αιώνα. Η γνωριμία ωστόσο με τη μοντέρνα Ελλάδα του τίτλου της έκθεσης ξεκίνησε μετά τη γέννηση του νέου ελληνικού κράτους και εδραιώθηκε κατά τον 19ο αιώνα τόσο με την ανάπτυξη των αρχαιολογικών επιστημονικών αποστολών όσο και με την άνθηση του νεοκλασικισμού.

Με γνώση αλλά και συναίσθημα, η έκθεση δίνει έμφαση στους πολιτιστικούς, ιστορικούς και καλλιτεχνικούς δεσμούς Ελλάδας και Γαλλίας. Τα «κλειστά» λόγω των συνθηκών επίσημα εγκαίνια θα γίνουν στις 26 Σεπτεμβρίου και πρόκειται να παραστεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 7 Φεβρουαρίου 2022.

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα-3
Φορεσιά της Αυλής της πριγκίπισσας Μαρίας Βοναπάρτη (φωτ. ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ 2021)

Τα δάνεια της Εθνικής Πινακοθήκης

Με 28 έργα από τη συλλογή της συμμετέχει η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου στη μεγάλη έκθεση του Λούβρου. Πρόκειται για 21 ζωγραφικούς πίνακες και 7 γλυπτά, έργα Ελλήνων καλλιτεχνών όπως ο Νικηφόρος Λύτρας, ο Νικόλαος Γύζης, ο Γεώργιος Ιακωβίδης, ο Θεόδωρος Ράλλης, ο Γιαννούλης Χαλεπάς, που είναι ενδεικτικά της ελληνικής ζωγραφικής και γλυπτικής του 19ου αιώνα αλλά και της εξέλιξής της κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού – Κωνσταντίνος Μαλέας, Κωνσταντίνος Παρθένης, Δημήτρης Γαλάνης κ.ά. Καθώς αυτήν την εβδομάδα η έκθεση ετοιμάζεται με εντατικούς ρυθμούς στη μεγάλη αίθουσα Napoleon των περιοδικών εκθέσεων του εμβληματικού γαλλικού μουσείου, η «Κ» αναζήτησε στο Παρίσι την ιστορικό τέχνης-επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρία Κατσανάκη για μια συνομιλία σχετικά με την επιλογή των έργων αλλά και το πνεύμα της ελληνογαλλικής συνεργασίας, έτσι όπως εκφράζεται μέσω της τέχνης. 

«Το αρχικό μας κριτήριο ήταν να παρουσιάσουμε στην έκθεση πίνακες Ελλήνων καλλιτεχνών που πήραν μέρος ως εθνική συμμετοχή στις 5 παγκόσμιες εκθέσεις που διοργανώθηκαν στο Παρίσι την περίοδο που εξετάζουμε – τα έτη 1855, 1867, 1878, 1889 και 1900», λέει η κυρία Κατσανάκη. «Με αυτόν τον τρόπο τα δάνεια θα κάλυπταν το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μια περίοδο κρίσιμη επίσης για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Στην πορεία, με πρόταση της διευθύντριας της Πινακοθήκης Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα, που έγινε δεκτή από τον τότε διευθυντή του μουσείου Λούβρου, Ζαν Λικ Μαρτινέζ, συμπεριλήφθηκαν στα εκθέματα εκπρόσωποι της περιώνυμης μεσοπολεμικής “Ομάδας Τέχνη”, που έχει ταυτισθεί στη συνείδησή μας με τη γέννηση του μοντερνισμού στη χώρα μας. Αυτό το γεγονός, αφενός, μας επιτρέπει να εκθέσουμε στο ξένο κοινό και την ελληνική ζωγραφική των αρχών του προηγούμενου αιώνα, αφετέρου, υπενθυμίζει ένα ιστορικό γεγονός: την έκθεση μελών της “Ομάδας” στην παρισινή γκαλερί La Boétie, που εγκαινιάστηκε παρουσία του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου στις 2 Σεπτεμβρίου 1919».

Μπορεί εκείνη η έκθεση να μην έγινε δεκτή από τους Γάλλους τεχνοκριτικούς με ενθουσιασμό, ωστόσο υπογραμμίζει, πέρα από τους πολιτικούς και καλλιτεχνικούς δεσμούς που συνδέουν Ελλάδα και Γαλλία, τη σημασία της πολιτιστικής διπλωματίας ως μέσου άσκησης εξωτερικής πολιτικής. «Είναι χαρακτηριστικό ότι ο αρχιτέκτονας Λύσανδρος Καυταντζόγλου, διευθυντής του τότε νεοϊδρυθέντος Σχολείου των Τεχνών στην Αθήνα, ανέπτυσσε το σκεπτικό του για τη συμμετοχή Ελλήνων καλλιτεχνών στην παγκόσμια έκθεση του 1855 αναφερόμενος στον καρπό των καλλιτεχνικών προσπαθειών της χώρας», αναφέρει η κυρία Κατσανάκη. «Οπως έλεγε ο ίδιος, η συμμετοχή δεν αποσκοπούσε στο να συναγωνιστούν οι Ελληνες τους ξένους ομότεχνούς τους, αλλά στο να παρουσιάσει η χώρα το καλύτερο πρόσωπό της αναγνωρίζοντας τη συνεισφορά του γαλλικού λαού στον ελληνικό αγώνα για ανεξαρτησία».

Η ελληνική ανεξαρτησία στο Λούβρο – Το Παρίσι συναντά ξανά την Αθήνα-4