ΑΠΟΨΗ

Η κουλτούρα ως προϋπόθεση ανάπτυξης

i-koyltoyra-os-proypothesi-anaptyxis-561279766

Η έννοια της κουλτούρας συνδέεται με μία νοητική κατάσταση στην οποία εμπεριέχεται και ενσωματώνεται ένα πλέγμα από αξίες, βαθύτερα πιστεύω και απόψεις, υποθετικές αλλά βάσιμες ερμηνείες και αντιλήψεις. Ολο δε αυτό το σύστημα αξιακών προσεγγίσεων προσδιορίζει και διαμορφώνει ανθρώπινες συμπεριφορές και καταστάσεις. Ο δημοκρατικός τρόπος διακυβέρνησης, το κράτος δικαίου, η αριστεία στην εκπαίδευση και ο σεβασμός στους νόμους συνθέτουν το πλαίσιο αξιών με τις οποίες γαλουχείται και νουθετείται μία κοινωνία, ώστε να διαμορφώσουν τα μέλη της αντίστοιχες συμπεριφορές προόδου, ευημερίας και αναπτυξιακής δυναμικής σε ένα περιβάλλον κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης.

Ακόμα και η συμμετοχή μας ως χώρας, μέσω των προϊόντων μας, στους διεθνείς δείκτες ανταγωνιστικότητας και επάξια στον διεθνή καταμερισμό εργασίας είναι συνάρτηση παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας ή ενός αξιακού περιβάλλοντος και μιας λειτουργούσας ευνομούμενα δημοκρατικής πολιτείας, ισονομίας και ισοπολιτείας που καλοδέχεται τις επενδύσεις ξεπερνώντας τις δυσχέρειες της γραφειοκρατίας. Σε αυτό το πλαίσιο θα αξιοποιηθούν με τον καλύτερο τρόπο οι πόροι και οι δυνατότητες των επιχειρήσεων γιατί ακριβώς υπάρχει αυτός ο συνεκτικός ιστός που συνθέτει και ενοποιεί τυχόν διαφορετικές συμπεριφορές σε μία συμπαγή, ενοποιημένη μορφή ως κουλτούρα αξίας π.χ. μοναδικής ποιοτικής υπεροχής ή αντιγραφειοκρατικής συνείδησης και λογικής, την οποία οφείλουν να υπηρετούν με στοχευμένες συμπεριφορές κυβερνήσεις, πολιτικές ηγεσίες, επιχειρήσεις και κοινωνίες.

Η αξία της επιχειρηματικότητας, για παράδειγμα, αντίστοιχα «υπηρετείται» από συμπεριφορές καινοτόμου δράσης, δημιουργικής ενασχόλησης, ανάληψης δυναμικών πρωτοβουλιών, αξιοποίησης διαθέσιμων πόρων καθώς επίσης πρόβλεψης και προνοητικότητας των αναγκών των πελατών αλλά και ανάληψης ρίσκου αν αυτό είναι αναγκαίο. Από την άλλη, η αξία της καθαριότητας που είναι επίκαιρη στην εποχή του κορωνοϊού και που βιώνουμε όλοι, είναι αυτή που επιβάλλει ως προσδοκώμενες συμπεριφορές την απολύμανση και το εξονυχιστικό πλύσιμο των χεριών.

Το έλλειμμα λοιπόν κοινής κουλτούρας είναι αυτό που συντελεί στην οπισθοδρόμηση, στην παρακμή, στον ετεροπροσδιορισμό και στην απομάκρυνση από συμπεριφορές που προορίζονται για την ανάπτυξη, την πρόοδο και τη δημιουργία.

Αξίζει λοιπόν ως κοινωνικό σώμα, ως νοητικές οντότητες να στραφούμε και να δώσουμε έμφαση στα κύρια αξιακά συστατικά, να τα σωματοποιήσουμε ως «μήτρα» κουλτούρας, τα οποία θα «γεννήσουν» συμπεριφορές υψηλής δημιουργίας, διαφορετικότητας, ποιότητας, ευεργετικότητας, ανθρωποκεντρικότητας και ευεργετικών αποτελεσμάτων για την κοινωνία, την οικονομία και την πολιτική.

Πρώτον, το αξιακό συστατικό του «συλλογικού» καλού και της ατομικής υπευθυνότητας είναι αυτό που συνιστά σοβαρό διαχρονικό εμπόδιο στη συνεργατική κουλτούρα, στο «συνεταιρίζεσθαι», στη συναντίληψη και ευδοκίμηση συνεργειών που χρόνια τώρα «καταδικάζουν» την κοινωνία σε υστέρηση και αδυναμία παραγωγής αποτελέσματος, «ταλανίζουν» δε το πολιτικό σύστημα σε εσωστρέφεια και δυσκολία λήψης δυναμικών αποφάσεων.

Η ασυνεννοησία των πολιτικών κομμάτων στα μεγάλα εθνικά θέματα και στα προφανή κυρίαρχα προβλήματα και παθογένειες της οικονομίας δεν βοήθησαν τη χώρα να διαμορφώσει συναινετική κουλτούρα ώστε να περάσει το σωστό μήνυμα στην κοινωνία και να αναληφθούν αποτελεσματικές δράσεις επίλυσης των προβλημάτων. Η προτίμηση στην επιλογή της διαίρεσης και διχόνοιας για μικροκομματικά συμφέροντα και κοντόφθαλμες πολιτικές επιδιώξεις στάθηκε ικανή να δημιουργήσει για πολλά χρόνια μόνον αδιέξοδα και δυσεπίλυτες καταστάσεις.

Δεύτερον, το αξιακό συστατικό του μακροπρόθεσμου οραματικού στόχου που βρισκόταν σε μόνιμη ανυπαρξία στην πολιτική, στις επιχειρήσεις, στην κοινωνία υπερκαλύφθηκε από βραχυπρόθεσμες επιδιώξεις διεκπεραίωσης και διαχειριστικής λειτουργίας. Είναι αλήθεια υπήρχε δυσκολία όχι μόνο διοίκησης των μεγάλων στόχων αλλά και εντοπισμού τους. Η καθημερινή λειτουργική διεκπεραίωση δεν άφηνε χρόνο για γένεση έξυπνων ιδεών, δημιουργικές πρωτοβουλίες και επενδύσεις με μακροπρόθεσμα οφέλη. Στην παρούσα κρίση της COVID-19 αρχίσαμε όλοι σιγά σιγά να κατανοούμε την αξία των μακροεπενδύσεων στην παραγωγή, στα logistics και στην έρευνα.

Η απουσία της αντιληπτικής ικανότητας και ως εκ τούτου επερχόμενων γεγονότων και συμβάντων στους μάνατζερ και στους πολιτικούς εγκλώβισε τη χώρα να διαχειρίζεται το μικρό, το καθημερινό και να δυσκολεύεται να δει το μεγάλο και πρωτίστως αυτό που έρχεται. Η αποτελεσματική στρατηγική σχεδίαση και η μακροπρόθεσμη στόχευση προϋποθέτουν κουλτούρα μακροαντίληψης και πνεύμα συνεργατικότητας.

Τρίτον, το αξιακό συστατικό της αριστείας στην Παιδεία και της επίτευξης αποτελεσμάτων και ξεχωριστών επιδόσεων στον επιχειρηματικό κόσμο δεν υπηρετήθηκε με σωστό τρόπο αφενός, γιατί η Παιδεία δεν ήθελε να λειτουργεί με πρότυπα και αριστεία και αφετέρου, αρκετές ήταν οι επιχειρήσεις που δεν λειτουργούσαν στη βάση αξιακών πρότυπων αποτελεσμάτων, δεν επένδυσαν στη διά βίου κατάρτιση των εργαζομένων, δεν «υπέκυψαν» στην αξία της εταιρικής κοινωνικής υπευθυνότητας αλλά αντίθετα προτίμησαν την εύκολη συναλλαγή και εξάρτηση με το Δημόσιο.

Και αυτό γιατί σε μεγάλο βαθμό υπήρχε έλλειψη εμπιστοσύνης για ανάπτυξη συνεργατικών σχημάτων που θα «κατατρόπωνε» την εσωστρέφεια και θα άνοιγε τον δρόμο συμμετοχής στο διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον με ιδιαίτερες αξιώσεις, καθώς τα premium, μοναδικά και εξαιρετικής ποιότητας προϊόντα και υπηρεσίες υπήρχαν αλλά και οι κατάλληλοι άνθρωποι και τα άξια στελέχη να τα υποστηρίξουν. Αυτό που έλειπε ήταν η κουλτούρα οργάνωσης, συνεργασίας, συναντίληψης, ανοικτής επικοινωνίας, δέσμευσης και κοινής στόχευσης.

* Ο κ. Αντώνης Ζαΐρης είναι αναπληρωτής αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ και επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Νεάπολις, Πάφος.