ΑΠΟΨΕΙΣ

Τα πρόσωπα της Μέδουσας

Για χρόνια ακούμε ότι η υπεραλίευση εξαφανίζει τα ψάρια της
Μεσογείου. Την Πέμπτη, μεγάλη μελέτη του Οργανισμού Τροφίμων και
Γεωργίας (FAO) του ΟΗΕ μας ενημέρωσε ότι, λόγω της υπεραλίευσης και
της μείωσης μεγάλων αρπακτικών ψαριών που τρώνε μέδουσες, οι
αριθμοί των μεδουσών αυξάνονται ραγδαίως και, επειδή τρέφονται με
τα αυγά ψαριών και με μικρά ψάρια, γίνονται σημαντικό μέρος του
φαύλου κύκλου που απειλεί τις θάλασσές μας. Το οικοσύστημα έχει
διαταραχθεί ριζικά και όσα γνωρίζουμε για τη θάλασσα αλλάζουν. Τι
να κάνουμε, λοιπόν; Ανάμεσα στις προτάσεις του FΑΟ είναι να φάμε
τις μέδουσες. Τα πλεονεκτήματα είναι φανερά: αλιεύοντας μέδουσες θα
καλύπταμε μέρος των τροφικών αναγκών μας, άρα θα αφαιρούσαμε
λιγότερα ψάρια από τη θάλασσα, και, με λιγότερες μέδουσες να τρώνε
τα μικρά, τα ιχθυοαποθέματα θα αυξάνονταν. Το πρόβλημα, δηλαδή,
εμπεριέχει τη λύση του. Αρκεί να μπορέσουμε να ανατρέψουμε
συνήθειες και συμπεριφορές ώστε να εκμεταλλευτούμε τα νέα
δεδομένα.

Η ζωή είναι γεμάτη τέτοια παραδείγματα. Στο πιο βασικό επίπεδο,
αυτό της ύπαρξής μας στον πλανήτη, ας μην ξεχνάμε ότι το οξυγόνο
που σήμερα είναι η βάση της ζωής ήταν υπεύθυνο για τον θάνατο των
προηγούμενων μορφών ζωής όταν εμφανίστηκε ξαφνικά πριν από 2,4 δισ.
χρόνια. Οι οργανισμοί που έμαθαν να τρέφονται από το οξυγόνο
κυριάρχησαν, οι άλλοι εξαφανίστηκαν. Παρομοίως, εάν δεν βρούμε
«χρήσεις» για τις μέδουσες (στην Κίνα και την Ιαπωνία
χρησιμοποιούνται ως τροφή εδώ και αιώνες), μαζί με αυτές θα
επιταχύνουμε την καταστροφή των θαλασσών μας. Εάν εκμεταλλευτούμε
την ύπαρξή τους, θα δημιουργήσουμε ενδιαφέρουσες προοπτικές.

Στην Ελλάδα είναι φανερό ότι πρέπει να βρούμε ριζοσπαστικές λύσεις
για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Σε επίπεδο εθνικής
επιβίωσης, προσπαθούμε να απεξαρτηθούμε από την ανάγκη δανείων για
να πληρώνουμε μισθούς και συντάξεις. Αλλά και όταν ισοσκελίσουμε τα
έξοδα με τα έσοδά μας, η οικονομική κρίση θα έχει συμβάλει
αποφασιστικά στο δημογραφικό πρόβλημα που υπονομεύει την ύπαρξή
μας. Δεν γεννάμε αρκετά παιδιά, πάνω από το 60% των νέων είναι
άνεργοι και ήδη έχουμε λιγότερους εργαζόμενους από μη εργαζόμενους.
Τα νούμερα δεν βγαίνουν. Η μόνη λύση είναι η Ελλάδα να παραμείνει
εντός της Ε.Ε. και η ίδια η Ενωση να αντιμετωπίσει αυτά τα
προβλήματα σε διακρατικό επίπεδο – επειδή όλες οι χώρες
αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα. Η λύση, δηλαδή, είναι να
μεταβιβαστούν τα προβλήματα σε επίπεδο όπου η στενότερη συνεργασία
μπορεί να τα λύσει – όταν κάθε χώρα μόνη της δεν μπορεί.

Στο θέμα της αυξανόμενης μισαλλοδοξίας και της βίας, το πρόβλημα
εμπεριέχει τη λύση του. Οι ακραίοι (κάθε πολιτικής «απόχρωσης»),
ξεκινώντας από ασήμαντες μειοψηφίες, βασίζουν την επιρροή τους στον
ολέθριο συνδυασμό ανοχής και φόβου που επιδεικνύουν οι υπόλοιποι,
οι οποίοι συνήθως είναι διχασμένοι και ανίκανοι να κατανοήσουν ότι
απειλείται η ύπαρξή τους. Ο φαύλος κύκλος βασίζεται στον φόβο που
προκαλούν οι λίγοι και εντείνει τον διχασμό των πολλών ώστε η
οργανωμένη μειοψηφία να χαίρει ασυλίας από τους νόμους και να
καθορίζει τις εξελίξεις. Η λύση: να ενωθούν όλες οι άλλες δυνάμεις
και να αντιστρέψουν τους όρους του παιχνιδιού – ενωμένοι και
άφοβοι, να χρησιμοποιήσουν τον νόμο για να πατάξουν όσους θέλουν να
επιβληθούν διά της βίας και της μισαλλοδοξίας. Οποιος άλλος δρόμος
είναι καταδικασμένος σε αποτυχία.

Στην κοινωνία και την οικονομία είναι πολλά τα προβλήματα. Στη βάση
τους βρίσκεται η αίσθηση ότι απουσιάζουν η ισότητα των πολιτών και
η δικαιοσύνη. Αυτό συμβαίνει επειδή οι πολίτες πιστεύουν ότι οι
νόμοι δεν ισχύουν για όλους, ότι δεν εφαρμόζονται αυστηρώς σε κάθε
περίπτωση, είτε από αδυναμία των κρατικών λειτουργών είτε από
σκοπιμότητα. Η δυσκολία, λοιπόν, να δεχθούμε την αντικειμενικότητα
-το δίκαιο- του νόμου οδηγεί σε γενικευμένη ανοχή για την ανομία.
Σε αυτή την περίπτωση, και αυτός που ξέρει ότι έχει άδικο
αισθάνεται αδικημένος όταν τιμωρείται επειδή ξέρει ότι άλλοι
βρίσκονται στο απυρόβλητο. Αυτό ισχύει για κάθε μορφή
παραβατικότητας – από εγκλήματα βίας έως τη φοροδιαφυγή. Η λύση
είναι η απαρέγκλιτη επιβολή των νόμων, ώστε να τιμωρείται η
παράβαση και να ενθαρρύνεται η τήρησή τους από τους πολλούς.

Οταν έχουμε να κάνουμε με Μέδουσα, ο μόνος τρόπος να νικήσουμε
είναι, σαν τον Περσέα, να στρέψουμε τη φονική δύναμή της εναντίον
της ίδιας.