ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

Οικονομία και τεχνική στην αρχαία Ελλάδα

Κύριε διευθυντά
Με τον τρόπο που διδάσκεται και μας παραδίδεται η αρχαιότητα, δεν συνήθισε η σκέψη μας να αναζητεί και την οικονομική πλευρά των γεγονότων, πέρα από τις γνωστές απλουστεύσεις, ότι λ.χ. ο Τρωικός Πόλεμος είχε οικονομικά κίνητρα ή ότι η αθηναϊκή δημοκρατία βασιζόταν στη δουλοκτησία.

Ο καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας και Στατιστικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Ανδρέας Ανδρεάδης υπήρξε ένας από εκείνους που είδαν τον αρχαίο ελληνικό κόσμο όχι μόνο απ’ την οπτική γωνία της τέχνης και της φιλοσοφίας, των γραμμάτων ή των πολιτικών θεσμών αλλά και της οικονομίας. Το κλασικό του έργο «Η ιστορία της ελληνικής δημοσίας οικονομίας από των ηρωικών χρόνων μέχρι της συστάσεως του ελληνικού βασιλείου» επιτρέπει μια άλλη προσέγγιση της αρχαιότητας – εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ενας καθηγητής, επίσης, του Πολυτεχνείου αυτός, ο Αθανάσιος Ρουσόπουλος, βουλευτής των Φιλελευθέρων του Σοφοκλή Βενιζέλου και υπουργός Δημοσίων Εργων, είχε την αίσθηση των οικονομικών μεγεθών και της δημοσιονομικής λειτουργίας στην αρχαία Ελλάδα και την μετέφερε στις σύγχρονες πολιτικές εφαρμογές. Το γνωστό σύνθημά του «Κατασκευάζειν και χαίρειν», ως θεωρία κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής, αντλούσε παραδείγματα από την εποχή του Περικλή. Τα αθάνατα έργα της Ακρόπολης είχαν γίνει στο πλαίσιο προγράμματος που έδινε δουλειές και αιματοδοτούσε ολόκληρη την οικονομία.

Αν ρίξουμε μια ματιά ακόμη και στους αρχαίους μύθους, θα δούμε πως έχουν πληροφορίες οικονομικού ενδιαφέροντος. Τι ήταν, για παράδειγμα, η κόπρος του Αυγεία; Ξέρουμε όλα τα γνωστά, για τον άθλο του Ηρακλή, μας διαφεύγει όμως η οικονομική διάσταση: Στους απέραντους στάβλους του «επί τριάκοντα έτη ετρέφοντο τρισχίλιαι βόες». Αρα στην περιοχή της Ηλιδος λειτουργούσε μια μεγάλη, με σημερινά μέτρα, κτηνοτροφική – βοοτροφική μονάδα, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα να εκτιμήσουμε την οικονομική βάση του αρχαίου ελληνικού βίου. Ετσι μπορούμε να τον καταλάβουμε καλύτερα. Βοηθάει και η «επινόηση» του Ηρακλή να στρέψει το ρεύμα των δύο γειτονικών ποταμών για να περάσει το νερό και να παρασύρει/καθαρίσει σε μια μέρα όλη την κόπρο. Ο μύθος μάς δίνει ένα ακόμη δείγμα της αρχαίας τεχνογνωσίας και μας προσφέρει ένα κριτήριο ευρύτερου φάσματος για τη θαυμαστή ελληνική αρχαιότητα: Ο Ηρακλής όχι μαινόμενος, αλλά τεχνολογικά προσαρμοζόμενος, ιδού μια ενδιαφέρουσα οπτική για τις έδρες της σχολικής διδασκαλίας.