Αποψη: Δώστε τρεις ψήφους στον λαό

Αποψη: Δώστε τρεις ψήφους στον λαό

4' 25" χρόνος ανάγνωσης
Ακούστε το άρθρο

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε αναβρασμό, οι πολίτες είναι δυσαρεστημένοι και ο καθένας αναλύει τη δική του θεωρία: Για μερικούς φταίει το Μνημόνιο, για άλλους τα δύο άκρα, για κάποιους η έλλειψη Κεντροαριστεράς – υπάρχουν ακόμα και κάποιοι που πιστεύουν στις διεθνείς συνωμοσίες.

Το πρόβλημα δεν είναι οι διαφορετικές απόψεις ή το πόσο ακραίες ακούγονται. Το πρόβλημα είναι η διστακτικότητα εστίασης σε συγκεκριμένα προβλήματα και σύνθεσης από τα πολιτικά κόμματα. Και το ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η κατάσταση έχει μεταβληθεί σε σημείο ισορροπίας, όπου τα κόμματα απαγγέλλουν μονολόγους και οι υποστηρικτές τους τα επικροτούν. Ενα μόνο πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πόσον καιρό πήρε η υιοθέτηση μιας κοινής στάσης απέναντι στις θεσμικές απειλές της Χρυσής Αυγής, ακόμα και μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Αντί για μια κοινή πολιτική, αναλώνονταν σε συγκρούσεις περί θεωρίας των δύο άκρων.

Πώς μπορεί να αλλάξει η κατάσταση; Δι’ ενός κομβικού θεσμού μιας δημοκρατίας, του εκλογικού συστήματος.

Για τον εκλογικό νόμο υπάρχουν διάφορα αιτήματα, που μπορεί να βοηθήσουν την κατάσταση ή όχι, όμως δεν φαίνεται να μπορούν να υιοθετηθούν (απλή αναλογική, διαίρεση της Β΄ Αθηνών κ.λπ.). Ολα αυτά τα θεσμικά μέσα παραπετούν τον λαό στο περιθώριο, ενώ αυτός θα έπρεπε να είναι ο πρώτος στόχος. Να φτιάξουμε ένα εκλογικό σύστημα που επιβάλλει τον πολιτικό διάλογο. Αυτό είναι το ζητούμενο.

Επ’ αυτού θ’ ανατρέξουμε στα ευρήματα της πολιτικής επιστήμης. Για παράδειγμα, ο Duverger μας δίδαξε ότι το πλειοψηφικό σύστημα δημιουργεί δικομματισμό, ενώ η αναλογική πολυκομματισμό. Ετσι χτίσαμε το δικό μας σύστημα που με το δώρο των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα δημιουργεί έναν ιδιότυπο δικομματισμό, με πολλά μικρότερα κόμματα.

Ενα άλλο εύρημα προέρχεται από τον Gary Cox, που ασχολείται με το ερώτημα αν το εκλογικό σύστημα δημιουργεί κεντρομόλες (συνεργασία) ή φυγόκεντρες (πόλωση) δυνάμεις. Εκείνο που έχει βρει είναι ότι σε αναλογικά συστήματα, όταν ο πολιτικός ανταγωνισμός έχει μόνο μια διάσταση (δεξιά – αριστερά), τότε σε περίπτωση που ο αριθμός των κομμάτων είναι τουλάχιστον διπλάσιος από τον αριθμό ψήφων του εκλογέα, τα κόμματα διασπείρονται ιδεολογικά κατά μήκος ολόκληρου του πολιτικού άξονα. Εμπειρικές αναλύσεις, όπως του Sartori, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι χώρες με περισσότερα από 6 κόμματα έχουν πολωμένο (polarized) πλουραλισμό, ενώ χώρες με 5 ή λιγότερα κόμματα έχουν ήπιο (moderate) πλουραλισμό. Αρα θεωρητικές και εμπειρικές αναλύσεις συγκλίνουν επί του θέματος.

Ο Cox μας δείχνει τον δρόμο μετάβασηs από ένα πολωτικό εκλογικό σύστημα σε ένα κεντρομόλο. Αφού η Ελλάδα έχει 6 κόμματα, αυξάνοντας τον αριθμό ψήφων του κάθε πολίτη από 1 σε 3 (ή παραπάνω) μετατρέπουμε το εκλογικό σύστημα σε κεντρομόλο.

Θα προσπαθήσω να εξηγήσω αυτή τη διαπίστωση. Αν ο κάθε πολίτης έχει στη διάθεσή του τρεις ψήφους, αν δηλαδή μπορεί να ρίξει στην κάλπη ένα, δύο, ή τρία ψηφοδέλτια, τότε για να εξασκήσει αυτή τη δυνατότητα θα πρέπει να προσέχει τον λόγο περισσότερων κομμάτων. Και το πιο σημαντικό: τα κόμματα από την πλευρά τους θα ενδιαφέρονται όχι μόνο για τις ψήφους των οπαδών τους αλλά και για τους υπόλοιπους. Θ’ αρχίσουν δηλαδή έναν ουσιαστικό διάλογο – και όχι γιατί το συμβούλευσε κάποιος αυτόκλητος διανοούμενος, αλλά γιατί είναι προς το δικό τους συμφέρον. Αυτή η πρόταση μπορεί να προκαλέσει πολλές ενστάσεις. Ας τις δούμε εδώ.

Κατ’ αρχήν, τι θα γίνει αν οι ψηφοφόροι ψηφίζουν μόνο το «δικό τους» κόμμα; Μια τέτοια επιλογή, λοιπόν, είναι ενάντια στα συμφέροντά τους γιατί μειώνει το βάρος της ψήφου τους (στο 1/3). Πώς θα μετρώνται αυτές οι ψήφοι; Μπορούν να μετρηθούν είτε κατά προτεραιότητα (πρώτο, δεύτερο, τρίτο κόμμα) είτε ισοδύναμα. Τα αποτελέσματα δεν αλλάζουν πολύ. Τι θα γίνει με τους σταυρούς προτίμησης; Μπορούν να διατηρηθούν ή να καταργηθούν χωρίς αλλαγή αποτελεσμάτων. Αν διατηρηθούν, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους εκλογείς σαν ένας ακόμα λόγος για τις επιλογές τους. Ενας δεξιός ψηφοφόρος μπορεί να θαυμάζει κάποιον κεντρώο ή αριστερό βουλευτή της περιφέρειάς του και μ’ αυτό το σύστημα μπορεί να τον ψηφίσει κι αυτόν και το κόμμα του.

Αντίστοιχα, τα κόμματα θα πρέπει να διαλέγουν υποψηφίους που μπορούν να προσελκύουν ψήφους πέρα από το στενά κομματικό χώρο. Τι θα γίνει με τις 50 έδρες – δώρο του εκλογικού νόμου; Ούτε κι αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί το βασικό αίτημα εδώ, είναι η αλλαγή νοοτροπίας που το σύστημα επιφέρει σε ψηφοφόρους και κόμματα. Και οι μεγάλες εκλογικές περιφέρειες; Καλό θα ήταν να μικρύνουν, αλλά αν υπάρχουν αντιρρήσεις μπορούμε κι αυτές να τις αφήσουμε γι’ αργότερα.

Μπορεί να ρωτήσει κάποιος: Μα, υπάρχουν τέτοια συστήματα; Στην εκλογική ορολογία η ανάμειξη υποψηφίων από διαφορετικές λίστες λέγεται panachage. Και, ναι, υπάρχουν τέτοια συστήματα στην Ελβετία, το Λουξεμβούργο, την Ιρλανδία, τη Μάλτα κ.α. Και στην ιστορία μας υπάρχει (1864 – 1920) το σύστημα εκλογών υποψηφίων με σφαιρίδια σε άσπρη ή μαύρη κάλπη (εξ ου και η έκφραση «τον μαύρισα»).

Το κύριο πολιτικό αποτέλεσμα ενός τριψηφικού εκλογικού συστήματος είναι ότι θα επικεντρώσει τον πολιτικό διάλογο στα υπάρχοντα προβλήματα. Είναι σχεδιασμένο να επιφέρει τις λιγότερες αλλαγές πάνω στον ισχύοντα εκλογικό νόμο, κάνοντάς το πιο εύκολο να υιοθετηθεί άμεσα, εν αντιθέσει με τη μείωση των εδρών του «δώρου». Γι’ αυτό θα πρέπει να συζητηθεί, να το ενσωματώσουν πολιτικές δυνάμεις, και τελικά ν’ αποφασίσουμε να δώσουμε τρεις ψήφους στο λαό.

ΥΓ. Οι αναγνώστες που θέλουν να δουν πώς λειτουργεί το εκλογικό σύστημα με τρεις ψήφους μπορούν να κοιτάξουν στην ιστοσελίδα http://sitemaker.umich.edu/tsebelis/files/three-vote-electoral-system.xls και να φτιάξουν τα δικά τους σενάρια.

* Ο κ. Γιώργος Τσεμπελής είναι καθηγητής της Πολιτικής Επιστήμης, κάτοχος της έδρας Anatol Rapoport στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν (ΗΠΑ).

Λάβετε μέρος στη συζήτηση 0 Εγγραφείτε για να διαβάσετε τα σχόλια ή
βρείτε τη συνδρομή που σας ταιριάζει για να σχολιάσετε.
Για να σχολιάσετε, επιλέξτε τη συνδρομή που σας ταιριάζει. Παρακαλούμε σχολιάστε με σεβασμό προς την δημοσιογραφική ομάδα και την κοινότητα της «Κ».
Σχολιάζοντας συμφωνείτε με τους όρους χρήσης.
Εγγραφή Συνδρομή
MHT