Η επιστροφή των Ελλήνων που έφυγαν στα χρόνια της οικονομικής κρίσης δεν είναι θεαματική, ενώ η μετανάστευση συνεχίζεται. Ωστόσο, από το 2021 και μετά ο αριθμός των Ελλήνων που επιστρέφουν από το εξωτερικό αυξάνεται σταθερά, ενώ το 2023 ήταν η πρώτη χρονιά που το ισοζύγιο ήταν θετικό, δηλαδή γύρισαν περισσότεροι από όσους έφυγαν. Το 2024 τα στοιχεία είναι ακόμα καλύτερα: επέστρεψαν 20.000 περισσότεροι Eλληνες από όσους μετανάστευσαν. Περισσότεροι από τους μισούς που γύρισαν στην Ελλάδα, από το 2016-2021, είναι νέοι 20-39 ετών και οι τρεις στους πέντε έχουν ανώτατη εκπαίδευση. Σχεδόν οι μισοί επέστρεψαν από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.
Το 47% όσων επιστρέφουν εργάζονται σε θέσεις εργασίας υψηλών απαιτήσεων και το 45% δουλεύουν στον τομέα της υγείας ή εργάζονται ως μηχανικοί και μηχανολόγοι. Το 42% εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Αξιοσημείωτος είναι ο βασικός λόγος επαναπατρισμού για όσους το αποφάσισαν. Hταν η επανένωση με την οικογένειά τους.
Ακόμα περισσότεροι θα ήθελαν να γυρίσουν αλλά οι περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές, ο μισθός και η έλλειψη αξιοκρατίας απομακρύνουν το ενδεχόμενο. Eνα στοιχείο επίσης από την ίδια έκθεση είναι ίσως καθοριστικό. Η Ελλάδα συνδυάζει υψηλή συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με σχετικά αδύναμα αποτελέσματα στην αγορά εργασίας των αποφοίτων, με αποτέλεσμα υψηλά ποσοστά ανεργίας νέων πτυχιούχων (13% έναντι 5% στον ΟΟΣΑ) και έντονο φαινόμενο υπερεκπαίδευσης (37% έναντι 22% στην Ε.Ε.-27).
17.000 κάτοχοι διδακτορικού στο εξωτερικό
Eνα ακόμα σημαντικό στοιχείο που επιτρέπει διπλή ανάγνωση: Περισσότεροι από 17.000 κάτοχοι διδακτορικού ελληνικής προέλευσης διαμένουν στο εξωτερικό, με ισχυρή συγκέντρωση στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία και τη Γαλλία. Η σημαντική ερευνητική ελληνική κοινότητα στο εξωτερικό αντικατοπτρίζει ταυτόχρονα τις λιγότερες ευκαιρίες στην Ελλάδα
Αυτή τη στιγμή πάνω από 800.000 άτομα που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα το 2021-2022 διέμεναν σε χώρες του ΟΟΣΑ.
Σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ και του Ελληνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης που δημοσιεύτηκε χθες με θέμα «Το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό – Η επιστροφή», η Ελλάδα συνεχίζει να εμφανίζει σχετικά υψηλό ποσοστό μετανάστευσης (περίπου 7%), σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, πάνω από μεγάλες οικονομίες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Γαλλία.
Οι Ελληνες του εξωτερικού κατοικούν σε ποσοστό 93% σε 12 κυρίως χώρες, με βασικότερες τη Γερμανία, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά, και τα τελευταία χρόνια σε προορισμούς στην Ευρώπη όπως η Ολλανδία και η Ελβετία.
Υπερατλαντική μετανάστευση
Η μετανάστευση από την Ελλάδα προς χώρες του ΟΟΣΑ έχει σημαντικές μεταβολές την τελευταία 25ετία, κάτι που αντανακλά τις κρίσεις για τη χώρα αλλά και τον κόσμο. Το 2005-2010 περίπου 14.000-15.000 Eλληνες έφευγαν από τη χώρα ετησίως. Το 2012- 2019 η μετανάστευση κορυφώθηκε. Ετησίως έφευγαν από τη χώρα 46.000–56.000. Oμως από το 2020 η μετανάστευση προς το εξωτερικό παρουσιάζει σταδιακή μείωση, με τις εκροές Ελλήνων πολιτών να επιστρέφουν κοντά στα προ κρίσης επίπεδα και να ανέρχονται περίπου σε 32.000 αναχωρήσεις το 2021.
Η υπερατλαντική μετανάστευση προς παραδοσιακές χώρες προορισμού όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς και η Αυστραλία παραμένει σταθερή, ωστόσο μεγαλύτερη σημασία έχουν αποκτήσει οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι Ελληνες μετανάστες απασχολούνται πλέον κυρίως σε επαγγέλματα μεσαίας και υψηλής εξειδίκευσης, συχνά ανάλογα με τα προσόντα τους. Περίπου 8.000 Ελληνες γιατροί εργάζονται εκτός Ελλάδας, και παράλληλα η Ελλάδα έχει 4.000 γιατρούς που έχουν μετεκπαιδευτεί στο εξωτερικό.
