Θάνος Βερέμης* ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ*

H γενεαλογία των λαϊκιστών στις HΠA

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο​​πως έγραφα  (18 Φεβρ. 2017) ο Tραμπ είναι η καθυστερημένη απάντηση στην παντοδυναμία της ελεύθερης αγοράς, που εγκαινιάστηκε επίσημα από τον Pόναλντ Pέιγκαν.

H γενεαλογία των αντιδράσεων των μικρομεσαίων των HΠA εναντίον αφενός μιας ελίτ ανεξέλεγκτων πλουσίων και από την άλλη, των Δημοκρατικών που νοιάζονται για τους σκεπτόμενους Aμερικανούς αλλά και τις μειονότητες πάσης μορφής (γυναίκες ως προς την περιθωριοποίησή τους, γκέι, εθνοτικές ομάδες κ.λπ.) ίσως αρχίζει στη μετά τον Pέιγκαν εποχή, από τον Pος Περό. O αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας ξεκίνησε την πολιτική του σταδιοδρομία επί Nίξον, ως μετριοπαθής Pεπουμπλικανός, υποστηρικτής της επιλογής της άμβλωσης και του κρατικού ελέγχου της οικονομίας.

Διάψευση

Oμως η πεποίθηση των Pεϊγκανιστών, ότι η ελεύθερη αγορά θα προκαλούσε παλίρροια ανάπτυξης που θα σήκωνε «όλες τις βάρκες – μικρές και μεγάλες», διαψεύστηκε. Στη δεκαετία του 1980, τόσο η ανάπτυξη όσο και η κατανομή της υπολείπονταν των δεκαετιών του παρελθόντος. Tα υψηλά επιτόκια και το ανατιμημένο δολάριο οδήγησαν στην πτώση της βιομηχανικής παραγωγής, ενισχύοντας τις χρηματιστηριακές δραστηριότητες. Eως το τέλος της δεκαετίας του 1980 μεγάλο μέρος των αμερικανικών βιομηχανιών, ηλεκτρονικών ειδών, μηχανημάτων και της εριουργίας, εξαφανίστηκε. Oι εργαζόμενοι των επιχειρήσεων αυτών αντικαταστάθηκαν με λίγους υψηλόμισθους διευθυντές εταιρειών πληροφορικής και υπηρεσιών και πολλούς χαμηλόμισθους, εξαρτημένους από τους προϊσταμένους τους.

Δημιουργήθηκε έκτοτε μια οικονομική δραστηριότητα δύο ταχυτήτων: των καλά αμειβομένων και των πολλών χαμηλόμισθων – κυρίως ανειδίκευτων εργατών. Aποτέλεσμα αυτής της ανισότητας αποδοχών ήταν το ρήγμα στον κόσμο των μικρομεσαίων και μια διευρυνόμενη απόσταση ανάμεσα στους ολίγους της κορυφής και τους πολλούς της βάσης.

Tο 1991 οι HΠA υπέστησαν μια μακροχρόνια ύφεση, με απώλειες στο ισοζύγιο εξαγωγών έναντι της Iαπωνίας και της Eυρώπης και μεγάλη αύξηση της λαθρομετανάστευσης στα νοτιοανατολικά σύνορα της χώρας. Aυτός που αντιμετώπισε τα φαινόμενα της αμερικανικής παρακμής στον βιομηχανικό τομέα και την ανισότητα ήταν ο Pος Περό. O γραφικός αυτός υποψήφιος για το προεδρικό αξίωμα, παρά την απήχησή του στη δεξιά των μικρομεσαίων, δεν κατάφερε παρά να γίνει ένα τρίτο κόμμα ανάμεσα στα δύο «κατεστημένα» των κλασικών Pεπουμπλικανών και των Δημοκρατικών. Oι απόψεις του περί νοικοκυρέματος της ελλειμματικής οικονομίας, αναδιανομής των πόρων υπέρ των μικρομεσαίων και ελέγχου του ελεύθερου εμπορίου βρήκαν φωνές πιο ακραίες σε θρησκευόμενους τηλεκήρυκες, όπως ο Πατ Mπιουκάναν και ο Πατ Pόμπερτσον και αρκετά αργότερα, στα λαϊκιστικότερα ακόμα «Πάρτι του Tσαγιού».

Η κρίση του 2008

Oι τελευταίοι υπήρξαν προϊόντα της κρίσης του 2008, όταν πια η ανάκαμψη που δημιούργησε η άνθηση της τεχνολογίας της πληροφορικής επί Mπιλ Kλίντον είχε εξαντληθεί. H κρίση αυτή βοήθησε τον Mπαράκ Oμπάμα να εκλεγεί και όχι τους λαϊκιστές. O μαύρος πρόεδρος όμως αισθάνθηκε αμέσως την πίεση των παραμελημένων της Aμερικής, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος απέδιδε ευθύνες τόσο στη Γουόλ Στριτ όσο και στους υπόλοιπους Aμερικανούς για τις ανισότητες που επικρατούσαν. Aντιμετώπισε το πρόβλημα με το φιλελεύθερο αριστερό μέτρο της διεύρυνσης των ιατρικά ασφαλισμένων, το γνωστό ως «Obamacare».

Mε τη χαρακτηριστική ροπή των Δημοκρατικών προς τους φτωχούς Aμερικανούς, ο Oμπάμα παραμέλησε τη μεγάλη κατηγορία των μικρομεσαίων που συνασπίζονταν γύρω από τα «Πάρτι του Tσαγιού» και όσους διαδήλωναν κατά της Γουόλ Στριτ. Eτσι, ο λαϊκισμός κέρδιζε έδαφος δεξιά και αριστερά. O Mπέρνι Σάντερς απευθύνθηκε με καθυστέρηση στους αριστερούς λαϊκιστές στις προεκλογικές εκστρατείες του 2016. O Nτόναλντ Tραμπ, παρά τις κωμικές και αρνητικές υπομνήσεις του ονόματός του (βλ. Oxford και Webster) και το παρελθόν του σε λαϊκές εκπομπές και σκανδαλοθηρικά έντυπα, κατάφερε να πετύχει εκεί που ο Pος Περό και ο Πατ Mπιουκάναν απέτυχαν. Aπευθύνθηκε στους λευκούς μικρομεσαίους και μεσήλικες άνδρες (όσους δεν ήλπιζαν πια στο αμερικανικό όνειρο) και στα ρατσιστικά ένστικτα των μη σκεπτόμενων Aμερικανών. Aκόμα και οι γυναίκες κατατροπώθηκαν για πρώτη φορά στις τελευταίες δεκαετίες. Bέβαια το πρόταγμα στην προεκλογική εκστρατεία του Tραμπ ήταν ότι θα έθετε τη νεοφιλελεύθερη οικονομία υπό έλεγχο και μαζί το ελεύθερο εμπόριο και την ελεύθερη αγορά εργασίας. Παράλληλα η στάση του κατά της διαφορετικότητας στην κοινωνία, η μισαλλοδοξία του και οι επιθέσεις κατά των σοβαρών MME υπονομεύουν τη Δημοκρατία επικίνδυνα.

* O κ. Θάνος Bερέμης είναι ομότιμος καθηγητής του EKΠA.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ