ΒΙΒΛΙΟ

Οταν οι συγγραφείς τα... δίνουν όλα στους ήρωές τους

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΘΗΝΑΚΗΣ

Είναι φορές που οι πρωταγωνιστές των βιβλίων μιλούν περισσότερο από την ίδια τη δράση στην οποία εμπλέκονται· όπου ό,τι εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας συμβαίνει για να χτιστεί, έστω πλήρως αποδομούμενος, ένας χαρακτήρας. Στα τρία βιβλία που ακολουθούν, οι ήρωες είναι οι κυρίαρχοι. Η εξήγηση, ασφαλώς, δεν είναι ότι η ιστορία του Κάφκα είναι ημιτελής, ότι τα διηγήματα του Καπότε είναι νεανικά ή ότι ο Λαζάρεβιτς, ο «Σέρβος Τουργκένιεφ», ανήκει στον 19ο αιώνα που αποθέωσε τους ήρωες και τα «πράγματά» τους. Οι τρεις εκδόσεις είναι μικρά σεμινάρια χτισίματος χαρακτήρων, που άλλοτε αρκούνται να υπάρχουν και άλλοτε ό,τι συμβαίνει γύρω τους λειτουργεί για το ξεκαθάρισμα των ιδιαίτερων στοιχείων τους.

ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ
Το κτίσμα
μτφρ.-επίμ.: Αλεξάνδρα Ρασιδάκη
εκδ. Αγρα, σελ. 104

Ενα ζώο, που ποτέ δεν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς είναι, χαρούμενο που κατασκεύασε το κτίσμα του, λέει πλέον να το χαρεί. Οπως ο Θεός δούλεψε επί εξαήμερον και μετά, αφού εν σοφία τα πάντα εποίησεν, κάθισε να απολαύσει το δημιούργημά του. Εκεί, όμως, ξεκινάει η απόλυτα καφκική ιστορία. Γραμμένο λίγο καιρό προτού πεθάνει ο συγγραφέας του, το «Κτίσμα», με τη δαιδαλώδη, υπόγεια και υπεράνθρωπη κατασκευή που έρχεται σε πλήρη διάλογο με το ζώο, διά του πληθωρικού μονολόγου του τελευταίου, γίνεται το ρινγκ όπου παλεύει ο μέσα κόσμος με τον έξω, η εσωτερική πραγματικότητα με την εξωτερική, τα πάθη της γραφής με την πρόσληψη του αναγνώστη. Ο Κάφκα χειρουργεί τις φοβίες και τις ανασφάλειες ανθρώπων –και, ιδιαίτερα, συγγραφέων–, ενώ, την ίδια στιγμή, αποδομεί όλες τις αρχικές βεβαιότητες του ζώου για το δημιούργημά του, που, ώς το τέλος, που τελειώνει με ένα εκκρεμές «το...», τον κατασπαράσσει και του αφαιρεί όλη την προσωπικότητα. Μια σπουδαία ιστορία για το πώς μπορεί η κληρονομιά να καταπιεί και να αφανίσει τον κληροδοτούντα...

ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΠΟΤΕ
Στην αρχή του κόσμου και άλλα νεανικά διηγήματα
πρόλ.: Χίλτον Ολς
μτφρ.: Πύγουστος Κορτώ
εκδ. Πατάκη, σελ. 185

Τη χρονιά που πέθαινε ο Κάφκα, το 1924, γεννιόταν ένα μελλοντικό αστέρι, που έδυσε μερικώς εν ζωή, αλλά είχε ανατείλει άπαξ και διά παντός από τα εφηβικά και στα νεανικά του χρόνια. Τα 14 διηγήματα του Τρούμαν Καπότε, που πρόσφατα ανακαλύφθηκαν στο αρχείο του συγγραφέα στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέα Υόρκης, είναι ένας πρόλογος σε ό,τι έμελλε να μετουσιωθεί ο έφηβος από την Αλαμπάμα. Χαρακτήρες που συγκρούονται με την πραγματικότητα, περιθωριακοί, με την αθωότητα της γραφής ενός νεαρού Καπότε, που δημιουργούν το προσωπικό τους καταφύγιο από εκείνους που τους απορρίπτουν, εγκλήματα, άγριες παιδικές ζωές, θάνατοι, έρωτες και αγωνίες, όλες ειπωμένες από τις συμπεριφορές, τις κινήσεις και τις σκέψεις των ηρώων. Τα κείμενα αυτά ο ίδιος ο συγγραφέας θεωρούσε περισσότερο δημοσιογραφικά. Δεν είχε εντελώς άδικο· ο φωτισμός κάθε χαρακτήρα, τεχνική που τελειοποίησε στην ώριμη συγγραφική του φάση, διαλευκαίνει ταυτόχρονα τον τρόπο που μεγαλώνει το άτομο εντός του συνόλου, τον τρόπο που μεγαλώνει το σύνολο και τον τρόπο που μεγαλώνει ένας συγγραφέας.

ΛΑΖΑ ΛΑΖΑΡΕΒΙΤΣ
Στις όχθες του Σάβου
μτφρ.-πρόλ.: Βλάνταν Τζόρτζεβιτς
εκδ. Ενύπνιο, σελ. 104

Με έναν από τους σημαντικότερους Σέρβους συγγραφείς του 19ου αιώνα μάς συστήνονται οι εκδόσεις Ενύπνιο. Μπορεί ο ρομαντισμός –και, εντός του, η τραγικότητα– των διηγημάτων του Λάζα Λαζάρεβιτς να μαρτυρούν τον... αιώνα του, αλλά ο Σέρβος συγγραφέας, που δεν άφησε εκτεταμένο έργο πίσω του διότι θεωρούσε τη λογοτεχνία παράπλευρη ενασχόληση με την ιατρική, πηγαίνει ακόμη παραπέρα: δίνει χώρο στα αντικείμενα, επιτρέποντας ακόμη και σε εκείνα, διά της περιγραφής, να αγκαλιάσουν τους ήρωες. Ηρωες, των οποίων η ολοκληρωμένη ψυχική αποτύπωση του Λαζάρεβιτς ακολουθεί εκείνο το παλαιό, χαμένο στη μετανεωτερική φούρια της φόρμας, αρχή-μέση-τέλος, αφήνοντας τον σημερινό αναγνώστη έκπληκτο ενώπιον ενός συγγραφέα που αγάπησε τους χαρακτήρες του όπως τους ασθενείς του: με την αγάπη εκείνου που θέλει να τους σώσει από το κακό (έστω και από εκείνο που έκαναν οι ίδιοι στον εαυτό τους), ακόμη κι αν τελικά δεν τα καταφέρει.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ