ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Ταξιδιώτες στην αρχαία Κρήτη

taxidiotes-stin-archaia-kriti-2288845

«Ληστές της μνήμης, η λησμονιά και η λήθη», λέει ποιητικά ο διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης στο σχόλιό του για την έκθεση «Κρήτη: Αναδυόμενες πόλεις Απτερα – Ελεύθερνα – Κνωσός» που εγκαινιάστηκε χθες με μεγάλη επισημότητα.

Και πραγματικά αξίζει σε αυτή την έκθεση όλη η προσοχή για πολλούς λόγους. Κατ’ αρχάς επειδή καταφέρνει το σχεδόν ακατόρθωτο: Τρεις εφορείες Αρχαιοτήτων (Χανίων, Ρεθύμνου, Ηρακλείου), δύο αρχαιολογικά μουσεία (αρχαίας Ελεύθερνας και Ηρακλείου), ένα πανεπιστήμιο (Κρήτης – Κέντρο Μελέτης ΜαΕ), και Ιδρύματα (το Ιδρυμα Σύλβιας Ιωάννου, το Μουσείο Μπενάκη και η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη) συνεργάστηκαν για την υλοποίησή της. Περίπου 500 αρχαιότητες κάθε είδους από τις τρεις πρωτεύουσες της ομηρικής «Εκατόμπολης» Κρήτης βγήκαν από το νησί και ήρθαν στην Αθήνα, για να παρουσιαστούν στις έξι ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες του εκθεσιακού χώρου. Πρόκειται για ευρήματα που για πρώτη φορά βγαίνουν από τις αποθήκες των μουσείων και άλλα νεότατα, που πρόσφατα αποκαλύφθηκαν, αρχαιότητες κάθε είδους που χρονολογούνται από τα νεολιθικά (7η-6η χιλιετία π.Χ.) έως και τα βυζαντινά χρόνια (8ος αιώνας μ.Χ.). Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που χρειάζονται για να ανοίξουν οι αποθήκες των μουσείων και για να μετακινηθεί ένας τέτοιος όγκος αρχαιοτήτων, καταλαβαίνει κανείς τη σημασία και την αξία αυτής της προσπάθειας.

Το συγκεκριμένο γεγονός μάς οδηγεί στο δεύτερο σημαντικό στοιχείο της έκθεσης: Αποτελεί ένα φόρο τιμής στους αρχαιολόγους, τους παλιότερους, τους σύγχρονους και τους μελλοντικούς. Οχι όλους, αλλά σίγουρα εκείνους που είναι σε θέση να κοιτούν, να βλέπουν και διαβάζουν το παρελθόν, «όσους γυρνούν πίσω και ξανασκέφτονται», σχολιάζει ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης. Ο κόπος, η αγάπη και οι γνώσεις τους ανασυνθέτουν τις ξεχασμένες εικόνες της ιστορίας και από τα αποσπασματικά ερείπια μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια αρχαίες πόλεις, κυψέλες ανθρώπινης δημιουργίας.

Σε τρεις από αυτές τις πόλεις που σκεπάστηκαν απόλυτα από τη σκόνη του χρόνου και λησμονήθηκε ακόμη και το όνομά τους είναι αφιερωμένη η έκθεση, και επιθυμεί να τις ξαναζωντανέψει με τη δική μας βοήθεια. Θέλει οι επισκέπτες να γίνουμε οι νέοι τους «κάτοικοι».

Η Απτερα, η Ελεύθερνα και η Κνωσός παρουσιάζουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά: ιδρύθηκαν, έζησαν μια μακρά ζωή, ήκμασαν, καταστράφηκαν ή εγκαταλείφθηκαν. Τις ενώνει λοιπόν η μοίρα τους, και έτσι η έκθεση τις αντιμετωπίζει υπό το ίδιο πρίσμα. Τα εκθέματα φανερώνουν την ιδιωτική και τη δημόσια ζωή τους, όλα κομμάτια της διαχρονίας τους. Ο τρόπος της παρουσίασης των ευρημάτων μέσα στις προθήκες ακολουθεί τη σειρά με την οποία βρέθηκαν στην ανασκαφή: χαμηλά τοποθετούνται τα παλαιότερα και ανεβαίνοντας τα πιο πρόσφατα. Κάποια από τα αντικείμενα φέρουν ακόμη λίγο από το χώμα που μέχρι πρόσφατα τα σκέπαζε. Ετσι ώστε αυτό το ταξίδι στο παρελθόν γίνεται ακόμη πιο ζωντανό.

​​Εως 30/4/19. Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφύτου Δούκα 4.