ΑΠΟΨΕΙΣ

Μια άλλη ματιά στα 200 χρόνια

Ο​​λα κυλούσαν ήρεμα,  σεμνά και την ίδια στιγμή συγκρατημένα πανηγυρικά στη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε πριν από λίγες ημέρες στην Εθνική Λυρική Σκηνή, από τον πρόεδρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος Ανδρέα Δρακόπουλο και τον καλλιτεχνικό διευθυντή της ΕΛΣ Γιώργο Κουμεντάκη. Σκοπός της συνέντευξης, να ανακοινωθεί η νέα μεγάλη δωρεά ύψους 20.000.000 ευρώ του ιδρύματος προς τη Λυρική, με βάθος τετραετίας για να ενισχυθεί η «καλλιτεχνική εξωστρέφεια», η παρουσία της ΕΛΣ στο εξωτερικό.

Η δωρεά αυτή είναι καθοριστική για το μέλλον ενός οργανισμού που φρόντισε, αρχής γενομένης με τον Στέφανο Λαζαρίδη και τώρα με τον Γιώργο Κουμεντάκη, να συνδεθεί με τα μεγάλα λυρικά θέατρα του κόσμου και σημαντικούς καλλιτέχνες, προωθώντας τις συνέργειες μέσα από ένα απαιτητικό και όχι αναμενόμενο ρεπερτόριο (όπως οι όπερες του Γιάνατσεκ). Τα «κέρδη» είναι πλέον ορατά: διευρυμένο κοινό, με πολλούς ξένους επισκέπτες-θεατές, που ταξιδεύουν ειδικά για να παρακολουθήσουν μια παράσταση στην ΕΛΣ, στις εντυπωσιακές, διεθνών προδιαγραφών, εγκαταστάσεις του ΚΠΙΣΝ.

Ομως το θέμα μας δεν είναι ούτε η ζείδωρη δωρεά ούτε ο έπαινος για την ανοικτή, με οργάνωση και σχεδιασμό, πλεύση της Λυρικής. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ο καλλιτεχνικός διευθυντής αναφέρθηκε στον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση: «Προγραμματίζουμε για το 2021 νέες παραγωγές όπερας και μπαλέτου, αναθέσεις νέων έργων, συμπράξεις με διακεκριμένους Ελληνες και ξένους καλλιτέχνες», είπε. «Κεντρικός στόχος του αφιερώματος είναι να αναγνωστεί η Ελληνική Επανάσταση όχι ως ένα τοπικό αλλά διεθνούς εμβέλειας ιστορικό γεγονός και να καταδειχθεί η σύνδεση με τις κορυφαίες επαναστάσεις που οδήγησαν στη δημιουργία των μεγάλων ανεξάρτητων κρατών-εθνών του σύγχρονου κόσμου, όπως για παράδειγμα η Γαλλική και η Αμερικανική Επανάσταση». Προσέθεσε δε ότι θα ζητήσει από μια ομάδα Τούρκων καλλιτεχνών, με επικεφαλής έναν Τούρκο συνθέτη και έναν εικαστικό, να εξιστορήσουν το δικό τους εθνικό αφήγημα. Τη στιγμή της απελευθέρωσης της Ελλάδος, η Οθωμανική Αυτοκρατορία ζούσε τη δική της κατάρρευση και συντριβή. Πώς βλέπουν αυτήν την ιστορική στιγμή, από την πλευρά τους, οι Τούρκοι δημιουργοί;

Να, λοιπόν, που ένας δημόσιος οργανισμός τολμά να εφαρμόσει πολιτική την οποία έως τώρα κυρίως ιδιώτες επιχειρούσαν (ας αναλογιστούμε μόνο την εξαιρετική σειρά ντοκιμαντέρ «1821» του ΣΚΑΪ πριν από οκτώ χρόνια, την οργή των θερμόαιμων και εμπαθών «ιδιοκτητών» της μιας και μόνης ιστορικής αλήθειας).

Θα αναμετρηθούμε το 2021 όχι μόνο με λάβαρα και παιάνες αλλά και με ιστορικές διαδρομές δύσβατες και ακανθώδεις. Είναι και θα είναι μεγάλη η προσφορά όσων διευρύνουν τον διάλογο, όσων μιλήσουν πέρα και έξω από στερεότυπα, όσων αξιοποιήσουν την επέτειο όχι για να κολακέψουν ένα εσωτερικό ακροατήριο (που περιμένει πώς και πώς να τραφεί από εδραιωμένα ζωτικά ψεύδη, αναμεμειγμένα και με αλήθειες, εκατονταετιών) αλλά για να συμβάλουν σε ζυμώσεις αναγκαίες όχι μόνο για το ιστορικό αλλά και για το εθνικό μέλλον μας.

Το βήμα αυτό, ανάμεσα στα πολλά που έχει σχεδιάσει η ΕΛΣ για τον εορτασμό των 200 χρόνων, έχει μεγάλη συμβολική σημασία. Θα μπορούσε ήσυχα – ήσυχα και χωρίς μπελάδες να συμπλεύσει με την ευκολία της αποθέωσης. Ομως όχι. Θα δώσει τον λόγο και στους «απέναντι», να μετασχηματίσουν σε τέχνη το δικό τους αφήγημα. Η καλλιτεχνική αξία του πονήματος θα κριθεί μέσα σε εκείνη την χρονιά, που, αναπόφευκτα, θα αναβιώσουν πάθη, ενδιαφέρουσες συζητήσεις και (πολλά) τετριμμένα και πληκτικά. Οι αγκυλώσεις και οι πολώσεις θα έχουν, αναμφίβολα, την τιμητική τους. Ενας δημόσιος (έχει σημασία) πολιτιστικός οργανισμός προτείνει μια πραγματικά κοινωφελή προσέγγιση της επετείου. Καθόλου διχαστική, ρίχνοντας γέφυρα με την άλλη όχθη, καλλιεργώντας τα καλλιτεχνικά ανακλαστικά μέσα σε ένα περιβάλλον ιστορικής πολυπλοκότητας και πλουραλισμού. «Εξωστρέφεια» δεν μπορεί να υπάρξει με κλειστά αυτιά και μάτια. Με παραμορφωτικούς καθρέφτες και φανατισμούς, απ’ όπου κι αν προέρχονται. Η παράμετρος που προτείνει η ΕΛΣ έχει με το μέρος της το δύσκολο επόμενο βήμα της αμφιβολίας και της συμφιλίωσης και απέναντί της αυτό που θα θέλαμε να αφήσουμε πίσω μας.