ΑΠΟΨΕΙΣ

Η Ε.Ε., οι εθνικισμοί και ο παράγων Τραμπ

Στους Δελφούς, ο πολιτικός αναλυτής Ρόμπερτ Κάπλαν ανέλυσε τις παγκόσμιες εξελίξεις σαν μια σύγχρονη Πυθία. Παρουσίασε τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής, την άνοδο της Κίνας, τις φιλοδοξίες της Ρωσίας, κυρίως όμως τις αλλαγές στις ΗΠΑ και τι αυτό σημαίνει για την Ευρώπη, όπου –όπως είπε– την κατεύθυνση θα δώσει η Γερμανία ως «η μεγάλη, κεντρική δύναμη στην καρδιά της Ευρώπης, που βλέπει και δυτικά και ανατολικά». Θα συνεχίσει όμως να είναι φιλελεύθερη;

Δεν είναι ο μόνος που ανησυχεί. Στο νέο τεύχος του περιοδικού Foreign Affairs, ένας άλλος σημαντικός αναλυτής, ο Ρόμπερτ Κέιγκαν, περιγράφει με μελανά χρώματα πού πιστεύει ότι οδηγεί τη Γερμανία η πολιτική του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ: πίσω στο παρελθόν. Οπως γράφει, «πολλοί επικρίνουν τον σκοτεινό δρόμο που έχουν πάρει η Ευρώπη και η διατλαντική σχέση, αλλά δεν υπάρχει πολλή συζήτηση για το πού οδηγεί αυτός ο δρόμος. Η αποτυχία του ευρωπαϊκού σχεδίου, αν συμβεί, θα μπορούσε να είναι ένας εφιάλτης, και όχι μόνον για την Ευρώπη. Θα φέρει πίσω, μεταξύ άλλων, αυτό που ήταν γνωστό ως το γερμανικό ζήτημα». Σύμφωνα με τον κ. Κέιγκαν, η παγκόσμια τάξη, που έκανε δυνατή τη σημερινή Γερμανία, δέχεται επίθεση, μεταξύ άλλων και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οπως εξηγεί, «η δημοκρατική και φιλειρηνική Γερμανία, που όλοι γνωρίζουν και αγαπούν σήμερα, δημιουργήθηκε μέσα από τις ιδιαίτερες συνθήκες της αμερικανοκρατούμενης φιλελεύθερης, διεθνούς τάξης που επικράτησε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εγγύηση ασφάλειας των ΗΠΑ, το διεθνές καθεστώς του ελεύθερου εμπορίου, το δημοκρατικό κύμα, η υποταγή του εθνικισμού, έχουν όλα μαζί κρατήσει το γερμανικό ζήτημα βαθιά θαμμένο στο χώμα. Αλλά τίποτε από όλα αυτά δεν είναι αναπόφευκτο, ούτε είναι απαραίτητα μόνιμο».

Σήμερα, υποστηρίζει ο κ. Κέιγκαν, το καθένα από αυτά τα τέσσερα στοιχεία της μεταπολεμικής τάξης που συγκράτησαν το γερμανικό ζήτημα είναι στον αέρα: «Ο εθνικισμός είναι σε άνοδο στην Ευρώπη. Η δημοκρατία υποχωρεί σε κάποια μέρη της ηπείρου και είναι υπό πίεση παντού, και οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας έχουν τεθεί σε αμφιβολία από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο». Οπως αναρωτιέται ρητορικά, με δεδομένη την Ιστορία της Ευρώπης, και της Γερμανίας, δεν θα μπορούσαν αυτές οι αλλαγές στις συνθήκες να αλλάξουν και τη συμπεριφορά των Γερμανών; Και, σύμφωνα με τον ίδιο, οι συνθήκες έχουν αλλάξει: «Αν κάποιος έφτιαχνε μια συνταγή για να οδηγήσει την Ευρώπη και τη Γερμανία πίσω σε κάποια εκδοχή του παρελθόντος τους, δύσκολα θα μπορούσε να το κάνει καλύτερα από αυτό που κάνει τώρα ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ανοικτά εχθρική έναντι της Ε.Ε., η διακυβέρνηση Τραμπ ενθαρρύνει την επανεθνικοποίηση της Ευρώπης. Στην ευρωπαϊκή μάχη μεταξύ φιλελεύθερων και αντιφιλελεύθερων, διεθνιστών και εθνικιστών, ο Τραμπ έχει γείρει τη ζυγαριά υπέρ των δεύτερων». Η Ουάσιγκτον υποδέχεται αυτή την εβδομάδα τους υπουργούς Εξωτερικών του ΝΑΤΟ σε μια εορταστική σύνοδο για τα 70 χρόνια της Συμμαχίας. Η επέτειος όμως δεν μπορεί να κρύψει την ανησυχία για την επόμενη μέρα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο επόμενος Ευρωπαίος προσκεκλημένος του κ. Τραμπ στον Λευκό Οίκο θα είναι ο αντιφιλελεύθερος ηγέτης της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν. Οπως το θέτει ο κ. Κέιγκαν, «σκεφτείτε την Ευρώπη ως μια βόμβα που δεν έχει σκάσει, με τα εκρηκτικά της ζωντανά και τον πυροκροτητή άθικτο. Και τον Τραμπ ως ένα παιδί με ένα σφυρί, να τη χτυπά κεφάτα και απερίσκεπτα».