ΑΠΟΨΕΙΣ

Το εκκρεμές της μεσαίας τάξης

Αυτό που καταλαβαίνουμε όταν μιλάμε για τη μεσαία τάξη ανήκει μάλλον στον προηγούμενο αιώνα. Και ήταν ίσως μια αναλαμπή της Ιστορίας, ένα προϊόν της ακμής του καπιταλισμού από το 1850 έως το 1990. Πιθανώς αυτή να είναι μια αποδεκτή τομή, αλλά τα όρια μετακινούνται και οι εκτιμήσεις διαφόρων αναλυτών μπορούν να ποικίλλουν. Αυτό, πάντως, για το οποίο υπάρχει ενδεχομένως συναίνεση είναι ότι ο μικρομεσαίος αστικός πολιτισμός είναι η αντανάκλαση ενός ιστορικού φαινομένου. Του παρελθόντος. Φαινόμενα των ημερών, όπως η έρευνα που δείχνει ότι οι Ελληνες είναι από τους πλέον εύπιστους και ευάλωτους στις ψευδείς ειδήσεις ή η εμμονή της αξιωματικής αντιπολίτευσης να πολεμά τα κριτήρια εισόδου στα ΑΕΙ, μας υπενθυμίζουν ότι οι όποιες αξίες του πρώην μεσοαστικού πολιτισμού έχουν προ πολλού, και όχι μόνο στην Ελλάδα, καμφθεί. Και δεν έχουν μόνο υποχωρήσει στην κλίμακα εκτίμησης και προσδοκίας, αλλά έχουν περάσει στην περιοχή της λοιδορίας μέσω της σταθερής υπονόμευσής τους.

Η αλλαγή στο κοινωνικό υπόδειγμα εντοπίζεται κυρίως στην αμφισβήτηση της γνώσης. Η γνώση υπήρξε η σταθερή πηγή αιμοδοσίας του ελληνικού ονείρου, που οδήγησε γενιές και γενιές παιδιών από το περιβάλλον του χωριού στη διάρκεια του 19ου και του 20ού αιώνα στην απόκτηση πανεπιστημιακής ή και τεχνικής μόρφωσης μέσα από σκληρή δουλειά, αυταπάρνηση και αφοσίωση σε στόχους. Αυτό το μοντέλο λειτούργησε δυναμικά στη μακρά και επιτυχή πορεία εξαστισμού της ελληνικής κοινωνίας. Στηρίχθηκε στις αξίες της προόδου όπως τις εννοούσαν οι προηγούμενες γενιές και όπως τις ενστερνίστηκε σε μεγάλο βαθμό ο κόσμος του περασμένου αιώνα.

Η έννοια της προόδου δέχεται την κοινωνία ως θερμοκοιτίδα του ατόμου. Το άτομο εξελίσσεται σε σχέση με την κοινωνία, αναπτύσσεται και επιστρέφει ως αντίδωρα τους καρπούς της εργασίας. Το κοινωνικό κλίμα του 21ου αιώνα αποδέχεται την αντίστροφη πορεία ως πρωτεύουσα. Το ναρκισσιστικό άτομο ακκίζεται στα κοινωνικά δίκτυα και εκπαιδεύεται στην αποδοχή της άποψης ότι η κοινωνία τού χρωστάει. Οι διαψεύσεις γεννούν νευρώσεις. Η νέα «μικρομεσαία» τάξη συγκολλάται από κοινές πεποιθήσεις περί αυτονόητης κοινωνικής κινητικότητας, εύκολης προβολής, άκοπου πλουτισμού και απαξίωσης της αυθεντίας. Αυτός ο νέος ανθρωπότυπος, που ακολουθεί τις ιαχές του Διαδικτύου και τις περσόνες που του θυμίζουν τον εαυτό του, θα κάνει ολοένα και περισσότερο θόρυβο. Ο 21ος αιώνας κατεδαφίζει σταδιακά τις παλιές ιεραρχήσεις.