Ο ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ

Η πίστη και η επιμέλεια του εαυτού
ΒΙΒΛΙΟ

Οι περιπέτειες της θρησκευτικής πίστης ακολούθησαν την πορεία του ατόμου, κατά τα τρία στάδια του δυτικού πολιτισμού. Για πολλούς αιώνες παραμένει υποταγμένο στις διάφορες συλλογικότητες (οικογένεια, χωριό, θρησκευτική κοινότητα). Οταν ο Διαφωτισμός εισέρχεται στο προσκήνιο, το άτομο ανακαλύπτει την αχανή ενδοχώρα του (επιθυμίες, ασυνείδητο, στοχασμός). Και, εδώ και μερικές δεκαετίες, στην εποχή τις Μετανεωτερικότητας, το δυτικό άτομο καταναλώνει, ιδιωτεύει, απολαμβάνει, αντιφάσκει ανενόχλητο, συλλέγει εμπειρίες.


Το «μετέωρο βήμα» της Νέας Βιολογίας
ΒΙΒΛΙΟ

Η βασική παραδοχή της Νέας Βιολογίας (ΝΒ) είναι ότι η λειτουργία των έμβιων συστημάτων (από το κύτταρο μέχρι τον οργανισμό) και η διαταραχή της στη νόσο δεν καθορίζονται, όπως πιστευόταν για δεκαετίες, από επιμέρους στοιχεία (γονίδια, πρωτεΐνες-προϊόντα γονιδίων και μεταβολίτες) ή το άθροισμά τους, αλλά από τα υψηλής πολυπλοκότητας δίκτυα, τα οποία σχηματίζονται από τη διασύνδεση, αλληλεπίδραση και αλληλορύθμιση των επιμέρους στοιχείων, που παρεμβάλλονται ανάμεσα στο γενετικό υλικό του οργανισμού (γονότυπος) και τα εκάστοτε εμφανή χαρακτηριστικά του (φαινότυπος).

Είναι η ευγνωμοσύνη δημοκρατικό συναίσθημα;
ΒΙΒΛΙΟ

Ο Λα Ροσφουκό περιέγραφε τρεις συμπεριφορές που εκδηλώνονται απέναντι στην αγαθοεργία. Κάποιοι είναι ευγνώμονες, παρατηρεί ο Γάλλος στοχαστής του 17ου αιώνα, κάποιοι άλλοι είναι αχάριστοι και, τέλος, κάποιοι κάνουν συνειδητά κακό στον ευεργέτη τους ακριβώς επειδή τους ευεργέτησε. Αν οι δύο πρώτες συμπεριφορές είναι συνήθεις, η τρίτη, πιο σπάνια, παρουσιάζει φιλοσοφικό και πολιτικό ενδιαφέρον.

Τεχνοεπιστήμη και μεταμορφώσεις του ανθρωπισμού
ΒΙΒΛΙΟ

Με κάθε αναφορά στον όρο τεχνοεπιστήμη ο νους πηγαίνει εύλογα όχι τόσο σε φιλοσοφικές αναλύσεις όσο στη «σκοτεινή» λογοτεχνία προηγούμενων αιώνων –στο «Φρανκενστάιν ή ο σύγχρονος Προμηθέας» της Μαίρης Σέλεϊ και στο «Δρ Τζέκιλ και κ. Χάιντ» του Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον– και τη σύγχρονη επιστημονική φαντασία: ταινίες όπως το «Blade Runner» του Ρίντλεϊ Σκοτ και το «Matrix» των Λίλι και Λάνα Γουατσόφσκι μοιάζουν από πολλές πλευρές να αναστοχάζονται την εποχή μας με μεγαλύτερη προσήλωση στις τεχνοφιλικές ή τεχνοφοβικές της συνιστώσες απ’ ό,τι η φιλοσοφία και οι ανθρωπιστικές επιστήμες εν γένει.


Η παιδεία ως υπόσχεση
ΒΙΒΛΙΟ

Περιγράφοντας τον άνθρωπο ως το μόνο ζώο που μπορεί να υπόσχεται, ο Νίτσε μας υπενθύμισε το προνόμιο –και συνάμα την καταδίκη– ενός όντος, το οποίο ευθύνεται για το μέλλον του.

Πόσο ελεύθεροι είμαστε;
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Σήμερα αποφασίσατε να αγοράσετε την «Καθημερινή». Σας τράβηξε την προσοχή το συγκεκριμένο άρθρο και αποφασίσατε να το διαβάσετε. Και οι δύο αποφάσεις ήταν δικές σας. Θα μπορούσατε να μην τις είχατε λάβει. Θα μπορούσατε να διαβάσετε μια άλλη εφημερίδα ή να προσπεράσετε το συγκεκριμένο άρθρο. Πράξατε ελεύθερα. Κάθε μια από τις πράξεις σας έχει τη δική της αιτιακή ιστορία: ένα πλέγμα αιτίων οδήγησε σε αυτή και όχι σε μία άλλη.

Το εγώ και η συνειδητοποίηση της ελευθερίας
ΒΙΒΛΙΟ

Εχω μνήμη, όπως έχω χέρια, έχω ένα βιβλίο. Αλλά δεν «έχω» ένα εγώ, είμαι ένα εγώ. Ενώ όλα όσα έχω υπάρχουν ανεξαρτήτως του αν συνειδητοποιώ ότι τα έχω, το εγώ δεν προϋπάρχει της πράξης συνειδητοποίησής του. Ο λόγος είναι απλός. Τι θα πει ότι «είμαι ένα εγώ»; Θα πει ότι έχω συνείδηση όλων των πραγμάτων που δεν είμαι. Eνα εγώ είναι κάτι που έχει συνείδηση των βιβλίων, των χεριών, της μνήμης του.


Ο βίος ως θέατρο
ΘΕΑΤΡΟ

Η σχέση θεάτρου και ζωής είναι αναμφισβήτητη. Aλλωστε, μετά μια θεατρική παράσταση συνηθίζουμε να προεκτείνουμε τη συζήτηση με την παρέα μας, να αναλύουμε το θέμα της παράστασης, αναζητώντας πιθανές εκδοχές που πηγάζουν από την προσέγγιση του καθενός μας.

Πρέπει ν’ αλλάξεις τη ζωή σου
ΒΙΒΛΙΟ

«Δεν υπάρχει κανένα σημείο του που να μη σε κοιτά. Πρέπει ν’ αλλάξεις τη ζωή σου», γράφει μπροστά σε έναν αρχαϊκό κορμό του Απόλλωνα ο ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Για περίπου 2,5 αιώνες τώρα στη Δύση βλέπαμε στην τέχνη κάτι που μας ωθεί σε αλλαγή. Από τότε δηλαδή που γεννήθηκε η φιλοσοφική έννοια της τέχνης […]

Ο χρόνος της συνείδησης και της ζωής
ΒΙΒΛΙΟ

Ο Γάλλος φιλόσοφος Ανρί Μπερξόν (Henri Bergson, 1859-1941) ένιωσε μεγάλη έκπληξη όταν διαπίστωσε ότι, τόσο στην καθημερινή ζωή όσο και στα μαθηματικά και στη φυσική της εποχής του, ο χρόνος γινόταν αντιληπτός με όρους χώρου (ωρολογιακά): αναπαριστούμε τον χρόνο με μια γραμμή, στην οποία τα χρονικά διαστήματα (λεπτά, ώρες, μέρες κ.λπ.) θεωρούνται ισότιμα, ενώ δεν λαμβάνονται υπόψη τα μεσοδιαστήματα.



Η θνητότητα ως προϋπόθεση μιας αξιοβίωτης ζωής
ΒΙΒΛΙΟ

«Θα πεθάνουμε. Ολοι. Δεν γνωρίζουμε πότε, αλλά μια μέρα θα πεθάνουμε». Ολοι μας ακούμε ή λέμε, συχνότερα όσο μεγαλώνουμε, αυτήν τη φράση. Οι αφορμές ποτέ δεν λείπουν, ιδιαίτερα όταν χάνουμε αγαπημένους μας ανθρώπους.

Ιδεολογία, προκατάληψη και ανοιχτή σκέψη
ΒΙΒΛΙΟ

«Κατά κανόνα οι συντηρητικοί δημοσιογράφοι είναι τιμιότεροι από τους αριστερούς δημοσιογράφους». Ποιος αμφιβάλλει ότι η διατύπωση αυτής της πρότασης στην Ελλάδα θα προκαλούσε την οργή υπερασπιστών της πολιτικής ορθότητας και του ηθικού προβαδίσματος;

Οι άνθρωποι ως αλληλοεξαρτώμενα όντα
ΒΙΒΛΙΟ

Κάθε φορά που αποφασίζουμε πώς να πράξουμε σε μια ορισμένη συγκυρία, είτε πρόκειται για καθημερινές αποφάσεις, όπως όταν ψωνίζουμε στο σούπερ μάρκετ, είτε πρόκειται για αποφάσεις ζωής, όπως όταν επιλέγουμε σταδιοδρομία, έχουμε μια αίσθηση ότι είμαστε κυρίαρχοι του εαυτού μας και των επιλογών μας, έτσι ώστε να θεωρούμε τους εαυτούς μας αποκλειστικά υπεύθυνους γι’ αυτές.


Ο θάνατος ως δυνατότητα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ηδη από πολύ νωρίς, στον πλατωνικό διάλογο «Φαίδων», η φιλοσοφία αυτοπροσδιορίζεται ως «μελέτη θανάτου». Η προσδοκία, εντούτοις, ότι αυτή η μελέτη μπορεί να αποφέρει ένα είδος υπέρβασης του θανάτου διαψεύδεται οικτρά.

Η επιμέλεια του εαυτού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ενας κόσμος σχέσεων. Είτε το έχετε συνειδητοποιήσει είτε όχι, δεν ολοκληρώσατε απλώς τις σπουδές σας σε ένα τμήμα, αλλά εισαχθήκατε, βαθμιαία, σε έναν ολόκληρο κόσμο, του οποίου μέρος μόνο –σημαντικό, βεβαίως– υπήρξαν τα μαθήματα.

Η ελπίδα ως κατόρθωμα
ΒΙΒΛΙΟ

Η ελπίδα είναι πανταχού παρούσα στη ζωή μας: ευοδώνεται ή ματαιώνεται, αναγεννιέται ή απαξιώνεται. Την επικαλούμαστε ή μας εγκαταλείπει σε στιγμές κρίσης· τη θεωρούμε φυσική συνέχεια της πραγματικότητας σε στιγμές ευημερίας. Λοιδορείται από τους πραγματιστές (π.χ., τον Θουκυδίδη) και εκθειάζεται από τους ουτοπιστές (π.χ., τον Ερνστ Μπλοχ). Αυτό που μας διαφεύγει είναι ότι, ανεξαρτήτως συνθηκών, βίου, το να ελπίζουμε σωστά συνιστά επίτευγμα.