ΜΟΥΣΕΙΑ

Μια αποτρόπαιη δολοφονία και οι «υψηλές» δυνάμεις

mia-apotropaii-dolofonia-kai-oi-ypsiles-dynameis-561355048

«Σχεδιάζουμε να ανοίξουμε ξανά στις 17 Μαΐου και ανυπομονούμε να σας καλωσορίσουμε», ενημερώνει το κοινό στην ιστοσελίδα του το Βρετανικό Μουσείο και το καλεί να προγραμματίσει την επίσκεψή του στις νέες εκθέσεις που οργάνωσε, με τις οποίες φωτίζονται ιστορίες γεμάτες σασπένς. Ο Τόμας Μπέκετ για παράδειγμα, γνωστός και ως Αγιος Θωμάς του Καντέρμπουρι, ήταν αρχιεπίσκοπος στην έδρα της Εκκλησίας της Αγγλίας από το 1162 έως τη δολοφονία του το 1170, μέσα στον καθεδρικό ναό, όταν ήρθε σε σύγκρουση με τον βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκο Β΄.  

«Η δολοφονία του Τόμας Μπέκετ και η δημιουργία ενός αγίου» είναι ο τίτλος της έκθεσης, που ξεκινάει στις 20 Μαΐου και θα λειτουργήσει έως και τις 22 Αυγούστου και συμπίπτει με τα 850 χρόνια από τη δολοφονία του στον καθεδρικό ναό του Καντέρμπουρι από τέσσερις ιππότες, ανθρώπους του βασιλιά Ερρίκου Β΄. Παρουσιάζει την ταραχώδη διαδρομή του Μπέκετ. Πώς ο γιος ενός εμπόρου έγινε αρχιεπίσκοπος, «προδότης» στα μάτια του βασιλιά της Αγγλίας, σεβαστός άγιος – μάρτυρας για την Καθολική Εκκλησία και την αγγλικανική κοινωνία. Μια σειρά αντικειμένων, όπως χειρόγραφα με μαρτυρίες από τη δολοφονία του μέσα στο ιερό, κοσμήματα, ιερά λείψανα κ.ά. από τη συλλογή του μουσείου, αλλά και δάνεια από άλλες συλλογές του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς και από την Ευρώπη, κάνουν ακόμη πιο συναρπαστική την έκθεση που επιμελήθηκαν οι Λόιντ ντε Μπερ και Ναόμι Σπίκμαν, στην προσπάθειά τους να γνωρίσουμε τους δράστες αυτού του διαβόητου εγκλήματος. 

mia-apotropaii-dolofonia-kai-oi-ypsiles-dynameis0
Κασετίνα από σμάλτο (1210) με παράσταση της δολοφονίας του Μπέκετ (κάτω) και της ταφής του (πάνω). Δεξιά, το στοιχείο της φωτιάς από την έκθεση στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης της Βιέννης, με τίτλο «Υψηλότερες εξουσίες». 

Εχει ενδιαφέρον ότι η δολοφονία του αρχιεπισκόπου, που προκάλεσε τόση οργή στην Ευρώπη πριν από 850 χρόνια, συνεχίζει να κεντρίζει το ενδιαφέρον του κοινού. Αξίζει να σημειωθεί ότι 20 χρόνια από τον θάνατο του Μπέκετ γράφτηκαν 13 βιογραφίες γι’ αυτόν και οι πέντε εξ αυτών από αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του. Φίλος του Ερρίκου Β΄ για χρόνια, όταν εκλέχθηκε βασιλιάς διόρισε τον Μπέκετ πρωθυπουργό, ενώ μαζί συμμετείχαν σε θορυβώδη γλέντια. Oμως, όταν το 1162 εκλέχθηκε αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, άλλαξαν όλα και ο πρώην φίλος έγινε εχθρός. Η έκθεση αφηγείται την αποτρόπαιη δολοφονία του Μπέκετ μέσα στο ιερό αλλά και τις μυστηριώδεις συνθήκες του θανάτου των τεσσάρων ιπποτών που τον σκότωσαν. Ενα από τα αντικείμενα της έκθεσης, που κατασκευάστηκε το 1191 και ταξίδεψε από την ενοριακή εκκλησία Lyngsjö της νότιας Σουηδίας, απεικονίζει αφηγηματικές σκηνές από το μαρτύριο του Μπέκετ.   

Δύο χρόνια μετά τη δολοφονία του, ο βασιλιάς έκανε δημόσια μετάνοια, ενώ στη συνέχεια ο πάπας τον απάλλαξε από κάθε αδίκημα. Oταν το 1174 αντιμετώπισε έναν οικογενειακό εμφύλιο για την εξουσία από τους γιους και τη γυναίκα του, ο Ερρίκος Β΄ επισκέφθηκε το Καντέρμπουρι, περπάτησε ξυπόλυτος στην πόλη και γονάτισε στον τάφο του αντιπάλου του. Παρά τη μετάνοιά του και την προσωπική υποστήριξή του για την αυξανόμενη λατρεία του Μπέκετ, δεν κατάφερε ποτέ να ξεφύγει από την ανάμειξή του στη δολοφονία.

Στη Βιέννη

Πολλά ευρωπαϊκά μουσεία προσπαθούν να κεντρίσουν το ενδιαφέρον του κοινού προκειμένου να τα επισκεφθεί στη νέα τους επανεκκίνηση. Το Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στη Βιέννη ξεκινάει στις 18/5 την έκθεση «Υψηλότερες εξουσίες», από ανθρώπους, θεούς και δυνάμεις της φύσης, με αντικείμενα από τις συλλογές του μουσείου αλλά και από τις συλλογές του Εθνολογικού Μουσείου Βιέννης καθώς και του Θεατρικού Μουσείου.

«Ανυπομονούμε για την επίσκεψή σας», γράφει το μουσείο στην ιστοσελίδα του, σημειώνοντας πως η νέα του έκθεση, που θα διαρκέσει έως και τις 15 Αυγούστου, αναφέρεται στις «υψηλές» δυνάμεις διαφόρων πολιτισμών και εποχών. Περίπου 100 αντικείμενα, μερικά από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά, αφηγούνται αυτό το επίκαιρο θέμα δίνοντας έδαφος για αναπάντεχες συναντήσεις και διαφορετικά συναισθήματα. Οι δυνάμεις της φύσης, οι επιδημίες ή τα πολιτικά συστήματα δίνουν ακόμα και σήμερα την αίσθηση ότι είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι στο άγνωστο, στις δυνάμεις που δύσκολα επηρεάζουμε, παρότι αυτές επηρεάζουν και καθορίζουν τη ζωή μας. Η φωτιά, το νερό, ο αέρας και η γη διαμόρφωσαν την ύπαρξη της ανθρωπότητας. Θετικές δυνάμεις της φύσης από τη μία πλευρά,  απειλητικές και καταστροφικές από την άλλη. Οπως σημειώνεται από το μουσείο, στρατηγικές και μηχανισμοί που ανέπτυξαν οι γήινοι ηγέτες για να νομιμοποιήσουν τη θέση τους και τις ενέργειές τους ως ένδειξη της θέλησης και της επιρροής των ανώτερων δυνάμεων, έπαιξαν ρόλο στη ζωή και στον θάνατο, στον πόλεμο και στην ειρήνη.