ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πυρκαγιές: Τα μνημεία χρειάζονται νέο σχέδιο

Η φωτιά στην Αρχαία Ολυμπία ανέδειξε την ανάγκη ολοκληρωμένης αντιπυρικής προστασίας

pyrkagies-ta-mnimeia-chreiazontai-neo-schedio-561459316

Το μεσημέρι της Τετάρτης ο αρχαιοφύλακας Θεόδωρος Αρέστης είχε υπηρεσία στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας, αλλά η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στη θέση Φλόκα άλλαξε τα σχέδιά του. Με την ιδιότητα του εθελοντή στον κυνηγετικό σύλλογο της περιοχής που συμμετέχει ενεργά στην πυροπροστασία συνέτρεξε στο έργο της Πυροσβεστικής. «Εχουμε δικά μας οχήματα και πυροσβεστικά οχήματα και συμβάλλουμε εθελοντικά καθώς γνωρίζουμε το ανάγλυφο», λέει στην «Κ».

Η φωτιά στη Φλόκα έσβησε αλλά γρήγορα δημιουργήθηκαν νέες εστίες στις θέσεις Ηράκλεια και Λαντζόι. Οσο περνούσε η ώρα το πύρινο μέτωπο μεγάλωνε και στον νου του 43χρονου ήρθαν οι μνήμες της καταστροφικής πυρκαγιάς του 2007. 

«Από την πρώτη στιγμή η φωτιά είχε την ίδια πορεία με τότε και όλοι εδώ ανησύχησαν και θυμήθηκαν εκείνες τις καταστροφές», λέει ο κ. Αρέστης, ο οποίος ήταν ανάμεσα στους ντόπιους που βοήθησαν όλη τη νύχτα το έργο της Πυροσβεστικής και της Πολιτικής Προστασίας λόγω της καλής γνώσης που έχει για το ανάγλυφο της περιοχής. Οπως και το 2007 έτσι και τώρα, ντόπιοι διέθεσαν σκαπτικά μηχανήματα και οχήματα για τη διάνοιξη αντιπυρικών λωρίδων και με την ολονύχτια προσπάθεια των πυροσβεστικών δυνάμεων αποφεύχθηκε ο κίνδυνος για τον αρχαιολογικό χώρο. «Η σωτήρια ζώνη που ανοίξαμε ήταν από τον ποταμό Κλαδέο, βόρεια της Ολυμπίας, με ορίζοντα ανατολικά του Κρόνιου Λόφου, προς την Ολυμπιακή Ακαδημία», μας λέει ο κ. Αρέστης. Ολο το προηγούμενο διάστημα η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας είχε λάβει προληπτικά μέτρα με καθαρισμούς στον περιβάλλοντα χώρο, ενώ το σύστημα πυροπροστασίας λειτούργησε καταβρέχοντας περιμετρικά τον αρχαιολογικό χώρο. Σε δηλώσεις της στον ΑΝΤ1, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη που μετέβη στην περιοχή σημείωσε ότι ο αρχαιολογικός χώρος δεν έχει υποστεί καμία αλλοίωση. «Δόθηκε μια υπεράνθρωπη προσπάθεια απ’ όλες τις δυνάμεις για να αποφευχθεί η μείζων καταστροφή», σημείωσε. 

pyrkagies-ta-mnimeia-chreiazontai-neo-schedio0
Ο αρχαιολογικός χώρος των Μυκηνών απειλήθηκε πέρυσι.

Είναι γεγονός πως όλο και συχνότερα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι αντιμετωπίζουν κινδύνους που απειλούν την ίδια τους την ύπαρξη και λειτουργία και όσο βαθαίνει η κλιματική κρίση, η αντιμετώπιση των συνεπειών της καθίσταται η μεγαλύτερη και σοβαρότερη πρόκληση του κοντινού μας μέλλοντος. Οι δασικές πυρκαγιές, που αυξάνονται σε ένταση και συχνότητα, συγκαταλέγονται ανάμεσα στους πέντε μεγαλύτερους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα μνημεία, σύμφωνα με την αρμόδια επιτροπή για την κλιματική αλλαγή του ΥΠΠΟΑ. Οι υπόλοιποι είναι τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η αποσάθρωση του εδάφους, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι μεγάλοι καύσωνες. Πρόσφατες είναι, για παράδειγμα, οι ζημιές που προκάλεσαν οι πλημμύρες του «Ιανού» στο αρχαιολογικό μουσείο και στην πινακοθήκη της Καρδίτσας. 

Θεωρητικά, λοιπόν, καταρτίζεται ένα εθνικό σχέδιο για την αντιμετώπιση των παραπάνω κινδύνων με πιλοτικά έργα που θα χρηματοδοτηθούν από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, όπως αντιπλημμυρικά έργα στο Δίον και στα Μινωικά Ανάκτορα ή πυροπροστασίας στους Φιλίππους και στον Μυστρά. 

Μέχρι όμως να προχωρήσουν τα μακροπρόθεσμα σχέδια οι κρατικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να συντονιστούν και να εφαρμόσουν μελέτες πυροπροστασίας που αποτρέπουν την επέκταση μιας πυρκαγιάς. Το Δασαρχείο Πύργου προσπαθούσε τα τελευταία τέσσερα χρόνια να αποκτήσει τους απαιτούμενους πόρους προκειμένου να εκπονήσει και να εφαρμόσει μια μελέτη για τον καθαρισμό της υποβλάστησης και την αποκλάδωση των δένδρων ώστε να δημιουργηθούν «στεγασμένες» αντιπυρικές λωρίδες στο δάσος της περιοχής, που θα προστάτευαν και τον αρχαιολογικό χώρο. Οι πόροι εγκρίθηκαν φέτος, η προετοιμασία ξεκίνησε αλλά η μελέτη δεν πρόλαβε να εφαρμοστεί εξαιτίας της πρόσφατης πυρκαγιάς. «Πρέπει να κάνουμε ένα νέο σχέδιο αντιπυρικής προστασίας της Αρχαίας Ολυμπίας που θα περιλαμβάνει πλατύτερες αντιπυρικές ζώνες αλλά και να βελτιώσουμε τη βλάστηση με είδη που να είναι πιο ανθεκτικά στην πυρκαγιά», επισημαίνει στην «Κ» ο δασάρχης Πύργου Παναγιώτης Λάττας. 

«Η εμπειρία που είχαμε στις Μυκήνες ήταν τραυματική», μας λέει η έφορος Αρχαιοτήτων Αργολίδας Αλκηστις Παπαδημητρίου. Η προϊσταμένη της Εφορείας έζησε πέρυσι την αγωνία μιας πυρκαγιάς που απειλούσε την Ακρόπολη των Μυκηνών. «Νομίζω ότι κάθε αρχαιολόγος που υπηρετεί έναν αρχαιολογικό χώρο δεν μπορεί να πάθει χειρότερο κακό από το να εισβάλει μια φωτιά στην περιοχή ευθύνης του», σημειώνει και προσθέτει ότι αν δεν γίνει εγκαίρως η επέμβαση της Πυροσβεστικής, η πυρκαγιά μπορεί να αποκτήσει μεγάλες διαστάσεις. Προσθέτει επίσης, ότι τα θεωρητικά σχέδια αντιμετώπισης μιας πυρκαγιάς είναι δύσκολο να εφαρμοστούν με ενιαίο τρόπο σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους. «Για παράδειγμα, στις Μυκήνες δεν μπορούν να γίνουν αντιπυρικές ζώνες έξω από την περίφραξη του αρχαιολογικού χώρου με εκσκαφές, διότι πολλές εκτάσεις περιέχουν αρχαιότητες και δεν έχουν απαλλοτριωθεί», σημειώνει.